ESG – 'Tấm hộ chiếu xanh' đưa doanh nghiệp Việt vươn ra thị trường toàn cầu

DN chủ động tham gia

Những năm gần đây, ESG đã trở thành một trong những từ khóa được nhắc đến nhiều nhất trong cộng đồng DN. Điều này phản ánh xu thế tất yếu khi các tiêu chuẩn phát triển bền vững đang dần trở thành “ngôn ngữ chung” của thương mại quốc tế.

Theo các chuyên gia, DN hiện không còn được đánh giá đơn thuần qua doanh thu hay năng lực sản xuất mà ngày càng chịu tác động bởi khả năng minh bạch dữ liệu, quản trị chuỗi cung ứng, kiểm soát phát thải và truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Trong bối cảnh đó, hàng loạt quy định mới từ các thị trường lớn như Liên minh châu Âu (EU), Hoa Kỳ, Nhật Bản hay Hàn Quốc đang tạo ra những “hàng rào xanh” mới đối với hàng hóa nhập khẩu. Các cơ chế như điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), quy định chống mất rừng (EUDR), hộ chiếu số sản phẩm hay yêu cầu về trách nhiệm xã hội đang buộc DN phải thay đổi nếu muốn tiếp tục tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Ông Đặng Huy Đông, Chủ tịch Hiệp hội Chuyển đổi Xanh Việt Nam nhận định: “Các tiêu chuẩn ESG và kiểm toán carbon giờ đây giống như một loại "thị thực xanh" để hàng hóa Việt Nam tham gia sâu hơn vào thị trường toàn cầu”.

Là một trong những DN tiên phong, Tập đoàn Phúc Sinh đã theo đuổi hành trình phát triển bền vững từ năm 2010 khi triển khai dự án cà phê bền vững tại Đắk Lắk. Những ngày đầu triển khai, doanh nghiệp gặp không ít trở ngại từ sự khác biệt về ngôn ngữ, tập quán sản xuất cũng như tâm lý e dè của người dân địa phương. Tuy nhiên, với định hướng lấy người nông dân làm trung tâm, Phúc Sinh kiên trì xây dựng đội ngũ tại chỗ, đẩy mạnh đào tạo kỹ thuật và từng bước tạo dựng niềm tin với cộng đồng.

Những năm gần đây, ESG đã trở thành một trong những từ khóa được nhắc đến nhiều nhất trong cộng đồng DN. Ảnh: ĐBND

Nỗ lực đó đã mang lại kết quả tích cực khi đến năm 2014, nhiều vùng nguyên liệu của DN đạt chứng nhận phát triển bền vững UTZ, nay là Rainforest Alliance.

Sau hơn một thập kỷ triển khai, Phúc Sinh đã xây dựng được hệ sinh thái phát triển bền vững với hơn 6.300 hộ nông dân trực tiếp tham gia chương trình sản xuất cà phê bền vững tại Đắk Lắk, Lâm Đồng và Sơn La. Hơn 13.000 nông dân được đào tạo về kỹ thuật canh tác, quản lý sản xuất. Đáng chú ý, toàn bộ vùng nguyên liệu tham gia chương trình đều được tích hợp hệ thống truy xuất nguồn gốc. DN cũng phát triển nền tảng số riêng để quản lý dữ liệu vùng nguyên liệu, cho phép truy xuất sản phẩm từ nông trại đến khâu xuất khẩu. Đây được xem là bước chuẩn bị quan trọng nhằm đáp ứng các yêu cầu mới của thị trường quốc tế, đặc biệt là Quy định chống mất rừng của EU.

Theo ông Phan Minh Thông, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Tập đoàn Phúc Sinh, phát triển bền vững không chỉ nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn thương mại mà còn hướng tới xây dựng một nền nông nghiệp có khả năng thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu, đồng thời tạo ra giá trị lâu dài cho người nông dân và DN.

Không chỉ trong lĩnh vực trồng trọt, xu hướng đầu tư ESG cũng đang lan tỏa mạnh mẽ trong ngành chăn nuôi. Trong bối cảnh toàn cầu hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, Công ty cổ phần Chăn nuôi C.P. Việt Nam xác định ESG là nền tảng cốt lõi cho chiến lược phát triển dài hạn.

DN đã triển khai nền tảng số SAP Net Zero Intelligence Platform nhằm đo lường, quản lý và phân tích phát thải khí nhà kính trên toàn chuỗi giá trị. Việc số hóa dữ liệu giúp quá trình giảm phát thải được theo dõi và điều chỉnh hiệu quả hơn.

Song song với đó, C.P. Việt Nam đẩy mạnh sử dụng năng lượng tái tạo. Hiện khoảng 34% năng lượng của DN đến từ các nguồn năng lượng sạch, hệ thống điện mặt trời áp mái đạt công suất khoảng 51 MWp.

Còn theo ông Nguyễn Văn Minh, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần BAF, tính đến đầu năm 2025, BAF có 15 trang trại được trao chứng nhận Global S.L.P - tiêu chuẩn được công nhận trên toàn cầu dành cho ngành chăn nuôi với hàng trăm tiêu chí kiểm tra vô cùng nghiêm ngặt trong toàn chuỗi sản xuất liên quan đến phát triển bền vững từ nguồn giống, thức ăn cho vật nuôi, điều kiện chuồng trại đến các yêu cầu về an toàn sinh học và quản lý môi trường.

Tạo cơ chế thu hút DN tham gia vào chuyển đổi xanh

Ông Lê Đức Thịnh - Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng ESG đang trở thành “luật chơi mới” của thương mại và phát triển bền vững toàn cầu, tác động trực tiếp tới quá trình chuyển đổi của ngành nông nghiệp Việt Nam. Theo ông Thịnh, nông nghiệp Việt Nam hiện không chỉ đối mặt với các rào cản xanh quốc tế mà còn đứng trước yêu cầu tái cấu trúc toàn diện theo hướng xanh, minh bạch, phát thải thấp và liên kết chuỗi giá trị.

Ông Lê Đức Thịnh nhấn mạnh, chuyển đổi ESG không đơn thuần để đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu mà còn là cơ hội nâng cấp mô hình tăng trưởng, nâng cao sức cạnh tranh và khả năng chống chịu của ngành nông nghiệp trước biến đổi khí hậu. Để thúc đẩy quá trình này, cần đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển hợp tác xã xanh, tài chính xanh và thị trường carbon, hướng tới xây dựng nền nông nghiệp sinh thái, hiện đại và bao trùm hơn trong giai đoạn tới.

Ngành nông nghiệp Việt Nam hiện không chỉ đối mặt với các rào cản xanh quốc tế mà còn đứng trước yêu cầu tái cấu trúc toàn diện theo hướng xanh, minh bạch, phát thải thấp và liên kết chuỗi giá trị. Ảnh: NN

Thực tế cũng cho thấy, mặc dù chúng ta đang từng bước áp dụng các quy trình canh tác tiên tiến, sản xuất tuần hoàn, quản lý thông minh cùng nhiều công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), blockchain, big data... Tuy nhiên, việc triển khai trên diện rộng vẫn còn hạn chế, chưa đạt được như kỳ vọng.

Nguyên nhân trước hết là do sản xuất nông nghiệp quy mô nông hộ với diện tích canh tác chủ yếu nhỏ lẻ, manh mún nên việc tổ chức, liên kết sản xuất hàng hóa quy mô lớn còn hạn chế. Điều này khiến cho việc áp dụng đồng bộ các quy trình canh tác tiên tiến, mô hình tuần hoàn hay công nghệ mới gặp nhiều khó khăn.

Một số người dân, DN và hợp tác xã chủ yếu quan tâm đến hiệu quả kinh tế, hiệu quả sản xuất trước mắt mà chưa chú trọng đúng mức đến sản xuất xanh, giảm phát thải và áp dụng công nghệ thông minh vào sản xuất do lo ngại có thể phát sinh chi phí. Hơn nữa, lao động trực tiếp trong nông nghiệp chủ yếu là người lớn tuổi, hạn chế về khả năng tiếp cận công nghệ mới, áp dụng các quy trình sản xuất giảm phát thải.

Để tháo gỡ những điểm nghẽn này theo ông Nguyễn Như Cường, Phó vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần phải có cơ chế, chính sách đủ hấp dẫn để thu hút nguồn lực tư nhân và quốc tế tham gia vào quá trình chuyển đổi xanh, chuyển đổi số của ngành nông nghiệp. Thúc đẩy vai trò của DN đóng vai trò đầu tàu và các hợp tác xã hiệu quả là cầu nối.

Nhà nước cũng cần cắt giảm tối đa thủ tục hành chính, tạo ra một môi trường pháp lý thông thoáng và minh bạch, chính sách đủ mạnh để các dòng vốn khối tư nhân, quốc tế hòa chung với nguồn vốn nhà nước tạo dòng vốn đủ mạnh, đủ lớn... tập trung cho đầu tư, phát triển sản xuất nông nghiệp. Có cơ chế đủ mạnh về tài chính, tín dụng, bảo hiểm nhằm thu hút các nguồn lực xã hội, quốc tế và phát triển nông nghiệp xanh, nông nghiệp tuần hoàn.

Trong đó, tập trung vào một số chính sách như tích tụ ruộng đất, tạo điều kiện để tổ chức lại sản xuất, liên kết sản xuất. Tạo đột phá về công nghệ trong nông nghiệp thông qua phát triển công nghệ chiến lược, công nghệ cao trong nông nghiệp. Phát triển chuỗi giá trị từ sản xuất đến thị trường, chế biến sâu, đa dạng các sản phẩm nông sản để nâng cao sức cạnh tranh, giá trị gia tăng của nông sản Việt Nam.

Khanh Lê