El Nino và những ảnh hưởng tới động lực tăng trưởng kinh tế của Việt Nam

El Nino và những ảnh hưởng tới động lực tăng trưởng kinh tế của Việt Nam. Ảnh minh họa, Nguồn: TTXVN

Theo báo cáo mới nhất về dự báo El Nino 2026-2027 của Cục Khí tượng Thủy văn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, El Nino có xác suất rất cao (trên 95%) sẽ tiếp tục duy trì trong nửa cuối năm 2026 và kéo dài sang năm 2027, với khả năng đạt cường độ trung bình đến mạnh và đặc biệt không loại trừ khả năng phát triển lên mức rất mạnh. El Nino ảnh hưởng tới động lực tăng trưởng kinh tế của Việt Nam.

*El Nino làm suy giảm nguồn nước

El Nino được Cơ quan khí tượng thủy văn dự báo tác động đến Việt Nam, làm ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế chủ yếu thông qua suy giảm nguồn nước, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp, gia tăng áp lực đối với hệ thống năng lượng và làm tăng chi phí sản xuất, kinh doanh. Mức độ tác động phụ thuộc vào cường độ và thời gian duy trì của El Nino, đặc biệt nếu hiện tượng kéo dài đến giữa năm 2027.Đối với nông, lâm nghiệp và thủy sản, hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn có thể làm giảm năng suất cây trồng, vật nuôi và nuôi trồng thủy sản, nhất là tại Duyên hải Nam Trung Bộ, Cao nguyên Trung Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long. Việc điều chỉnh mùa vụ, tăng cường tưới tiết kiệm và bơm tưới có thể làm tăng chi phí sản xuất và ảnh hưởng đến thu nhập của người dân và giá trị gia tăng của ngành nông nghiệp.Đối với công nghiệp và năng lượng, lượng nước về hồ thủy điện giảm có thể làm suy giảm khả năng huy động nguồn thủy điện, đặc biệt trong giai đoạn cao điểm về nhu cầu điện từ tháng 5 đến tháng 6/2027. Khi đó, hệ thống điện có thể phải tăng huy động các nguồn nhiệt điện và các nguồn điện có chi phí cao hơn, làm tăng chi phí sản xuất điện và ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Tình trạng thiếu nước cục bộ cũng có thể ảnh hưởng đến một số cơ sở sản xuất sử dụng nhiều nước.Đối với dịch vụ, nắng nóng kéo dài làm tăng nhu cầu sử dụng điện, nước và chi phí vận hành. Một số hoạt động du lịch tại các địa phương thường xuyên thiếu nước có thể bị ảnh hưởng nếu khô hạn kéo dài.El Nino làm gia tăng nguy cơ mất cân đối giữa cung và cầu nước tại nhiều lưu vực sông. Đối với Đồng bằng sông Cửu Long, nguy cơ tăng khi dòng chảy từ thượng nguồn sông Mê Công suy giảm, làm gia tăng thiếu nước ngọt và xâm nhập mặn trong mùa khô năm 2027.Về an ninh năng lượng, lượng nước tích trữ tại các hồ thủy điện trên hệ thống sông Đà, Đồng Nai, Sê San và Sêrêpốk có thể thấp hơn trung bình nhiều năm trong trường hợp El Nino rất mạnh và kéo dài.Tác động của El Nino làm hầu hết các vùng có xu thế thiếu hụt lượng mưa trên diện rộng từ 10% đến 50%. Nền nhiệt cao hơn bình thường, nắng nóng khốc liệt và kéo dài kéo dài hơn năm 2025 làm nguồn nước trên các lưu vực sông suy giảm mạnh, đẩy nguy cơ cháy rừng lên mức cao.El Nino gây thiếu nước và khô hạn, ảnh hưởng tới sản xuất vụ Hè Thu năm 2026 tại Trung Bộ. Từ cuối năm 2026 đến những tháng đầu năm 2027, hạn hán và xâm nhập mặn được dự báo cao hơn bình thường tại Duyên hải Nam Trung Bộ, Cao nguyên Trung Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long.Mùa mưa kết thúc sớm và mặn lấn sâu sẽ đe dọa trực tiếp đến sinh kế người dân và có thể ảnh hưởng đến diện tích lớn canh tác lúa, cây ăn trái, thủy sản; theo nhận định trong báo cáo chuyên đề, nguy cơ có thể ảnh hưởng tới khoảng 350.000 ha lúa Đông Xuân tại Đồng bằng sông Cửu Long.Do tác động của El Nino, số lượng bão trên biển Đông được dự báo ít hơn bình thường, khoảng 8–10 cơn, vẫn có nguy cơ xuất hiện bão mạnh với hướng di chuyển phức tạp.*Hai kịch bản cho El NinoCục Khí tượng Thủy văn thông tin, các kịch bản trong báo cáo không được xây dựng theo giá trị trung bình của các mô hình dự báo mà theo phương pháp quản lý rủi ro, kết hợp giữa xác suất xảy ra và mức độ tác động. Hai kịch bản được xây dựng trên cơ sở kết quả quan trắc, dự báo diễn biến El Nino, dự báo khí tượng thủy văn giai đoạn từ tháng 8/2026 đến tháng 5/2027 và phân tích các sự kiện El Nino mạnh trong lịch sử.

Kịch bản không nhằm dự báo một giá trị cực đại duy nhất của chỉ số Nino 3.4 ((thước đo chênh lệch nhiệt độ mặt biển giữa 5 độ vĩ Bắc với 5 độ vĩ Nam và giữa 120-170 độ kinh Tây), mà mô tả các tình huống khí tượng thủy văn có thể xảy ra để phục vụ theo dõi, cập nhật nhận định và tham khảo trong rà soát phương án ứng phó.

Kịch bản El Nino cường độ trung bình đến mạnh và suy yếu dần trong những tháng đầu năm 2027: Kịch bản này tương ứng với trường hợp dị thường nhiệt độ mặt nước biển khu vực Nino 3.4 duy trì trong khoảng từ 1 độ C đến dưới 2 độ C và suy yếu dần từ cuối mùa Đông 2026–2027. Dải cường độ này có xác suất dự báo khoảng 88–98% trong các thời đoạn từ tháng 8 đến cuối năm 2026.Với kịch bản này, nhiệt độ trung bình trên phạm vi cả nước phổ biến cao hơn trung bình nhiều năm khoảng 0,5–1 độ C; số ngày nắng nóng gia tăng, đặc biệt tại Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ, Duyên hải Nam Trung Bộ, Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ. Các đợt nắng nóng có xu hướng xuất hiện sớm và kéo dài hơn trung bình nhiều năm, làm gia tăng nhu cầu sử dụng điện, nước sinh hoạt và nước tưới.Lượng mưa trong mùa mưa năm 2026 dự báo thiếu hụt phổ biến 10–20%, cục bộ trên 25% tại Duyên hải Nam Trung Bộ. Dòng chảy trên nhiều lưu vực sông giảm khoảng 10–20%, làm giảm khả năng tích nước của hồ chứa trước mùa khô. Mùa mưa tại Duyên hải Nam Trung Bộ, Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ có khả năng kết thúc sớm, kéo dài thời gian thiếu nước vào cuối mùa khô 2026–2027.

Nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn được đánh giá ở mức cao, tập trung tại Duyên hải Nam Trung Bộ, Cao nguyên Trung Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long. Một số hồ chứa nhỏ và vừa có thể xuống dưới mực nước thiết kế vào cuối mùa khô. Xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long có khả năng xuất hiện sớm và lấn sâu hơn trung bình nhiều năm, ảnh hưởng đến cấp nước sinh hoạt và sản xuất tại các địa phương ven biển.

Đối với nông nghiệp, thiếu nước tưới có thể làm giảm năng suất cây trồng và làm phát sinh nhu cầu điều chỉnh thời vụ tại các vùng thường xuyên khô hạn. Đối với năng lượng, lượng nước về các hồ thủy điện giảm có thể làm giảm khả năng phát điện vào cuối mùa khô.

Mức độ ảnh hưởng đến sản xuất và vận hành hệ thống điện cần được cơ quan quản lý chuyên ngành xem xét trên cơ sở số liệu thực tế về nguồn nước, hồ chứa, mùa vụ và nhu cầu sử dụng.

Kịch bản El Nino rất mạnh và kéo dài đến giữa năm 2027: Kịch bản này tương ứng với trường hợp El Nino phát triển lên mức rất mạnh, Nino 3.4 từ tăng 2 độ C trở lên, và duy trì đến giữa năm 2027. Xác suất Nino 3.4 đạt ngưỡng rất mạnh trong các thời đoạn cao nhất khoảng 60–65%; khả năng duy trì đến giữa năm 2027 vẫn còn bất định và cần tiếp tục cập nhật.Trong kịch bản này, nhiệt độ trung bình trên cả nước có thể cao hơn trung bình nhiều năm khoảng 1–2 độ C. Các đợt nắng nóng có khả năng xuất hiện sớm, kéo dài và gay gắt hơn, đặc biệt trong giai đoạn tháng 3–6/2027. Nắng nóng kéo dài làm gia tăng nhu cầu sử dụng điện, nước sinh hoạt và nước tưới trong khi nguồn nước tự nhiên tiếp tục suy giảm.Lượng mưa mùa mưa năm 2026 có khả năng thiếu hụt phổ biến 20–40%, cục bộ trên 50% tại Duyên hải Nam Trung Bộ. Dòng chảy trên nhiều lưu vực sông giảm 20–40%, làm suy giảm khả năng tích nước của các hồ chứa thủy lợi và thủy điện. Nếu El Nino kéo dài sang thời kỳ chuyển mùa, mùa mưa năm 2027 có nguy cơ bắt đầu muộn hơn trung bình nhiều năm, đặc biệt tại Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ, làm kéo dài thời gian thiếu nước và chậm phục hồi nguồn nước.Nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn được đánh giá ở mức rất cao. Đặc biệt, kịch bản rủi ro rất cao có thể tạo ra tác động cộng hưởng giữa nắng nóng kéo dài, mùa mưa năm 2027 đến muộn, thiếu nước hồ chứa và xu thế suy giảm dòng chảy từ thượng nguồn sông Mê Công do gia tăng khai thác, điều tiết nguồn nước tại các quốc gia trên lưu vực.Nếu kết hợp với dòng chảy thấp từ thượng nguồn sông Mê Công, xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long có thể đạt mức tương đương các đợt El Nino rất mạnh trước đây. Nhiều hồ chứa nhỏ và vừa tại Duyên hải Nam Trung Bộ và Cao nguyên Trung Bộ có nguy cơ không tích đủ nước phục vụ sản xuất vụ Hè Thu và cấp nước sinh hoạt.Lượng nước về các hồ thủy điện lớn, đặc biệt trên hệ thống sông Đà, có khả năng giảm đáng kể trong khi nhu cầu phụ tải điện tăng cao do nắng nóng kéo dài, làm gia tăng áp lực bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Nguy cơ cháy rừng tăng tại Trung Bộ, Cao nguyên Trung Bộ và Đông Nam Bộ; sản xuất nông nghiệp chịu rủi ro lớn hơn do thiếu nước kéo dài, giảm năng suất cây trồng và tăng chi phí sản xuất."Các kịch bản nêu trên chỉ cung cấp cơ sở khí tượng thủy văn để cơ quan quản lý chuyên ngành và địa phương tham khảo. Việc quyết định phân bổ nước, điều chỉnh sản xuất, vận hành hồ chứa, bảo đảm cung ứng điện hoặc triển khai phương án ứng phó phải căn cứ vào dữ liệu chuyên ngành, điều kiện thực tế và thẩm quyền của cơ quan liên quan", báo cáo nêu rõ.*Cần sự phối hợp hiệu quả giữa các bên liên quanBáo cáo của Cục Khí tượng Thủy văn nêu rõ, tác động của El Nino và các dị thường khí tượng thủy văn liên quan có thể vượt ra ngoài phạm vi quản lý của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Vì vậy, việc hoàn thiện khung cảnh báo tác động cần có thông tin và ý kiến chuyên môn của các cơ quan quản lý những lĩnh vực liên quan.Các nhóm thông tin có thể cần được phối hợp bổ sung gồm hiện trạng và khả năng vận hành hồ thủy điện, nhu cầu sử dụng điện, phụ tải trong các đợt nắng nóng và khả năng duy trì cung ứng điện; nguồn cấp nước sinh hoạt, công suất và khả năng dự phòng của hệ thống cấp nước, khu vực có nguy cơ thiếu nước hoặc bị ảnh hưởng bởi xâm nhập mặn; các nhóm dân cư nhạy cảm với nắng nóng, thiếu nước và điều kiện vệ sinh môi trường; năng lực của cơ sở y tế tại khu vực có nguy cơ; hạ tầng thiết yếu, khu công nghiệp, cơ sở sản xuất và dịch vụ có khả năng bị ảnh hưởng khi nguồn nước suy giảm hoặc nhiệt độ tăng cao; nhu cầu thông tin của cơ quan phòng, chống thiên tai, lực lượng ứng phó, cơ quan truyền thông và các đơn vị cung cấp dịch vụ thiết yếu.Địa phương giữ vai trò quan trọng trong việc cung cấp và kiểm chứng thông tin về đối tượng phơi bày, mức độ dễ bị tổn thương và tác động thực tế... Thông tin từ địa phương còn cần thiết để kiểm tra mức độ phù hợp của dự báo, phạm vi cảnh báo và nhận định nguy cơ tác động. Phản hồi thực tế là cơ sở để điều chỉnh chỉ số, ngưỡng, bản đồ và cách truyền đạt thông tin trong các bước nghiên cứu tiếp theo.Việc phối hợp giữa các cơ quan quản lý ngành, lĩnh vực và địa phương cần được thực hiện theo hướng hai chiều. Cục Khí tượng Thủy văn cung cấp thông tin dự báo và cảnh báo khí tượng thủy văn; các cơ quan và địa phương cung cấp dữ liệu chuyên ngành, xác nhận điều kiện thực tế và phản hồi về tác động.Cục Khí tượng Thủy văn cho rằng, khung cảnh báo tác động và các nhu cầu phối hợp nêu trên mới là đề xuất ban đầu từ góc độ chuyên môn khí tượng thủy văn. Để có thể phát triển thành một hệ thống cảnh báo tác động có khả năng vận hành, cần tiếp tục nghiên cứu cácvấn đề như: Rà soát cơ sở pháp lý, chức năng và thẩm quyền của các cơ quan có liên quan đến dự báo khí tượng thủy văn, quản lý rủi ro thiên tai, quản lý ngành, cung cấp dữ liệu và tổ chức hành động ứng phó.Xác định nhu cầu của người sử dụng thông tin, loại tác động cần ưu tiên cảnh báo, quy mô không gian, thời hạn dự báo và các quyết định mà thông tin cảnh báo cần hỗ trợ. Đánh giá hiện trạng dữ liệu về hiểm họa, phơi bày, mức độ dễ bị tổn thương, năng lực ứng phó và tác động đã xảy ra; xác định dữ liệu hiện có, dữ liệu còn thiếu và khả năng chia sẻ giữa các cơ quan.Nghiên cứu phương pháp xác định ngưỡng tác động, mức thông tin cảnh báo, sản phẩm đầu ra, cơ chế phản hồi và phương pháp kiểm chứng phù hợp với điều kiện Việt Nam. Đồng thời lựa chọn một số hiểm họa, vùng và lĩnh vực ưu tiên để thí điểm trước khi xem xét mở rộng. Việc thí điểm cần bắt đầu từ những nội dung có dữ liệu tương đối đầy đủ, nhu cầu sử dụng rõ và khả năng phối hợp thực tế.Trong chuỗi thông tin rủi ro, Cục Khí tượng Thủy văn cung cấp thông tin về ENSO (gồm El Nino và La Nina), dự báo khí hậu, dự báo và cảnh báo khí tượng thủy văn. Việc đánh giá tác động chuyên ngành, xác định ngưỡng chịu đựng, lựa chọn hành động ứng phó và tổ chức thực hiện thuộc trách nhiệm của các cơ quan quản lý ngành, lĩnh vực và địa phương theo chức năng, nhiệm vụ và quyết định của cấp có thẩm quyền.

Thắng Trung/Bnews/vnanet.vn