E10 đang 'bỏ quên' động cơ cũ!

Theo Thông tư 50/2025/TT-BCT của Bộ Công Thương, lộ trình bắt buộc sử dụng xăng sinh học E10 (chứa 10% ethanol) trên toàn quốc là từ ngày 1-6-2026. Từ thời điểm này, xăng không chì hiện hành (xăng khoáng) sẽ được thay thế bằng xăng E10. Cũng theo thông tư này, xăng E5RON92 (cũng là xăng sinh học với 5% ethanol) được tiếp tục sản xuất và tiêu thụ đến hết năm 2030.

Vậy là từ tháng 6 tới đây, Việt Nam chỉ dùng xăng sinh học trong khi các nước khác vẫn cho phép dùng song song hai loại xăng khoáng và xăng sinh học. Hồi năm 2014, Ban Điều hành đề án phát triển nhiên liệu sinh học (thuộc Bộ Công Thương cũ) đã phát hành Cẩm nang xăng sinh học có khuyến cáo rõ một số điểm lưu ý về kỹ thuật khi dùng xăng E5, E10. Từ đó đến nay chưa thấy có thêm bản cập nhật nào cho cẩm nang này, trong khi E10 sắp trở thành loại xăng duy nhất được bán ra trên thị trường.

Theo cẩm nang nói trên, khi dùng xăng sinh học, chu kỳ thay dầu bôi trơn (nhớt) động cơ nên rút ngắn 5-10% và phải bảo dưỡng lọc nhiên liệu sau 400 cây số khi chuyển sang xăng sinh học. Một khuyến cáo quan trọng khác là ethanol rất “háo nước” nên sẽ hút hơi ẩm từ không khí hoặc nước có trong bình chứa xăng và làm tách lớp, nước lắng xuống dưới đáy có thể gây han gỉ bình xăng hay làm hỏng bơm xăng.

Một vấn đề kỹ thuật khác cũng đang bị “bỏ quên” khi chuyển sang dùng 100% xăng sinh học, đó là động cơ thế hệ cũ. Ở Việt Nam hiện nay còn hàng trăm ngàn động cơ cũ bao gồm máy nông nghiệp như máy bơm nước, máy phát điện loại nhỏ, động cơ xe máy, ô tô đời cũ mà về mặt kỹ thuật sẽ dễ gặp trục trặc khi dùng xăng sinh học.

Theo khuyến cáo của hãng sản xuất thì các dòng ô tô như đời cũ sản xuất trước năm 2005 vẫn còn lưu hành ở Việt Nam, như Mazda 323, 626, một số dòng Toyota không có ký hiệu “E10 compatible” trên nắp bình xăng, Ford Focus Mondeo, Transit đời cũ, Daewoo Lanos, Matiz, Nubira, Mitsubishi L300, Pajero, Jolie, Lexus IS250, GS300 (sản xuất trước năm 2007), không nên dùng xăng sinh học.

Đối với xe máy thì có Honda Dream, Super Cub, Wave S đời đầu, Yamaha Sirius, Jupiter sản xuất trước năm 2010, Suzuki Viva đời cũ, FX, Best và SYM Elegant, Attila đời đầu thường bị mủn các gioăng cao su trong bình xăng con khi dùng xăng E10 lâu ngày.

Ngoài ô tô và xe máy còn phải tính đến một lượng không ít động cơ nhỏ dùng trong nông nghiệp như máy cày mini, máy phát điện gia đình, máy cắt cỏ, máy bơm nước... hoàn toàn không tương thích với xăng sinh học. Đây là nhóm có nguy cơ trục trặc cao nhất nhưng ít được chú ý. Các loại động cơ này có đặc điểm dùng theo mùa và hay để xăng lưu lại trong bình nhiều tháng.

Đặc biệt là với máy dùng động cơ hai thì như máy cắt cỏ, máy cưa xích thì ethanol có thể làm tách lớp dầu pha trong xăng, khiến động cơ không được bôi trơn và gây bó máy. Một số máy nông nghiệp Trung Quốc dùng hệ thống ống dẫn xăng bằng nhựa rẻ tiền sẽ dễ bị mủn và làm tắc kim phun sau vài tháng sử dụng xăng sinh học.

Việc chuyển đổi sang nhiên liệu sinh học là xu hướng tất yếu, nhất là khi Chính phủ đã cam kết lộ trình đạt Net Zero vào năm 2050. Tuy nhiên, cũng cần cân nhắc đến giai đoạn chuyển tiếp thông qua duy trì nguồn xăng khoáng, đặc biệt là cho máy nông nghiệp. Cần có lộ trình phù hợp để loại bỏ dần các loại động cơ cũ này để tránh gây tốn kém thêm cho nông dân vì máy móc hư hỏng phải sửa chữa hay phải bỏ đi và mua sắm máy mới thay thế.

Nguyễn Hòa