Được và mất của thể thao phong trào

Điều thú vị là Lý Hoàng Nam hiện vẫn là VĐV có thứ hạng quốc tế cao nhất của quần vợt Việt Nam dù anh chuyển sang thi đấu pickleball hoàn toàn khoảng 2 năm trở lại đây.

Pickleball đang thực sự bùng nổ tại Việt Nam. Sinh sau đẻ muộn so với quần vợt, cầu lông hay bóng bàn, môn thể thao này lại nhanh chóng trở thành trào lưu thu hút hàng triệu người chơi. Pickleball cho thấy một bài toán thị trường đầy sức thuyết phục.

Sức hấp dẫn của môn chơi này đến từ chính các ngôi sao - đa số đến từ quần vợt và cầu lông - những người đã nhanh chóng bắt nhịp trào lưu, biến một môn chơi tưởng chừng giải trí thành hiện tượng xã hội. Sân pickleball mọc lên như nấm, thu hút người chơi mọi tầng lớp, kèm theo đó là cơn lốc chuyển đổi công năng của các sân cầu lông, quần vợt, nhất là ở khu vực tư nhân đầu tư. Nhiều cụm sân tennis lớn, từng là niềm tự hào như Hanaka Paris Ocean Park (Bắc Ninh) - cụm sân quần vợt kỷ lục châu Á - đã chuyển hẳn sang pickleball với mặt sân bê tông tiêu chuẩn.

Nhưng phía sau sự bùng nổ ấy là một hệ quả ít được nói đến. Khi nguồn lực xã hội - từ quỹ đất, tài chính đến sự quan tâm của người chơi - đổ dồn vào một môn mang tính phong trào, các môn thể thao truyền thống sẽ bị thu hẹp không gian tồn tại. Những sân cầu lông, quần vợt bị chuyển đổi công năng không chỉ là câu chuyện hạ tầng. Đó là dấu hiệu của một sự dịch chuyển ưu tiên.

Tay vợt Lý Hoàng Nam thi đấu ở Cup pickleball Hà Nội 2026 (ẢNH: P.MINH)

Pickleball không bắt đầu bằng đào tạo đỉnh cao mà chủ yếu là chuyển đổi theo hình thức “đốt giai đoạn” từ các môn có mô thức tương tự sang. Đằng sau câu chuyện tưởng như chỉ là trào lưu có một thực tế đáng suy ngẫm: sự thiếu vắng những học viện đào tạo bài bản, nơi ươm mầm các ngôi sao chuyên nghiệp thực thụ. Và rồi, chính các vận động viên - kể cả là số 1 trong môn chơi của mình như Lý Hoàng Nam - buộc phải tự chuyển hướng, tự bỏ dở đam mê giữa chừng.

Các môn như cầu lông, bóng bàn, quần vợt từng có những thời kỳ hoàng kim. Nhưng rồi, do thiếu hệ thống đào tạo liên thông, không có các học viện đào tạo dài hơi, thiếu sự kết nối giữa phong trào và chuyên nghiệp, các tài năng dần biến mất. Họ tự chuyển hướng, không phải vì hết đam mê, mà vì không nhìn thấy tương lai phía trước.

Có một thực tế, hiện nay, các cơ sở đào tạo thể thao vốn đã ít ỏi lại chủ yếu chạy theo trào lưu. Khi pickleball bùng nổ, nhiều người đổ xô mở lớp dạy pickleball, chuyển đổi sân, đào tạo huấn luyện viên pickleball... Điều này về mặt kinh tế có thể hợp lý nhưng về mặt chiến lược phát triển thể thao bền vững, đó là một sự “đánh trống bỏ dùi”. Bởi một trào lưu rồi sẽ qua đi nhưng một hệ thống đào tạo bài bản cần hàng chục năm để xây dựng và cho trái ngọt.

Nếu so sánh pickleball với nhiều môn thể thao chuyên nghiệp khác, nhất là với bóng đá, sẽ thấy sự khập khiễng. Bóng đá có các "lò" đào tạo chất lượng như PVF, HAGL, Viettel - những học viện bài bản, có dàn huấn luyện viên ngoại, giáo trình chuẩn quốc tế, lộ trình đào tạo từ U11 lên chuyên nghiệp.

Còn cầu lông, quần vợt, bóng bàn sau nhiều thập niên vẫn dựa vào nguồn lực của ngành TDTT dù từng sở hữu các ngôi sao có tầm ảnh hưởng lớn như Nguyễn Tiến Minh, Nguyễn Thùy Linh, Lý Hoàng Nam, Đoàn Kiến Quốc… Trong khi môn pickleball gần như chưa có một "hệ thống" bài bản.

Mặc dù đem đến luồng sinh khí mới cho phong trào rèn luyện thể thao và phần nào đó tạo ra sự thúc ép buộc các môn thể thao khác phải tự vận động, thay đổi các giá trị đã lỗi thời nhưng pickleball vẫn thiếu tầm nhìn dài hạn từ các nhà quản lý. Nếu không có một bản quy hoạch chung cho nền thể thao hoặc không thay đổi cách tiếp cận, thể thao Việt Nam sẽ tiếp tục đối mặt với một nghịch lý: có tài năng nhưng không có hệ thống; có phong trào nhưng thiếu chiều sâu; có những khoảnh khắc tỏa sáng nhưng chưa tạo được tính bền vững.

YẾN PHƯƠNG