Đừng để sự dung túng nuôi lớn bạo lực

TS Nguyễn Thị Quốc Minh (trái) trong một buổi giao lưu, báo cáo chuyên đề về kỹ năng sống với học sinh.

Là người làm giáo dục, tôi đau lòng trước những câu chuyện học sinh xúc phạm, hành hung giáo viên. Lớp học phải là nơi mỗi người được an toàn, được tôn trọng. Một hành vi bạo lực xảy ra ở đó không chỉ gây tổn thương cho người bị tấn công mà còn tác động đến những học sinh chứng kiến, làm rạn vỡ niềm tin vào môi trường giáo dục.

Không thể từ một vụ việc mà quy kết cả thế hệ. Cũng không thể vội vàng khẳng định nguyên nhân khi chưa có thông tin đầy đủ. Tuy nhiên, có một cách ứng xử của người lớn cần được nhìn nhận nghiêm túc: bênh vực con bất chấp đúng sai.

Con bị nhắc nhở, cha mẹ lập tức phản ứng với giáo viên. Con vi phạm, cha mẹ tìm lý do để đổ lỗi. Con bị kỷ luật, điều được quan tâm trước tiên là con có bị mất mặt hay không, thay vì con đã làm gì và phải sửa chữa thế nào. Thậm chí, có người xem việc con “dám bật lại” là biểu hiện của bản lĩnh.

Tình thương khi ấy có thể trở thành sự dung túng. Nếu sau mỗi lần vượt giới hạn, trẻ đều được người lớn tìm cách gỡ bỏ trách nhiệm, trẻ dễ hình thành suy nghĩ rằng mình có quyền làm như vậy. Một lời xúc phạm được bỏ qua, một hành vi đe dọa được xem nhẹ có thể khiến giới hạn tiếp tục bị đẩy xa.

Cha mẹ cần lắng nghe, bảo vệ con khi con bị đối xử bất công. Nhưng bảo vệ con phải bắt đầu bằng việc tìm hiểu sự thật, giúp con phân biệt đúng sai. Đổ lỗi không phải bản lĩnh, vô lễ không phải cá tính; chống đối không đồng nghĩa với tự tin và bạo lực tuyệt đối không phải sức mạnh.

Trẻ có quyền trình bày ý kiến, phản biện và tìm kiếm sự hỗ trợ. Người lớn có trách nhiệm hướng dẫn trẻ thực hiện những quyền ấy bằng cách phù hợp: nói rõ điều mình không đồng tình, đề nghị đối thoại, phản ánh đến người có trách nhiệm. Không một bức xúc nào có thể trở thành lý do biện minh cho việc làm nhục hay tấn công người khác.

Trong trường học, giáo viên không được xúc phạm, dùng bạo lực với học sinh. Nguyên tắc này phải được thực hiện nghiêm túc. Đồng thời, giáo viên cũng cần được bảo vệ trước sự xúc phạm, đe dọa và hành hung. Sự tôn trọng phải hiện diện trong mọi mối quan hệ, không thể chỉ là yêu cầu dành cho một phía.

Giáo viên sai phải chịu trách nhiệm. Học sinh sai cần được giáo dục, xử lý phù hợp với độ tuổi, tính chất và mức độ hành vi. Phụ huynh có hành vi sai cũng phải chịu trách nhiệm. Bảo vệ quyền trẻ em bao gồm việc giúp trẻ hiểu giới hạn, nhận ra hậu quả và có cơ hội sửa chữa lỗi lầm.

Bảo vệ nhà giáo vì thế không có nghĩa là bao che cho nhà giáo. Đó là bảo vệ danh dự, quyền được an toàn của người lao động và điều kiện để hoạt động giáo dục diễn ra bình thường. Một giáo viên thường trực lo sợ trước phản ứng của học sinh, phụ huynh hay sự phán xét trên mạng sẽ khó yên tâm thực hiện trách nhiệm của mình.

Nhà trường cần có quy trình tiếp nhận phản ánh, xác minh và xử lý minh bạch; hỗ trợ kịp thời người bị tổn thương. Với học sinh có hành vi bạo lực, cần làm rõ nguyên nhân, phối hợp cùng gia đình, hỗ trợ tâm lý và yêu cầu sửa chữa bằng hành động cụ thể. Kỷ luật cần giúp người học nhận trách nhiệm, thay đổi cách ứng xử.

Giáo dục sự tôn trọng bắt đầu từ cách người lớn đối thoại, giải quyết bất đồng và thừa nhận lỗi của mình. Trẻ khó học được điều đó nếu thường xuyên chứng kiến người lớn dùng lời lẽ miệt thị hoặc sức ép để giành phần thắng.

Một nền giáo dục nhân văn cần sự thấu cảm và những giới hạn rõ ràng. Thương con là đồng hành, nhưng cũng phải đủ tỉnh táo để nói: con đã sai và cần sửa. Không dung túng hôm nay chính là bảo vệ tương lai của con.

Báo Sài Gòn Giải Phóng mở diễn đàn "Giữ vững tôn nghiêm nghề giáo" để ghi nhận ý kiến đóng góp của các nhà quản lý, chuyên gia, nhà giáo. Các ý kiến đóng góp gửi về địa chỉ mail toasoan@sggp.org.vn.

TS NGUYỄN THỊ QUỐC MINH (Giảng viên Khoa Văn học và Ngôn ngữ học, Trường ĐH Khoa học xã hội và Nhân văn - ĐHQG TPHCM)