Đừng để lòng hiếu thảo bị 'khoán trắng' cho người giúp việc

Hình ảnh cụ bà nghi bị người giúp việc bạo hành. Ảnh cắt từ clip gia đình nạn nhân cung cấp

Bi kịch từ niềm tin "tiền bạc thay thế sự quan tâm"

Gia đình cụ H.T.N (82 tuổi, trú tại phố Lò Đúc, Hà Nội) không hề tiếc tiền khi thuê người chăm sóc mẹ với mức lương 11 triệu đồng/tháng, kèm lương tháng 13 và chế độ nghỉ Tết hậu hĩnh. Tuy nhiên, sự hào phóng này lại tỷ lệ nghịch với sự an toàn của cụ bà. Qua dữ liệu camera, gia đình bàng hoàng phát hiện người giúp việc liên tục có các hành vi bạo lực: Tát mạnh vào vùng đầu, mặt, ghì đầu, thậm chí dẫm lên chân cụ. Trong những đoạn video ấy, cụ N. hoàn toàn thụ động, không có khả năng tự vệ hay phản kháng.

Sở dĩ sự việc diễn ra trong nhiều ngày mà không bị phát hiện là do sự tách biệt về không gian sinh hoạt và tâm lý chủ quan của con cháu. Cụ bà ở tầng 1 cùng người giúp việc, trong khi cụ ông và người cháu lại ở tầng 3, ít khi xuống dưới. Chỉ đến khi thấy cơ thể mẹ xuất hiện các vết tụ máu ở mắt, tai và đầu, người con trai mới kiểm tra camera và phát hiện sự thật kinh hoàng. Vụ việc là minh chứng đau lòng cho thấy, việc "khoán trắng" mọi nghĩa vụ cho người ngoài mà thiếu đi sự giám sát trực tiếp có thể dẫn đến những hậu quả khôn lường.

Đừng biến đạo hiếu thành một "gói dịch vụ"

Phân tích sâu về vấn đề này, ThS Nguyễn Viết Hiền - giảng viên trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội, Giám đốc Công ty TNHH Giáo dục OED (lĩnh vực hoạt động chính tập trung vào can thiệp trị liệu tâm lý), thành viên Ban chấp hành Hội Tâm lý Trị liệu Việt Nam, nhận định: Việc thuê người giúp việc hỗ trợ chăm sóc người già trong bối cảnh con cái bận rộn mưu sinh là một phương án tất yếu để tránh khủng hoảng tài chính gia đình. Tuy nhiên, chuyên gia nhấn mạnh ranh giới mong manh giữa việc "thuê người hỗ trợ" và "khoán trắng trách nhiệm".

Nếu một gia đình dư giả nhưng lại khoán toàn bộ việc chăm sóc để rảnh rỗi thực hiện các thú vui cá nhân, thì lúc này đạo hiếu chỉ còn là cái vỏ hình thức, là bộ mặt danh dự trước cộng đồng chứ không còn cái tâm thực sự bên trong. "Chúng ta vẫn có thể thuê người chăm sóc nhưng chúng ta cần hiểu rằng, thuê người để có thêm người hỗ trợ người già giúp chúng ta, chúng ta vẫn phải thường xuyên thăm nom, hỏi han, và bày tỏ tình cảm với cha mẹ già của mình", ThS Nguyễn Viết Hiền nhấn mạnh.

ThS Nguyễn Viết Hiền

ThS Nguyễn Viết Hiền chỉ rõ một nghịch lý trong tâm lý con cái: Nhiều người sẵn sàng thuê người chăm sóc trẻ nhỏ, thường xuyên xem camera vì nhớ con và ôm ấp con ngay khi về nhà để phát hiện những bất thường nhỏ nhất. Thế nhưng, với cha mẹ già, những người đã sinh thành ra mình, họ lại thiếu đi sự kết nối tương tự: "Với cha mẹ mình, là người sinh ra mình, tại sao chúng ta không thể làm được điều đó. Nếu thiếu vắng sự kết nối, quan tâm đến cha mẹ với lý do bận rộn mưu sinh thì đó là dấu hiệu mờ nhạt về chữ hiếu, đó chỉ là lý do để biện minh cho sự thiếu trách nhiệm, thiếu tình cảm của mình dành cho cha mẹ".

Về khía cạnh nghề nghiệp, ThS Nguyễn Viết Hiền phân tích, dù mức lương 11 triệu đồng có vẻ cao nhưng sự tin tưởng mù quáng vào "kinh nghiệm" của người làm mà thiếu giám sát chính là nguyên nhân dẫn đến sự việc đau lòng. Tại Việt Nam, việc tìm được người giúp việc được đào tạo chuyên môn về kiến thức, kỹ năng và đạo đức là rất khó. Phần lớn là lao động tự do, do đó việc thiếu hồ sơ minh bạch, thiếu hợp đồng văn bản rõ ràng về trách nhiệm và quyền lợi khiến gia đình mất đi sự ràng buộc pháp lý cần thiết.

Để bảo vệ cha mẹ và duy trì sợi dây tình cảm, ThS Nguyễn Viết Hiền đưa ra những lời khuyên thực tế:

Duy trì sự kết nối tâm hồn: Con cái nên thường xuyên khơi lại những kỷ niệm cũ, nắn bóp tay chân cho cha mẹ, đưa họ đi tắm nắng hoặc kể những câu chuyện vui hàng ngày. Thậm chí, có thể sử dụng "bữa cơm thời công nghệ" qua các ứng dụng gọi điện trực tiếp để cha mẹ cảm nhận được sự ấm áp dù ở xa... Tất cả những hành động ấy đủ để khiến con cháu và cha mẹ già tăng sự kết nối. Và khi sợi dây kết nối bền chặt, niềm vui trên gương mặt người già cũng là niềm vui của con cháu, là chất xúc tác để con cháu tăng các hoạt động tương tác kết nối với người già.

Kỹ năng quan sát và giám sát: Ngoài việc lắp camera, gia đình cần chú ý các dấu hiệu tâm lý như ánh mắt lo sợ, tình trạng hay giật mình, giấc ngủ chập chờn hoặc sự thay đổi trong việc tự chủ bài tiết của người già... Những vết thương thể chất cần được kiểm tra thường xuyên trong lúc thay quần áo hay vệ sinh cho cha mẹ.

Tính chuyên nghiệp trong thuê người: Cần kiểm tra kỹ lý lịch, ưu tiên người có chuyên môn và phải có hợp đồng văn bản cụ thể để người làm thấy rõ trách nhiệm và chế tài vi phạm.

Thực tế hiện nay cho thấy, dưới tác động của kinh tế thị trường, chuẩn mực "Hiếu Đễ" trong truyền thống gia đình Việt đang có biểu hiện xuống cấp trầm trọng. Chữ "Hiếu" không chỉ là nuôi dưỡng mà còn là sự tôn trọng và yêu thương. Theo ThS Nguyễn Viết Hiền, đạo hiếu là một di sản ngàn năm cần được "bảo tồn" mãi mãi.

"Chỉ cần con cái có tâm, dù báo hiếu trực tiếp hay qua dịch vụ hỗ trợ đều đúng, miễn là họ không "bỏ rơi" cha mẹ trong chính ngôi nhà của mình. Đừng để đến khi sự việc đau lòng xảy ra, khi những vết bầm tím hiện rõ trên cơ thể đấng sinh thành, chúng ta mới nhận ra rằng: Tiền bạc có thể mua được sức lao động, nhưng không bao giờ mua được sự an toàn và hạnh phúc thực sự cho cha mẹ", ThS Nguyễn Viết Hiền nhấn mạnh.

N.Minh