Đưa nghệ thuật cải lương đến với khán giả trẻ

Các nghệ sĩ trong chương trình Gala Chuông vàng vọng cổ tối 30/8. Từ cuộc thi này, nhiều giọng ca triển vọng đã thành danh trên sân khấu cải lương thành phố. (Ảnh: Linh Bảo)

Với thông điệp "Mỗi câu vọng cổ là một dòng ký ức, mỗi nhân vật lịch sử là một bài học sống động, mỗi người trẻ hôm nay chính là người tiếp nối, lan tỏa Mã văn hóa Việt Nam”, chương trình tập trung trao đổi, làm rõ cấu trúc thể loại và tính tổng hợp của nghệ thuật sân khấu cải lương; hệ thống thuật ngữ, thể tài và tâm lý tiếp nhận của người trẻ; chức năng giáo dục của nghệ thuật; mối quan hệ giữa chính sử và hư cấu nghệ thuật; vấn đề “tái mã hóa” di sản, xu hướng phục cổ trong giới trẻ và vai trò của tác giả, đạo diễn trong đổi mới phương thức tiếp cận công chúng.

Bông lúa vàng-Cuộc thi tìm kiếm tài năng đờn ca tài tử, cải lương có uy tín của thành phố và khu vực. (Ảnh: Linh Bảo)

Nếu tính từ đầu thế kỷ XX, tức từ khi ra đời đến nay, sân khấu cải lương nói chung, cải lương Sài Gòn-Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng đã trải qua hơn một thế kỷ phát triển với nhiều chặng thăng trầm trong những hoàn cảnh lịch sử khác nhau.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Huỳnh Quốc Thắng, Ủy viên Hội đồng Lý luận phê bình Văn học nghệ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, giai đoạn từ năm 1975 đến nay, đây là thời kỳ đất nước được độc lập, hòa bình, thống nhất với đường lối, chủ trương chính sách của Đảng, Nhà nước ngày càng sáng tỏ, tập trung để xây dựng nền văn hóa nghệ thuật “tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc”, sân khấu cải lương chính thức bước vào bối cảnh lịch sử mới với những điều kiện thuận lợi để phát triển đồng thời với những thách thức chưa từng có.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Huỳnh Quốc Thắng, Ủy viên Hội đồng Lý luận phê bình Văn học nghệ thuật Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, giai đoạn 1975-1990 là thời kỳ cải lương thành phố phát triển mạnh mẽ và toàn diện. Bằng tinh thần yêu nước kết hợp với một số điều kiện mới, cải lương thành phố giai đoạn này đã tiếp tục phát huy những thành quả đạt được ở các giai đoạn trước, đặc biệt là các thành tựu của thời kỳ 1954-1975 để có bước phát triển mới rất tích cực cả về số lượng lẫn chất lượng.

Nghệ sĩ Nhân dân Trọng Phúc biểu diễn trong chương trình Gala Chuông vàng vọng cổ với chủ đề "Vàng son". (Ảnh: Linh Bảo)

Tuy nhiên, sự xuất hiện của nhiều loại hình nghệ thuật, giải trí hấp dẫn đã khiến sức hút của cải lương trong đời sống nghệ thuật ngày nay giảm mạnh, nhất là đối với khán giả trẻ. Nhiều vở diễn không bảo đảm chất lượng, sân khấu cải lương thiếu vắng những gương mặt nổi bật đã khiến không ít khán giả không còn mặn mà với môn nghệ thuật tiêu biểu vùng đất phương nam.

Tại chương trình chuyên đề lần này, Ban tổ chức “Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật-Chủ đề: Nghệ thuật Cải lương: Ký ức lịch sử và Mã văn hóa dân tộc” mong muốn bảo tồn, phát huy giá trị di sản nghệ thuật truyền thống và đổi mới phương pháp giáo dục lịch sử cho thế hệ trẻ.

Cảnh trong vở cải lương Giấc mộng đêm xuân (tác giả: Phi Hùng-Nhị Kiều; chuyển thể cải lương: Mộc Linh; đạo diễn Nghệ sĩ Nhân dân Trần Ngọc Giàu). (Ảnh: Linh Bảo)

Đây là bước đi chiến lược trong việc kết nối giữa "trường học" và "thánh đường sân khấu", giúp học sinh, sinh viên không chỉ tiếp cận lịch sử qua trang sách mà còn bằng trải nghiệm đa giác quan sinh động.

Trong 1 ngày diễn ra tại Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang, chương trình gồm các hoạt động chính như: Không gian trải nghiệm mở, workshop Cải lương trong mắt Gen Z; Tọa đàm chuyên đề cải lương-Ký ức lịch sử và mã hóa dân tộc; Biểu diễn nghệ thuật tổng hợp: Tổng kết và vinh danh.

Cảnh trong vở cải lương San hô đỏ (kịch bản: Bích Ngân; chuyển thể cải lương: Phạm Văn Đằng; đạo diễn:Nghệ sĩ Nhân dân Trần Ngọc Giàu). (Ảnh: Linh Bảo)

Cụ thể, công chúng có điều kiện tìm hiểu, trải nghiệm dàn nhạc cổ và tân biểu diễn trực tiếp, triển lãm trang phục, đạo cụ, tư liệu quý. Người tham gia còn có điều kiện nhập vai nhân vật lịch sử; vẽ quạt, nặn tượng, chụp ảnh lưu niệm; trò chơi tương tác “Giải mã Mã văn hóa”.

Trong workshop Cải lương trong mắt Gen Z, người tham dự sẽ được xem trích đoạn lịch sử đặc sắc, trò chuyện cùng nghệ sĩ, soạn giả, tìm hiểu vai thiện-vai ác trên sân khấu, trải nghiệm tập hát vọng cổ, hỏi đáp cùng học sinh, sinh viên.

Nghệ sĩ Nhân dân Quế Trân. (Ảnh: Linh Bảo)

Đối với chương trình tọa đàm chuyên đề Nghệ thuật Cải lương-Ký ức lịch sử và mã hóa văn hóa dân tộc, các diễn giả sẽ trao đổi về những nội dung: cấu trúc thể loại và tính tổng hợp của cải lương, Gen Z và tâm lý tiếp nhận văn hóa truyền thống, chính sử và giả tưởng nghệ thuật, cải lương trong học đường, tái mã hóa di sản cho thế hệ Gen Z.

Nghệ sĩ Ưu tú Võ Minh Lâm. (Ảnh: Linh Bảo)

Trong khuôn khổ chương trình, công chúng còn được xem các nghệ sĩ chuyên nghiệp biểu diễn các trích đoạn tiêu biểu về anh hùng dân tộc và lịch sử Việt Nam. Ban tổ chức sẽ trao giải cuộc thi online, vinh danh cá nhân, tập thể tiêu biểu…

Công chúng sẽ được thưởng thức vở cải lương “Khúc tráng ca thành Gia Định” của Nhà hát Nghệ thuật Cải lương Trần Hữu Trang, qua đó góp phần làm rõ giá trị của nghệ thuật cải lương trong lưu giữ ký ức lịch sử, chuyển tải mã văn hóa dân tộc và kết nối di sản với đời sống hôm nay.

LINH BẢO