Đưa kinh tế đêm trở thành động lực tăng trưởng của Thủ đô

Tạo thêm chuỗi giá trị từ nguồn lực hiện hữu

Kinh tế đêm đang dần trở thành một bộ phận quan trọng trong cấu trúc kinh tế đô thị, mở ra dư địa mới cho du lịch, thương mại, văn hóa, nghệ thuật và các ngành công nghiệp sáng tạo. Theo TS Phạm Minh Quân, giảng viên Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội), kinh tế đêm không đơn thuần là việc kéo dài thời gian mở cửa của các cơ sở kinh doanh mà là một bộ phận của nền kinh tế, tập trung vào các lĩnh vực dịch vụ văn hóa, vui chơi, giải trí, ăn uống, mua sắm và du lịch diễn ra trong khoảng thời gian từ 18 giờ hôm trước đến 6 giờ sáng hôm sau.

Chuyên gia này cho biết, thực tế cho thấy, trong một đô thị hiện đại, ban đêm không còn là khoảng thời gian “nghỉ” của nền kinh tế. Đó có thể là khoảng thời gian tạo thêm giá trị từ những nguồn lực đã hiện hữu: một di sản có thể được kể bằng một tour đêm; một nhà hát có thể đón khán giả sau giờ làm việc; một tuyến phố có thể trở thành không gian văn hóa, ẩm thực và mua sắm; một quảng trường có thể trở thành nơi tổ chức sự kiện; một sản phẩm công nghiệp văn hóa có thể tiếp cận công chúng thông qua các hoạt động trải nghiệm về đêm.

Phát triển kinh tế đêm vừa mở rộng thời gian hoạt động kinh tế, vừa tạo thêm việc làm, tăng thu ngân sách, nâng cao hiệu quả khai thác hạ tầng đô thị, đồng thời thúc đẩy du lịch, thương mại, văn hóa, nghệ thuật, ẩm thực, giải trí và công nghiệp sáng tạo. Đây cũng là xu hướng đang diễn ra mạnh mẽ trên thế giới. Từ đầu thập niên 2010, kinh tế đêm từng bước được nhìn nhận như một phân khu kinh tế riêng biệt, đòi hỏi phương thức chính sách và quản trị chuyên biệt. Báo cáo của Văn phòng Lao động và Nghiên cứu Kinh tế Oxford (Anh) từ năm 2017 đã cho thấy quy mô kinh tề đêm toàn cầu ước đạt 1.000 tỷ USD/năm, và tăng trưởng với tốc độ bình quân trong khoảng 4 - 6%/năm.

Dư địa lớn từ di sản, văn hóa và thị trường du lịch của Hà Nội

Hiện nay, hệ thống tài nguyên văn hóa và di sản đặc sắc chính là nguồn lực quan trọng nhất để phát triển kinh tế đêm Thủ đô. Việc từng bước đưa di sản vào khung giờ buổi tối đã tạo ra những sản phẩm du lịch có chiều sâu và sức hút riêng. Các chương trình như tour đêm tại Hoàng thành Thăng Long, “Đêm thiêng liêng” tại di tích Hỏa Lò, các hoạt động trải nghiệm tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám đã thu hút lượng lớn du khách.

Tour đêm “Ngọc Sơn - đêm huyền bí” tại đền Ngọc Sơn. Ảnh: Nguyễn Thủy

Bên cạnh đó, không gian công cộng cũng đang trở thành những hạt nhân quan trọng. Hệ thống phố đi bộ, quảng trường, công viên và khu vực hồ nước, đặc biệt là hồ Hoàn Kiếm và khu phố cổ, tiếp tục giữ vai trò trung tâm của kinh tế đêm Hà Nội. Bên cạnh khu vực lõi, Hồ Tây, phố Trịnh Công Sơn, khu vực Sơn Tây và một số địa điểm văn hóa, làng nghề, cảnh quan khác đang từng bước trở thành những cực phát triển mới.

Theo TS Bùi Văn Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Hà Nội học và Đào tạo Quốc tế, Trường Đại học Thủ đô Hà Nội, đáng chú ý, lợi thế của Hà Nội không chỉ nằm ở di sản vật thể mà còn ở hệ thống thiết chế văn hóa, nghệ thuật biểu diễn. Nhà hát Múa rối Thăng Long, Nhà hát Lớn Hà Nội, Nhà hát Kịch Hà Nội, Nhà hát Tuổi trẻ và nhiều đơn vị nghệ thuật duy trì hoạt động biểu diễn buổi tối, tạo nên lớp sản phẩm đêm có hàm lượng nghệ thuật và tính chuyên nghiệp cao.

Bên cạnh đó, các cụm rạp hiện đại có lịch chiếu kéo dài đến khoảng 23 giờ, thậm chí có suất chiếu muộn sau 0 giờ vào cuối tuần. Tuy nhiên, hoạt động này chủ yếu diễn ra trong không gian khép kín của các trung tâm thương mại, chưa liên kết rõ với chuỗi trải nghiệm đô thị mở. Đây chính là một dư địa để tiếp tục phát triển các mô hình kết hợp điện ảnh với ẩm thực, mua sắm, nghệ thuật và các hoạt động trải nghiệm đêm.

Song song đó, ẩm thực Hà Nội phong phú cũng là dư địa đáng kể để phát triển kinh tế đêm. Thống kê của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội cho thấy, thành phố có khoảng 15.000-18.000 cơ sở kinh doanh ăn uống, trong đó khoảng 35-40% hoạt động sau 20 giờ. Từ phố cổ khu vực phường Hoàn Kiếm đến phố Tống Duy Tân, Ngũ Xã, khu vực Hồ Tây, Sơn Tây, Mễ Trì..., các cụm ẩm thực đêm đã hình thành và thu hút lượng khách đáng kể.

Bên cạnh đó là hệ thống bar, pub, beer club, karaoke, vũ trường, rooftop bar, không gian âm nhạc và các mô hình giải trí kết hợp nghệ thuật. Các ngành công nghiệp sáng tạo và dịch vụ số như sản xuất nội dung, livestream, thương mại điện tử, game trực tuyến, quảng cáo số, gọi xe công nghệ, giao hàng và thanh toán điện tử cũng có cường độ hoạt động cao vào buổi tối. Điều đó cho thấy kinh tế đêm của Hà Nội hoàn toàn có thể vượt ra ngoài phạm vi phố đi bộ, chợ đêm hay nhà hàng, để hình thành một hệ sinh thái kết hợp giữa không gian vật lý và nền tảng số.

Ngoài ra, thị trường du lịch tiếp tục là một bệ đỡ quan trọng. Hà Nội có khoảng 3.761 cơ sở lưu trú với hơn 71.256 phòng, công suất sử dụng phòng trung bình khoảng 63-64%. Theo Cục Thống kê thành phố Hà Nội, trong 8 tháng đầu năm 2026, tổng khách du lịch đến Hà Nội ước đạt 24,5 triệu lượt, tăng 11,7% so với cùng kỳ năm 2025. Những con số này cho thấy dư địa để chuyển hóa lượng khách lưu trú thành nhu cầu tiêu dùng ban đêm còn rất lớn.

Đặc biệt, ba nhóm khách gồm khách nội địa, khách quốc tế và cư dân đô thị có những nhu cầu khác nhau. Khách nội địa thiên về trải nghiệm linh hoạt, giá hợp lý và không khí sôi động; khách quốc tế quan tâm nhiều đến bản sắc, di sản, văn hóa và những trải nghiệm có chiều sâu; còn cư dân đô thị cần những dịch vụ gắn với đời sống thường nhật, chất lượng không gian sống và sự thuận tiện.

Các chuyên gia cho rằng, đây là cơ sở để Hà Nội không phát triển kinh tế đêm theo một mô hình đơn tuyến, mà cần hình thành nhiều lớp sản phẩm, phù hợp từng nhóm khách. Khi ẩm thực được kết nối với nghệ thuật; di sản gắn với trình diễn; mua sắm kết hợp trải nghiệm; không gian công cộng kết nối với dịch vụ số, kinh tế đêm sẽ tạo ra giá trị lớn hơn nhiều so với từng hoạt động riêng lẻ.

Khung pháp lý vững chắc tạo đòn bẩy cho kinh tế đêm ở Hà Nội

Trên thực tế, kinh tế đêm khá phát triển tại nhiều quốc gia. Nhiều thành phố lớn đã thành lập cơ quan chuyên trách về kinh tế đêm, như New York (Mỹ), Amsterdam (Hà Lan), London (Anh), Berlin (Đức) và Thượng Hải (Trung Quốc). Kinh nghiệm tại Việt Nam cũng cho thấy, mỗi địa phương có thể lựa chọn một hướng đi phù hợp với lợi thế riêng. Thành phố Hồ Chí Minh phát triển các không gian như phố đi bộ Nguyễn Huệ, khu phố Bùi Viện; Huế khai thác lợi thế di sản; Quảng Ninh và Phú Quốc phát triển các khu kinh tế đêm tập trung quy mô lớn; Đà Lạt gắn kinh tế đêm với khí hậu, cảnh quan và văn hóa; Hội An (Đà Nẵng) tạo dấu ấn bằng việc kết nối phố cổ, nhà cổ, đèn lồng, sông Hoài và các lễ hội.

Phát triển kinh tế đêm sẽ đánh thức những không gian sáng tạo tại Hà Nội. Ảnh: Complex 01.

Nhận định về sự phát triển của kinh tế đêm ở Hà Nội hiện nay, TS. Bùi Văn Tuấn cho rằng, tiêu dùng ban đêm tại Hà Nội hiện còn tập trung nhiều vào ẩm thực, dạo bộ, giải trí nhẹ và mua sắm giá trị thấp; sau khoảng 23 giờ, dịch vụ giảm mạnh, thiếu những tổ hợp vui chơi, nghệ thuật, mua sắm và chăm sóc sức khỏe quy mô lớn, có khả năng liên kết thành chuỗi trải nghiệm. Vì thế, thời gian lưu lại và mức chi tiêu của khách vào ban đêm chưa tương xứng với tiềm năng.

Vì thế, việc xây dựng khung pháp lý và chính sách riêng cho kinh tế đêm tại Hà Nội có ý nghĩa đặc biệt. Mới đây, HĐND thành phố đã ban hành Nghị quyết 34/2026/NQ-HĐND Quy định về phát triển kinh tế ban đêm trên địa bàn thành phố Hà Nội (Thực hiện điểm b, khoản 2, Điều 27 Luật Thủ đô số 02/2026/QH16). Cùng với đó, UBND thành phố đã ban hành quyết định phê duyệt Đề án“Phát triển kinh tế đêm trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2045”.

“Đây là khung pháp lý vững chắc để Hà Nội đưa kinh tế đêm trở thành một động lực tăng trưởng mới của Thủ đô. Khi những giá trị văn hóa, di sản, sáng tạo, dịch vụ và công nghệ được đánh thức trong khoảng thời gian từng bị bỏ ngỏ, Hà Nội sẽ có thêm một không gian phát triển mới, góp phần xây dựng một Thủ đô hiện đại, sáng tạo, giàu bản sắc và có sức cạnh tranh cao trong khu vực” – chuyên gia này nhấn mạnh.

Nguyễn Thủy