Đưa đặc sản chè Phú Thọ vươn lên phân khúc cao cấp trên thị trường

Đồi chè Phú Thọ. (Nguồn: TTXVN)

Là vùng đất Tổ cội nguồn dân tộc, Phú Thọ không chỉ nổi tiếng với các giá trị lịch sử, văn hóa mà còn được biết đến là một trong những vùng sản xuất chè trọng điểm của cả nước.

Trong bối cảnh tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững, cây chè tiếp tục khẳng định vai trò là cây trồng chủ lực, mang lại sinh kế cho hàng chục nghìn hộ dân.

Tuy nhiên, để đưa chè Phú Thọ vươn lên phân khúc cao cấp, tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, đồng thời mở ra nhiều cơ hội phát triển kinh tế gắn với du lịch, dịch vụ... tỉnh đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải tháo gỡ những điểm nghẽn, tái định vị thương hiệu và tổ chức lại sản xuất theo hướng hiện đại.

Cây trồng chủ lực

Trong nhiều năm qua, chè đã trở thành một trong những cây trồng chủ lực của Phú Thọ, đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế nông nghiệp, tạo việc làm ổn định, nâng cao thu nhập và góp phần xóa đói giảm nghèo tại nhiều địa phương trung du, miền núi.

Với diện tích gần 14.500ha, sản lượng chè tươi đạt khoảng 180.000-190.000 tấn/năm, ngành chè mang lại doanh thu từ 80-120 triệu đồng/ha, cho thấy hiệu quả kinh tế tương đối ổn định.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Phú Thọ, tỉnh có nhiều lợi thế nổi bật để phát triển chè quy mô lớn và chất lượng cao. Trước hết là điều kiện tự nhiên thuận lợi với địa hình đồi núi thấp, khí hậu ôn hòa, đất đai phù hợp cho cây chè sinh trưởng.

Những ốc đảo chè được ví như vịnh Hạ Long của vùng Đất Tổ. (Ảnh: Trung Kiên/TTXVN)

Nhiều vùng chè nổi tiếng như Long Cốc, Minh Đài, Thanh Ba, Yên Kỳ hay khu vực Xuân Sơn không chỉ cho sản phẩm chè chất lượng mà còn sở hữu cảnh quan thiên nhiên đặc sắc, rất thuận lợi để phát triển du lịch sinh thái, trải nghiệm.

Bên cạnh đó, tỉnh có truyền thống trồng và chế biến chè lâu đời, lực lượng lao động dồi dào, giàu kinh nghiệm. Những năm gần đây, việc triển khai các cơ chế, chính sách hỗ trợ của tỉnh đã bước đầu tạo chuyển biến tích cực, diện tích chè được cải tạo, thay thế giống mới tăng lên; nhiều mô hình hợp tác xã, tổ hợp tác, trang trại và làng nghề sản xuất chè được hình thành; liên kết giữa sản xuất, chế biến, tiêu thụ từng bước được củng cố.

Đặc biệt, cơ cấu sản phẩm chè đang dần chuyển dịch theo hướng nâng cao giá trị với sự gia tăng tỷ trọng các dòng chè xanh, chè ô long, matcha và các sản phẩm chế biến sâu. Đây là nền tảng quan trọng để Phú Thọ tiếp cận phân khúc thị trường cao cấp, nhất là các thị trường khó tính như Nhật Bản, EU.

Bà Lê Thị Hồng Phương - Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn Đầu tư và Phát triển trà UT, xã Thanh Ba cho biết nhờ có vùng nguyên liệu lớn đã tạo thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển sản xuất và kinh doanh chè.

Hiện công ty đang hợp tác tiêu thụ với hơn 300 hộ trồng chè trên diện tích 320ha, mỗi năm chế biến trên 1.000 tấn sản phẩm chè đen và chè xanh phục vụ xuất khẩu.

Đặc biệt, công ty còn phát triển thành công dòng sản phẩm chè búp tím đặc sản đạt OCOP 5 sao cấp Quốc gia, giúp sản phẩm nâng cao niềm tin với khách hàng và thuận lợi hơn khi mở rộng thị trường.

Ông Nguyên Minh Tường - Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Phú Thọ cho biết để từng bước đưa chè địa phương ra thị trường quốc tế, tỉnh đang đẩy mạnh giải pháp phát triển nhãn hiệu chứng nhận Chè Phú Thọ, hướng tới nâng tầm giá trị sản phẩm, mở rộng thị trường và khẳng định vị thế trên bản đồ chè Việt Nam.

Tỉnh đang nghiên cứu, khảo sát vùng chè của các tỉnh Vĩnh Phúc, Hòa Bình (trước hợp nhất) để mở rộng bản đồ vùng nguyên liệu, vùng sản xuất chè mang nhãn hiệu chứng nhận chè Phú Thọ; đồng thời sửa đổi, cập nhật lại thông tin địa giới hành chính cấp xã trên bản đồ vùng nguyên liệu, vùng sản xuất chè mang nhãn hiệu chứng nhận chè Phú Thọ tạo dư địa phát triển và chuẩn hóa vùng sản xuất, bảo đảm chất lượng sản phẩm.

Theo Ủy ban Nhân dân tỉnh, mặc dù có nhiều tiềm năng, song thực tế cho thấy chuỗi giá trị chè Phú Thọ vẫn tồn tại không ít hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh và phát triển bền vững.

Trước hết, một bộ phận diện tích chè được trồng từ lâu, đặc biệt là diện tích trồng bằng hạt trước năm 2000, đã già cỗi, năng suất và chất lượng suy giảm, cần được tái canh, thay thế bằng giống mới. Tuy nhiên, việc cải tạo còn chậm, thiếu đồng bộ.

Hạ tầng phục vụ sản xuất chè, nhất là giao thông nội vùng và hệ thống thủy lợi vẫn chưa đáp ứng yêu cầu. Nhiều vùng chè thiếu công trình tích nước, tưới tiêu, ảnh hưởng đến năng suất và khả năng áp dụng cơ giới hóa. Chất lượng sản phẩm chưa đồng đều, tỷ lệ giống chè chất lượng cao phục vụ chế biến còn thấp.

Mặc dù sản lượng chè xuất khẩu khá lớn, nhưng giá trị gia tăng chưa tương xứng, giá bán thấp so với tiềm năng. Nguyên nhân chủ yếu do công nghệ chế biến còn ở mức trung bình, tỷ lệ chế biến sâu còn hạn chế, mẫu mã và thương hiệu chưa thực sự nổi bật.

Liên kết chuỗi giữa người trồng chè, hợp tác xã và doanh nghiệp còn lỏng lẻo; việc tổ chức sản xuất theo tiêu chuẩn an toàn, hữu cơ chưa được nhân rộng. Bên cạnh đó, nhãn hiệu chè Phú Thọ tuy đã được xây dựng nhưng mức độ nhận diện trên thị trường còn hạn chế, chưa tạo được dấu ấn mạnh mẽ như một số địa phương khác.

Một tồn tại đáng chú ý là việc bảo tồn và khai thác giá trị các quần thể chè Shan tuyết cổ thụ chưa được quan tâm đúng mức. Đây là nguồn tài nguyên quý, có thể tạo ra các sản phẩm chè đặc sản, đồng thời gắn với phát triển du lịch sinh thái, nhưng hiện vẫn chưa được khai thác hiệu quả.

Ngoài ra, ngành chè Phú Thọ đang phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ các vùng chè nổi tiếng khác trong nước, cũng như áp lực từ thị trường quốc tế về tiêu chuẩn chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc.

Hướng tới bền vững

Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Phú Thọ, ông Trần Duy Đông cho biết trước yêu cầu phát triển mới, Phú Thọ xác định rõ quan điểm không chỉ dừng lại ở sản xuất nguyên liệu mà phải xây dựng một hệ sinh thái chè toàn diện, từ vùng nguyên liệu, chế biến, thương mại đến du lịch và văn hóa.

Sản xuất chè. (Nguồn: TTXVN)

Mục tiêu giai đoạn 2026-2030 là duy trì diện tích chè ổn định khoảng 14.000ha; trong đó tái canh khoảng 2.500ha; nâng cao tỷ lệ diện tích sản xuất theo quy trình an toàn, có mã số vùng trồng và truy xuất nguồn gốc; phát triển mạnh các sản phẩm chè cao cấp, đa dạng hóa sản phẩm và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Đặc biệt, tỉnh khuyến khích doanh nghiệp xây dựng mô hình chuỗi giá trị chè cao cấp theo hướng chuẩn hóa vùng nguyên liệu, nâng cao năng lực chế biến, đẩy mạnh xuất khẩu và gắn với phát triển du lịch trải nghiệm. Mục tiêu dài hạn là đưa Phú Thọ trở thành vùng chè quy mô lớn, hiện đại, có thương hiệu mạnh và sức cạnh tranh cao.

Để hiện thực hóa mục tiêu trên, nhiều giải pháp đồng bộ đã được đề ra, tỉnh đang đẩy mạnh tái cơ cấu vùng nguyên liệu, trong đó rà soát diện tích chè già cỗi để xây dựng kế hoạch trồng thay thế bằng giống mới có năng suất, chất lượng cao, có nguồn gốc rõ ràng. Đồng thời, đẩy mạnh dồn điền đổi thửa, hình thành các vùng sản xuất tập trung quy mô lớn, thuận lợi cho cơ giới hóa và quản lý chất lượng.

Ứng dụng khoa học, công nghệ được xác định là yếu tố then chốt. Tỉnh sẽ tăng cường áp dụng tiến bộ kỹ thuật trong toàn bộ chuỗi sản xuất, từ giống, phân bón, tưới tiêu đến chế biến; khuyến khích sản xuất chè hữu cơ, thân thiện với môi trường; số hóa dữ liệu vùng trồng, xây dựng bản đồ chè và hệ thống truy xuất nguồn gốc.

Phát triển công nghiệp chế biến là khâu đột phá. Các doanh nghiệp được khuyến khích đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao tỷ lệ chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm như trà túi lọc, trà hòa tan, trà đóng chai, thực phẩm chức năng, mỹ phẩm từ chè… Qua đó nâng cao giá trị gia tăng và đáp ứng nhu cầu thị trường hiện đại.

Song song với xây dựng thương hiệu và xúc tiến thương mại, tỉnh sẽ đẩy mạnh quảng bá sản phẩm chè thông qua các hội chợ, lễ hội, thương mại điện tử và mạng xã hội; hỗ trợ đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ; xây dựng hình ảnh “Trà Đất Tổ” như một sản phẩm văn hóa đặc trưng.

Một hướng đi quan trọng là phát triển chè gắn với du lịch. Các vùng chè đẹp như Long Cốc, Xuân Sơn, Thanh Ba… sẽ được quy hoạch thành điểm du lịch trải nghiệm, kết hợp giới thiệu văn hóa trà, tạo thêm nguồn thu dịch vụ và nâng cao giá trị sản phẩm.

Đối với chè Shan tuyết cổ thụ, tỉnh sẽ xây dựng phương án bảo tồn, khai thác hợp lý gắn với xây dựng thương hiệu đặc sản, đồng thời đề xuất công nhận cây di sản, tạo sức hút du lịch.

Về cơ chế, chính sách, tỉnh sẽ huy động và lồng ghép các nguồn lực để đầu tư hạ tầng vùng chè, đặc biệt là giao thông và thủy lợi; hỗ trợ vốn vay, xúc tiến thương mại và chuyển giao công nghệ. Đồng thời, nâng cao năng lực dự báo thị trường, giúp doanh nghiệp và người dân chủ động điều chỉnh sản xuất.

Với tiềm năng sẵn có, cùng sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền, doanh nghiệp và người dân, ngành chè Phú Thọ đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá trở thành trung tâm chè cao cấp, từng bước khẳng định vị thế của chè Việt Nam trên thị trường quốc tế./.

(TTXVN/Vietnam+)