Đưa công nghệ vào cuộc chiến chống ma túy

Theo báo cáo mới nhất từ Cơ quan Phòng chống Ma túy và Tội phạm của Liên hợp quốc (UNODC), trong năm 2025, lượng ma túy đá thu giữ (methamphetamine) chạm mốc kỷ lục 349 tấn, tăng 48% so với năm 2024. Khối lượng ketamine bị cơ quan chức năng tịch thu cũng tăng vọt 185% so với năm 2024, lên 52,5 tấn. Tuy nhiên, nguồn cung ngoài thị trường không hề suy giảm, giá thành ngày càng rẻ, độ tinh khiết lại cao hơn, đẩy rủi ro y tế đối với giới trẻ lên mức báo động.

Học sinh tỉnh Quý Châu, Trung Quốc, tham gia buổi ngoại khóa về những tác hại của các chất gây nghiện. Ảnh: XINHUA

Trước thực trạng này, nhiều quốc gia trong khu vực đã chủ động đổi mới chiến thuật bằng cách đưa công nghệ vào tâm điểm của cuộc chiến chống ma túy. Thay vì chỉ đánh chặn những lô hàng thực địa, lực lượng hành pháp tại Đông Á và Đông Nam Á đang hướng mũi nhọn tấn công trực diện vào cơ sở hạ tầng kỹ thuật số cũng như nhiều mạng lưới tài chính ngầm của những đối tượng cầm đầu.

Trung Quốc và Thái Lan là 2 quốc gia tiên phong trong việc áp dụng mô hình trên. Bộ Công an Trung Quốc phối hợp với những tập đoàn công nghệ và công ty phân tích chuỗi khối nội địa để phát triển nhiều hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) chuyên biệt có khả năng tự động giám sát các nền tảng mạng xã hội mã hóa (như Telegram) và trang web đen. Hệ thống này giúp cảnh sát Trung Quốc lật tẩy hàng loạt mạng lưới giao dịch ngầm, lần theo các dòng tiền ảo di chuyển qua biên giới để ép các sàn giao dịch lớn khóa các tài khoản giao dịch kinh doanh ma túy và rửa tiền.

Trong khi đó, Cảnh sát Hoàng gia Thái Lan và Văn phòng Chống Rửa tiền Thái Lan đã ký kết hợp tác chiến lược với nhiều đơn vị điều tra tội phạm mạng toàn cầu và những sàn giao dịch tiền ảo lớn. Thái Lan sử dụng phần mềm chuyên dụng trích xuất dữ liệu ví điện tử và chuyển cho hệ thống phân tích chuỗi khối. Nhờ cơ chế liên lạc khẩn cấp, cảnh sát Thái Lan có thể ra lệnh đóng băng tài khoản sàn giao dịch chỉ trong vài phút sau khi phát hiện dòng tiền ma túy vừa được nạp lên. Bên cạnh mặt trận kỹ thuật số, việc kiểm soát tiền chất hóa học - nguồn nguyên liệu đầu vào để tổng hợp ma túy cũng được số hóa thông qua cơ chế phối hợp liên quốc gia giữa các nước trong khối ASEAN và Trung Quốc, giúp triệt phá nhiều chuyên án xuyên biên giới và đóng băng các giao dịch tài chính liên quan trước khi hóa chất kịp lọt vào các trung tâm sản xuất.

Theo khuyến nghị của UNODC, bên cạnh chiến dịch truy quét, các nước cần triển khai thêm các chính sách y tế hóa, đặt sức khỏe cộng đồng và con người làm trung tâm của mọi chính sách. Cùng đó là tiếp tục nâng cao nhận thức trong cộng đồng về tác hại ma túy, tăng cường hỗ trợ y tế và cung cấp các liệu pháp thay thế và hỗ trợ tâm lý cho những bệnh nhân nghiện ma túy để giảm tỷ lệ sốc thuốc và tái nghiện. Việc xóa bỏ sự kỳ thị xã hội và tạo sinh kế bền vững cũng là chìa khóa để người sau cai nghiện dễ dàng tiếp cận giáo dục, học nghề, từ đó tái hòa nhập cộng đồng một cách thực chất. Cuối cùng, những chính sách cần tập trung vá từng lỗ hổng an sinh bằng cách giải quyết căn nguyên gốc rễ khiến giới trẻ sa ngã như nạn thất nghiệp, khủng hoảng tâm thần, bạo lực gia đình hay tình trạng vô gia cư.

PHƯƠNG NAM