Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV mở ra hướng đi mới trước thách thức biến đổi khí hậu

Chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu, yêu cầu cấp bách từ thực tiễn

Việc bổ sung nội dung “thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu” trong Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV được đánh giá là bước đi kịp thời, phản ánh đúng yêu cầu cấp bách từ thực tiễn. Theo ông Nguyễn Thượng Hiền, Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), biến đổi khí hậu đang làm gia tăng rõ rệt tính cực đoan của các hình thái thời tiết. Những đợt mưa lũ lớn, bão mạnh, triều cường, nắng nóng gay gắt diễn ra với tần suất dày hơn, cường độ mạnh hơn, gây thiệt hại lớn về người, tài sản và hạ tầng kinh tế – xã hội.

Theo ông Nguyễn Thượng Hiền, Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn, để chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu cần tăng cường dự báo, cảnh báo bằng những giải pháp cụ thể như hiện đại hóa công nghệ quan trắc, đan dày mạng lưới trạm tại các khu vực trọng điểm như miền núi, ven biển, hồ chứa; đồng thời nâng cao năng lực phân tích, xử lý dữ liệu và chất lượng mô hình dự báo sẽ giúp chuyển hóa thông tin khoa học thành hành động kịp thời, hiệu quả.

Thực tiễn đó cho thấy, ứng phó với biến đổi khí hậu không thể chỉ dừng ở phản ứng tình thế, mà phải chuyển mạnh sang tư duy chủ động thích ứng, dựa trên khoa học – công nghệ hiện đại và quản trị rủi ro dài hạn. Đây cũng chính là tinh thần xuyên suốt được thể hiện trong Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV.

Trước thách thức ngày càng lớn của thiên tai cực đoan, các giải pháp ứng phó cần được triển khai đồng bộ, bài bản. Theo các chuyên gia, trọng tâm trước hết là nâng cấp toàn diện hệ thống dự báo – cảnh báo theo thời gian thực; ứng dụng mạnh mẽ trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), công nghệ GIS, viễn thám, vệ tinh, UAV và Internet vạn vật (IoT) để nâng cao độ chính xác, tính kịp thời của các bản tin dự báo.

"Hiện đại hóa công nghệ quan trắc, đan dày mạng lưới trạm tại các khu vực trọng điểm như miền núi, ven biển, hồ chứa; đồng thời nâng cao năng lực phân tích, xử lý dữ liệu và chất lượng mô hình dự báo sẽ giúp chuyển hóa thông tin khoa học thành hành động kịp thời, hiệu quả. Cùng với đó là tăng cường phối hợp giữa cơ quan khí tượng thủy văn, chính quyền địa phương và lực lượng phòng, chống thiên tai để giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra", ông Nguyễn Thượng Hiền chia sẻ.

Hoàn thiện hệ thống bản đồ rủi ro và cảnh báo sớm thiên tai

Theo ông Nguyễn Thượng Hiền, Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), một trong những nhiệm vụ trọng tâm thời gian tới là xây dựng và hoàn thiện hệ thống bản đồ rủi ro thiên tai theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Quyết định số 705/QĐ-TTg. Trọng tâm là cập nhật phân vùng rủi ro và lập bản đồ cảnh báo đối với các loại hình thiên tai chủ yếu như bão, nước dâng do bão, lũ, lũ quét, sạt lở đất, hạn hán, xâm nhập mặn.

Các bản đồ này cần được chuẩn hóa theo đơn vị hành chính, tích hợp vào quy hoạch phát triển kinh tế – xã hội và sử dụng trực tiếp trong công tác phòng, chống thiên tai, di dời dân cư và bố trí hạ tầng an toàn. Song song với đó là xây dựng, hoàn thiện hệ thống cảnh báo sớm thiên tai đa kênh, từ SMS, ứng dụng di động, website, mạng xã hội đến hệ thống loa truyền thanh cơ sở, bản đồ cảnh báo trực tuyến theo thời gian thực, giúp người dân dễ hiểu, dễ tiếp cận và chủ động hành động khi có cảnh báo.

Ứng phó với biến đổi khí hậu là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt, gắn chặt với phát triển kinh tế – xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân.

Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV cũng nhấn mạnh yêu cầu thích ứng có trọng tâm, trọng điểm theo từng vùng sinh thái. Đối với Đồng bằng sông Cửu Long – khu vực chịu tác động nặng nề của biến đổi khí hậu, cần tập trung dự báo và cảnh báo sớm các hiện tượng mưa lớn, triều cường, nước biển dâng, xâm nhập mặn và sạt lở bờ sông, bờ biển; đồng thời gắn kết chặt chẽ giữa quy hoạch phát triển với bảo đảm an ninh nguồn nước và sinh kế bền vững cho người dân.

Ở khu vực trung du và miền núi, việc phòng, chống lũ quét, sạt lở đất được xác định là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng. Đẩy nhanh tiến độ thực hiện Đề án Cảnh báo sớm sạt lở đất, lũ quét theo Quyết định số 1262/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ; hoàn thiện hệ thống pháp lý, quy trình kỹ thuật; xây dựng cơ sở dữ liệu, lập bản đồ phân vùng nguy cơ và rủi ro ở các tỷ lệ phù hợp; đồng thời nâng cao năng lực cộng đồng trong tiếp nhận và sử dụng thông tin cảnh báo sớm.

Chuyển đổi số, nền tảng cho quản trị khí hậu hiện đại

Một điểm nhấn quan trọng khác được Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn chỉ ra là xây dựng cơ sở dữ liệu khí tượng thủy văn quốc gia thống nhất, đồng bộ từ Trung ương đến địa phương. Việc chuẩn hóa, số hóa toàn bộ dữ liệu quan trắc khí tượng, thủy văn, hải văn và dữ liệu thiên tai; áp dụng định dạng mở, bảo đảm liên thông, chia sẻ; tích hợp với cơ sở dữ liệu tài nguyên và môi trường sẽ tạo nền tảng cho quản trị rủi ro khí hậu hiện đại, minh bạch và hiệu quả.

Chuyển đổi số, nền tảng cho quản trị khí hậu hiện đại

"Khi bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu được xác định là trụ cột trung tâm của phát triển, vấn đề này trở thành thước đo cho mọi chính sách kinh tế – xã hội. Tuy nhiên, để chủ trương đi vào cuộc sống, cần sự thay đổi từ tư duy đến hành động của cả hệ thống chính trị và mỗi người dân. Từ những việc nhỏ như trồng cây xanh, tiết kiệm tài nguyên, giữ gìn môi trường sống, đến những việc lớn hơn như chuyển đổi xanh, phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn. Giáo dục ý thức sống xanh, trách nhiệm với môi trường và kỹ năng ứng phó thiên tai cho thế hệ trẻ cần được chú trọng ngay từ các cấp học, bậc học, góp phần hình thành một xã hội chủ động, thích ứng và an toàn trước biến đổi khí hậu. Có thể khẳng định, việc đưa bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu trở thành nhiệm vụ trung tâm trong Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV thể hiện tầm nhìn chiến lược của Đảng, là nền tảng quan trọng để Việt Nam hướng tới một mô hình phát triển nhanh, xanh và bền vững trong thời kỳ mới – vì con người, vì tương lai các thế hệ mai sau", ông Nguyễn Thượng Hiền nhấn mạnh.

Văn Ngân/VOV.VN