Dự thảo chuẩn điều hòa mới siết loại máy hiệu suất thấp

Dự thảo chuẩn điều hòa mới TCVN 7830:2026 được Bộ Khoa học và Công nghệ lấy ý kiến rộng rãi đã đi đến bước giải trình tiếp thu cuối cùng. Ban soạn thảo thống nhất chọn phương án tăng mức hiệu suất năng lượng tối thiểu, siết loại máy hiệu suất thấp ra khỏi thị trường và trả nhãn năng lượng về đúng vai trò phân loại sản phẩm tiết kiệm điện.

Nhu cầu sử dụng điều hòa tăng mạnh trong đợt nắng nóng cuối tháng 5/2026 khiến tiêu thụ điện tại Hà Nội lập kỷ lục mới.

Vì sao chuẩn cũ không còn phù hợp

Trường Cơ khí, Đại học Bách Khoa Hà Nội chỉ ra rằng bản TCVN 7830:2021 tuy áp dụng từ tháng 7/2025 nhưng chỉ thay đổi cấp năng lượng cho mức 4 sao và 5 sao, còn mức hiệu suất năng lượng tối thiểu MEPS vẫn giữ nguyên từ năm 2016. Sau 10 năm, ngưỡng này bộc lộ sự lạc hậu khi hơn 70% mẫu điều hòa đang lưu hành đạt trên 3 sao và 80% điều hòa biến tần đạt trên 4 sao. Khi phần lớn sản phẩm cùng dồn về nhóm sao cao, nhãn năng lượng mất khả năng phân hóa và không còn giúp người mua nhận ra máy nào thực sự tiết kiệm điện.

So với khu vực, MEPS của điều hòa không ống gió năng suất lạnh dưới 12.000 W của Việt Nam đang thấp hơn Philippines từ 7% đến 63%, và thấp hơn Indonesia từ 9,7% đến 21,4%, trong khi ASEAN đang hướng tới mức MEPS 6,09.

Việc soát xét gắn với hàng loạt định hướng chính sách, từ Quyết định 51/2011/QĐ-TTg, Quyết định 04/2017/QĐ-TTg đến Thông tư 52/2025/TT-BCT về danh mục thiết bị phải dán nhãn năng lượng. Chỉ thị 10/CT-TTg ngày 30/3/2026 về tăng cường tiết kiệm điện và Quyết định 496/2024/QĐ-TTg đặt mục tiêu tới năm 2030 nâng hiệu suất thiết bị làm mát lên 50% so với mức 2022 càng cho thấy tính cấp thiết.

Tập đoàn Điện lực Việt Nam đề nghị ưu tiên áp mức hiệu suất cao hơn cho nhóm điều hòa dân dụng tiêu thụ lớn, đặc biệt máy hai cụm dưới 4.500 W và nhóm 4.500 W đến dưới 7.100 W, vì đây là nhóm ảnh hưởng trực tiếp tới phụ tải đỉnh của hệ thống điện vào cao điểm nắng nóng. Hội nghị ghi nhận ý kiến này và thống nhất ưu tiên nghiên cứu nâng mức hiệu suất cho các nhóm tiêu thụ lớn.

Qua tổng hợp và giải trình ý kiến, ban soạn thảo thống nhất áp dụng Phương án 2 (Lựa chọn 2) với ngưỡng hiệu suất cao hơn. Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội, Quacert, Daikin, Panasonic cùng nhiều đơn vị ủng hộ hướng này, trên cơ sở cân nhắc giữa mục tiêu tiết kiệm năng lượng và tính khả thi khi doanh nghiệp chuyển đổi, đồng thời bảo đảm lộ trình chuyển tiếp hợp lý.

Công ty Điều hòa Gree Việt Nam nêu quan điểm không đồng ý và cho rằng chuẩn năm 2021 vẫn phù hợp với tình hình hiện tại, đồng thời cho biết doanh nghiệp cần một lộ trình đủ dài để tối ưu sản phẩm cùng giá thành trước khi đáp ứng yêu cầu mới.

Ban soạn thảo ghi nhận nhu cầu về lộ trình mà doanh nghiệp đặt ra, song vẫn giải trình rằng việc duy trì chuẩn cũ không còn phù hợp với thực tiễn, bởi phần lớn sản phẩm trên thị trường hiện đạt mức 5 sao và điều này khiến nhãn năng lượng mất đi tác dụng phân loại vốn có.

Xếp hạng sao chung cho cả máy Inverter và máy thường

Trong quá trình lấy ý kiến, nhiều đơn vị đặt câu hỏi nên chấm sao chung cho mọi loại điều hòa hay chấm riêng cho từng dòng máy Inverter và máy thường (Non-Inverter). Công ty Hikawa Việt Nam cùng Phòng Thử nghiệm Phúc Gia đề xuất chấm riêng theo hai bảng độc lập, khi viện dẫn số liệu thử nghiệm khoảng 120 máy cho thấy chỉ số hiệu suất CSPF của máy Inverter phân bố từ 3,61 đến 6,85, còn máy Non-Inverter chỉ nằm trong khoảng từ 2,76 đến 3,80, hai vùng giá trị gần như tách biệt nhau.

Sau khi cân nhắc các đề xuất, ban soạn thảo vẫn giữ quan điểm chấm sao chung cho mọi loại máy, bởi tỷ trọng máy Non-Inverter trên thị trường không cao, mà việc duy trì hai bảng xếp hạng riêng lại khiến người tiêu dùng khó so sánh hiệu quả thực tế giữa các sản phẩm, trong khi một cách chấm chung sẽ tự động sàng lọc những công nghệ hiệu suất thấp và thúc đẩy nhà sản xuất cải tiến.

Ban soạn thảo viện dẫn kinh nghiệm Trung Quốc gộp hai bảng từ năm 2019 để làm minh chứng, khi thị trường nước này chuyển hẳn sang máy Inverter hiệu suất cao chỉ trong vòng hai năm. Phúc Gia cũng tính toán rằng nếu áp một trong hai bảng đang đề xuất, hơn 90% máy Non-Inverter sẽ rời khỏi thị trường.

Ban soạn thảo đã tiếp thu nhiều góp ý mang tính kỹ thuật để hoàn thiện dự thảo. Phần phạm vi áp dụng được bổ sung thêm việc loại trừ điều hòa áp trần theo đề nghị của Trường Cơ khí, còn dòng điều hòa âm trần (cassette) vốn đã nằm ngoài phạm vi nhờ giới hạn về công suất trong tiêu chuẩn. Ban soạn thảo cũng chỉnh lại sự chồng lấn ở dải năng suất lạnh giữa hai mốc 7.000 W và 7.100 W, thống nhất đưa về một mốc chung là 7.100 W để tránh gây nhầm lẫn khi phân loại thiết bị.

Công ty Mitsubishi Electric Việt Nam đề xuất bổ sung yêu cầu đo tốc độ quạt dàn lạnh trong quá trình thử nghiệm, song ban soạn thảo cho rằng đây không phải yêu cầu bắt buộc theo TCVN 6576 (ISO 5151) nên cần khảo sát kỹ hơn với các đơn vị thử nghiệm trước khi cân nhắc đưa vào lần soát xét sau.

Tập đoàn Điện lực Việt Nam đề nghị bổ sung phần đánh giá tác động định lượng của việc nâng MEPS và CSPF trong thuyết minh, đồng thời mở rộng tiêu chuẩn sang các dòng điều hòa thương mại tiêu thụ điện lớn như loại đứng sàn, âm trần và áp trần, và ban soạn thảo ghi nhận hướng này để nghiên cứu khi xây dựng hoặc sửa đổi các tiêu chuẩn liên quan trong thời gian tới.

Với người mua, dự thảo chuẩn điều hòa mới đồng nghĩa những máy hiệu suất thấp dần biến mất, và một nhãn 5 sao trong tương lai sẽ thật sự phản ánh khả năng tiết kiệm điện vượt trội. Chi phí đầu tư ban đầu cho máy hiệu suất cao có thể nhỉnh hơn, song xét cả vòng đời sử dụng, tiền điện tiết kiệm được sẽ bù lại, đồng thời giảm áp lực lên hệ thống điện quốc gia và góp phần thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Tấn Phong