Du lịch trải nghiệm 'đánh thức' làng gốm Phù Lãng

Trăn trở giữ nghề truyền thống

Làng nghề gốm Phù Lãng (xã Phù Lãng, tỉnh Bắc Ninh) mang trong mình gần 800 năm lịch sử, nơi những lớp men da lươn, men mật cánh gián đã trở thành biểu tượng của một dòng gốm mộc mạc nhưng tinh tế. Trải qua nhiều biến động, làng nghề vẫn tồn tại, nhưng không tránh khỏi thực tế đáng lo ngày càng ít người mặn mà với nghề.

Chị Đặng Thị Tâm hướng dẫn du khách trải nghiệm nặn gốm. Ảnh: NH

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, bà Đặng Thị Tâm - Giám đốc Hợp tác xã Gốm và Du lịch Minh Tâm, thôn Phù Lãng, xã Phù Lãng cho biết, hiện cả thôn chỉ có vài chục hộ duy trì sản xuất. Có lẽ, đây không chỉ là câu chuyện của riêng làng nghề Phù Lãng mà là nỗi trăn trở chung của nhiều làng nghề truyền thống.

Trong bối cảnh đó, gốm Minh Tâm lựa chọn giữ nghề bằng chính giá trị cốt lõi. Không chạy theo quy mô hay công nghệ hiện đại, các nghệ nhân của hợp tác xã vẫn kiên trì với cách làm thủ công, từ khâu chọn đất, ủ nguyên liệu đến pha men từ tro củi, tro trấu và các khoáng chất tự nhiên. Mỗi sản phẩm ra lò là một phiên bản duy nhất, không trùng lặp, mang dấu ấn của người thợ.

Điểm khác biệt của Minh Tâm nằm ở việc khôi phục thành công dòng men cổ thời Lý - Trần, tạo hiệu ứng hỏa biến tự nhiên trên nền gốm nâu mật đặc trưng. Đây không chỉ là bước tiến về kỹ thuật, mà còn là cách để làng nghề tìm lại bản sắc và nâng cao giá trị sản phẩm.

Các bạn nhỏ thích thú với trải nghiệm vẽ gốm. Ảnh: NH

“Có khách hỏi gốm Minh Tâm đặc biệt ở đâu, chúng tôi chỉ nói là ở cái tâm” - bà Đặng Thị Tâm chia sẻ. Với họ, sản phẩm gốm không đơn thuần là hàng hóa, mà là câu chuyện về sự gìn giữ nghề, về mối liên kết giữa con người với thiên nhiên và truyền thống.

Chính sự kiên trì đó đã giúp gốm Minh Tâm đạt được những ghi nhận bước đầu, như sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp tỉnh năm 2025. Nhờ đó, tại sự kiện Diễn đàn Kết nối FDI 2026 diễn ra tại tỉnh Bắc Ninh vào tháng 4/2026 mới đây, gốm Minh Tâm chính là đơn vị được lựa chọn để cung cấp quà tặng cho khách mời trong nước và quốc tế tham dự sự kiện.

Bà Đặng Thị Tâm chia sẻ, danh hiệu sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp tỉnh từ hoạt động khuyến công địa phương không chỉ là sự ghi nhận về chất lượng sản phẩm, mà còn tạo niềm tin cho người tiêu dùng về sản phẩm, giúp sản phẩm dễ tiếp cận hơn với thị trường.

Hợp tác xã Gốm và Du lịch Minh Tâm thu hút kết hợp du lịch và phát triển làng nghề. Ảnh: NH

Gắn du lịch để tìm đầu ra cho làng nghề

Trong bối cảnh thị trường còn hạn chế và sản xuất nhỏ lẻ, bà Đặng Thị Tâm cho biết, gốm Minh Tâm đã đi học hỏi các mô hình thành công trên cả nước và tìm một hướng đi mới, đó là phát triển du lịch cộng đồng gắn với làng nghề. Đây được xem là cách “mở lối” hiệu quả, vừa tạo thêm nguồn thu, vừa quảng bá sản phẩm.

Khởi nghiệp theo hướng này từ năm 2024, hiện Hợp tác xã Gốm và Du lịch Minh Tâm đã nhanh chóng trở thành điểm đến thu hút du khách. Mỗi năm, cơ sở đón hàng nghìn lượt khách trong và ngoài nước đến tham quan, trải nghiệm làm gốm. Những tour du lịch không chỉ dừng lại ở việc tham quan, mà còn giúp du khách trực tiếp chạm vào quy trình sản xuất, hiểu hơn về giá trị văn hóa của nghề.

“Chúng tôi đưa rất nhiều dòng khách đến với gốm Phù Lãng”, bà Tâm cho biết. Khách quốc tế đặc biệt quan tâm đến những giá trị truyền thống và sự độc bản của sản phẩm thủ công. Tuy chưa đẩy mạnh xuất khẩu trực tiếp, nhưng việc thu hút khách du lịch đã trở thành một “kênh xuất khẩu tại chỗ” hiệu quả của hợp tác xã.

Song song đó, hợp tác xã cũng phối hợp với các đơn vị để tổ chức tour giáo dục địa phương, đón học sinh đến tìm hiểu về nghề truyền thống. Đây không chỉ là hoạt động du lịch, mà còn góp phần gieo mầm tình yêu nghề cho thế hệ trẻ, yếu tố quan trọng để duy trì làng nghề trong tương lai.

Việc gắn sản xuất với du lịch cũng giúp tăng thu nhập cho người dân làng nghề. Thay vì chỉ trông vào bán sản phẩm, các hộ làm gốm có thêm nguồn thu từ dịch vụ trải nghiệm, hướng dẫn, bán hàng trực tiếp cho khách. Đây là hướng đi phù hợp trong bối cảnh thị trường tiêu thụ truyền thống gặp nhiều cạnh tranh.

Tuy nhiên, để mô hình này phát triển bền vững, vẫn cần sự đồng hành của cơ quan quản lý. Theo bà Đặng Thị Tâm, cần có chính sách ưu đãi cho các hộ sản xuất, hỗ trợ tiếp cận vốn, đơn giản hóa thủ tục khuyến công và tăng cường kết nối với các chương trình xúc tiến thương mại, du lịch.

Hiện tại, các hoạt động truyền thông từ địa phương đã góp phần tích cực trong việc quảng bá sản phẩm. Những sự kiện làng nghề, các chương trình giới thiệu sản phẩm tiêu biểu giúp nâng cao nhận diện và tạo niềm tin cho khách hàng. Tuy nhiên, để mở rộng thị trường, đặc biệt là các đơn hàng lớn, các cơ sở như Minh Tâm vẫn cần thêm cơ hội tham gia các chương trình quy mô lớn hơn.

Từ câu chuyện của Gốm Minh Tâm có thể thấy, phát triển làng nghề không chỉ dừng lại ở việc bảo tồn, mà cần tìm ra hướng đi mới phù hợp với bối cảnh hiện đại. Gắn với du lịch là một trong những giải pháp khả thi, giúp kết nối sản phẩm với thị trường, đồng thời lan tỏa giá trị văn hóa. Quan trọng hơn, đó là cách để những người làm nghề có thể sống được với nghề, từ đó giữ lửa cho những giá trị đã tồn tại hàng trăm năm.

Gắn sản xuất với du lịch trải nghiệm đang mở ra hướng phát triển hiệu quả cho làng gốm Phù Lãng. Thông qua các tour tham quan, làm gốm, du khách không chỉ mua sản phẩm mà còn trực tiếp cảm nhận quy trình chế tác, từ đó gia tăng giá trị và sức hấp dẫn của gốm thủ công.

Nguyễn Hòa