Du học nghề: Chọn lựa sao cho đúng?

Du học nghề ngành Điều dưỡng - một trong những ngành học thu hút nhiều học sinh Việt Nam hiện nay. Ảnh minh họa

Tuy nhiên, phía sau sức hút đó là không ít thách thức, đòi hỏi người học phải hiểu đúng bản chất để tránh những quyết định mang tính phong trào.

Lựa chọn mở rộng

Những năm gần đây, du học nghề nổi lên như một hướng đi được nhiều học sinh sau THPT quan tâm, thậm chí trở thành lựa chọn thay thế cho con đường đại học truyền thống. Không chỉ học sinh vừa tốt nghiệp THPT, nhiều sinh viên năm nhất hoặc năm hai cũng quyết định rẽ hướng sang du học nghề với kỳ vọng được học gắn với thực hành, sớm đi làm và có thu nhập ổn định.

Thực tế cho thấy, xu hướng này gắn liền với những biến động của thị trường lao động trong và ngoài nước. Nhiều quốc gia phát triển, đặc biệt là Đức, đang thiếu hụt lao động có tay nghề trong các lĩnh vực như điều dưỡng, cơ khí, nhà hàng - khách sạn, kỹ thuật. Mô hình đào tạo nghề kết hợp giữa học lý thuyết và thực hành tại doanh nghiệp giúp người học vừa tích lũy kỹ năng, vừa có thu nhập trong quá trình học, qua đó giảm bớt gánh nặng tài chính cho gia đình.

Trần Bảo An (24 tuổi, quê Bắc Ninh) là một trong những người trẻ lựa chọn rẽ hướng sang du học nghề. Sau khi tốt nghiệp THPT, An làm phụ bếp, rồi trở thành đầu bếp tại một nhà hàng ở đặc khu Phú Quốc (An Giang). Công việc mang lại thu nhập ổn định, nhưng cường độ cao, thời gian làm việc kéo dài và cơ hội thăng tiến hạn chế khiến An sớm rơi vào cảm giác bế tắc.

“Làm bếp ở môi trường du lịch rất áp lực, ngày nào cũng xoay vòng trong bếp nóng, tăng ca liên tục nhưng tương lai khá mờ”, An chia sẻ. Sau một thời gian cân nhắc, anh quyết định nghỉ việc, trở về đất liền tìm hướng đi mới. Qua tìm hiểu và được người quen giới thiệu, An biết đến chương trình du học nghề Đức ngành nấu ăn với mô hình vừa học vừa làm, đào tạo bài bản và mở ra cơ hội làm việc lâu dài trong hệ thống nhà hàng - khách sạn chuyên nghiệp.

Đầu năm 2025, An bắt đầu học tiếng Đức và chuẩn bị hồ sơ du học nghề. Quá trình này không hề dễ dàng khi phải làm quen với một ngôn ngữ mới, đồng thời rèn luyện lại kỷ luật học tập sau nhiều năm đi làm. Tuy vậy, theo An, đây là quãng thời gian giúp anh nhìn lại bản thân và xác định rõ mục tiêu nghề nghiệp. “Tôi không đi du học vì thấy người khác đi, mà vì muốn theo nghề bếp một cách bài bản, có chứng chỉ và lộ trình rõ ràng”, An nói.

Câu chuyện của Trần Bảo An cho thấy, du học nghề không chỉ là lựa chọn của học sinh mới ra trường, mà còn là con đường được nhiều người trẻ đã đi làm cân nhắc như một cách tái định hướng nghề nghiệp, tìm kiếm môi trường làm việc chuyên nghiệp và bền vững hơn trong dài hạn.

Học viên học tiếng Đức tại một trung tâm du học. Ảnh: N.H

Tránh ngộ nhận

Từ góc nhìn của người làm công tác đào tạo và hỗ trợ sinh viên, ThS Trần Nam - Trưởng phòng Công tác sinh viên, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia TPHCM), cho rằng việc học sinh ngày càng quan tâm đến du học nghề là điều dễ hiểu. Theo ông, trong nhiều năm qua, hệ thống giáo dục Việt Nam phát triển mạnh đào tạo đại học, nhưng không phải ngành nào cũng gắn chặt với nhu cầu việc làm cụ thể của thị trường lao động.

Theo ThS Trần Nam, trong khi đại học thiên về đào tạo nền tảng lý thuyết, tư duy nghiên cứu và ứng dụng ở mức cao, thì đào tạo nghề lại tập trung mạnh vào thao tác thực hành, kỹ năng làm việc trực tiếp. Với những lĩnh vực như kỹ thuật, cơ khí, sửa chữa, dịch vụ…, người học nghề được rèn luyện chuyên sâu ngay từ đầu, đáp ứng nhanh yêu cầu của doanh nghiệp.

“Không nhất thiết cứ học đại học mới làm tốt. Có những nghề, nếu được học nghề bài bản thì khả năng làm việc thực tế còn hiệu quả hơn”, ThS Nam phân tích.

Tuy nhiên, ông Nam cũng lưu ý, việc xem du học nghề như một “lối đi nhanh” không đồng nghĩa với con đường dễ dàng. Thực tế, cả giáo dục đại học lẫn giáo dục nghề đang đối mặt với nhiều thách thức khi xã hội và công nghệ thay đổi nhanh chóng. Nếu đào tạo không theo kịp xu hướng, người học, dù học đại học hay học nghề, đều có nguy cơ lạc hậu.

Cô Châu Nguyệt Huỳnh - giáo viên dạy tiếng Đức và tư vấn du học nghề tại một công ty du học tại TPHCM, cho rằng một trong những ngộ nhận phổ biến của học sinh Việt Nam hiện nay khi cho rằng chỉ cần đạt trình độ tiếng Đức tối thiểu theo yêu cầu hồ sơ là đủ để sang Đức học nghề.

“Về mặt thủ tục, ứng viên chỉ cần đạt trình độ tiếng Đức B1 là có thể xin visa du học nghề và không bị yêu cầu kỹ năng nghề đầu vào. Tuy nhiên, đây mới chỉ là điều kiện cần, chưa phải điều kiện đủ để theo học và làm việc tại Đức”, cô Huỳnh cho biết.

Thực tế, ngay cả khi đã có chứng chỉ B1 tại Việt Nam, nhiều học sinh sang Đức vẫn gặp khó khăn lớn trong giao tiếp hàng ngày và môi trường làm việc. Nguyên nhân là kỹ năng nghe - nói thường chỉ đạt khoảng 40% so với yêu cầu thực tế. “Trong môi trường bản xứ, tốc độ nói nhanh, nhiều giọng địa phương, cách dùng từ trong công việc cũng khác xa giáo trình.

Không ít em bị sốc ngôn ngữ trong những tháng đầu”, cô Huỳnh chia sẻ. Từ kinh nghiệm giảng dạy và theo sát học sinh trong quá trình chuẩn bị, cô Huỳnh cho rằng trình độ B2 mới là mức an toàn để người học theo kịp chương trình đào tạo nghề và giao tiếp hiệu quả trong công việc. Tuy nhiên, đây lại là ngưỡng khó với phần lớn học sinh Việt Nam.

Không chỉ dừng lại ở rào cản ngôn ngữ, du học nghề còn đặt ra yêu cầu cao về tâm thế và khả năng thích nghi. Khác với môi trường học tập trong nước, chương trình học nghề tại Đức đòi hỏi người học làm việc đúng giờ, tuân thủ quy trình nghiêm ngặt và chịu áp lực công việc ngay từ sớm.

Thùy Linh