Dự án hàng trăm tỷ đồng 'mắc kẹt' hơn 1 thập kỷ

Từng được kỳ vọng hình thành một trục giao thông mới, tạo quỹ đất tái định cư phục vụ Trung tâm hành chính tỉnh Quảng Ngãi và chỉnh trang đô thị phía Nam, dự án đường Chu Văn An và Khu dân cư (đoạn nối từ đường Hai Bà Trưng đến đường Ngô Sỹ Liên) đã trở thành một trong những dự án kéo dài dai dẳng nhất tại địa phương này, khi sau hơn một thập kỷ vẫn còn dang dở, để lại nhiều hệ lụy.

*Kỳ vọng... dang dở

Năm 2016, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi (cũ) phê duyệt Dự án Đường Chu Văn An và Khu dân cư với tổng mức đầu tư hơn 220 tỷ đồng, thời gian thực hiện từ năm 2016 đến năm 2020.

Theo quy hoạch, tuyến đường dài hơn 376 m, đi qua khu vực rộng khoảng 6,82 ha. Ngoài việc xây dựng tuyến giao thông cấp III, dự án còn đầu tư đồng bộ hệ thống san nền, thoát nước mưa, thoát nước thải, cấp điện, cấp nước, điện chiếu sáng, cây xanh, hào kỹ thuật và các hạng mục hạ tầng đồng bộ khác...

Đường bị xuống cấp, ngập nặng sau mưa lớn khiến các phương tiện lưu thông khổ sở. Ảnh: Lê Phước Ngọc - TTXVN

Mục tiêu đặt ra không chỉ là mở thêm một trục giao thông kết nối khu vực trung tâm thành phố Quảng Ngãi (cũ) với các tuyến đường hiện hữu mà còn tạo quỹ đất tái định cư phục vụ Trung tâm hành chính tỉnh, đáp ứng nhu cầu chỉnh trang đô thị và từng bước mở rộng không gian phát triển về phía Nam thành phố Quảng Ngãi.

Ngay sau khi dự án được phê duyệt, việc bồi thường, giải phóng mặt bằng được triển khai. Từ năm 2017 đến năm 2019, cơ quan chức năng đã phê duyệt 5 phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với 90 hộ gia đình, cá nhân, với tổng kinh phí hơn 34,6 tỷ đồng.

Tuy nhiên, những khó khăn cũng nhanh chóng xuất hiện. Trong số 90 hộ được phê duyệt phương án, chỉ có 56 hộ đồng ý nhận tiền bồi thường với tổng số tiền hơn 23,5 tỷ đồng; còn 34 hộ chưa nhận tiền. Những con số này phản ánh rõ ngay từ giai đoạn đầu, "điểm nghẽn" lớn nhất của dự án là công tác giải phóng mặt bằng.

Theo thống kê của Công ty Trách nhiệm hữu hạn MTV Đầu tư, Xây dựng và Kinh doanh dịch vụ Quảng Ngãi (gọi tắt là Công ty QISC) - chủ đầu tư, trong tổng diện tích khoảng 82.200 m² cần thu hồi, diện tích đã hoàn thành bồi thường và bàn giao mới đạt 17.184 m². Có hơn 15.600 m² đã được phê duyệt phương án bồi thường nhưng người dân chưa bàn giao mặt bằng; trong đó riêng đất ở đã bồi thường nhưng chưa bàn giao là hơn 1.180 m². Đáng chú ý, còn tới hơn 49.400 m² chưa lập phương án bồi thường, bao gồm hơn 25.000 m² đất ở.

Mặt bằng bị chia cắt thành nhiều khu vực khiến việc thi công không thể triển khai đồng bộ. Nhà thầu chỉ có thể thực hiện từng hạng mục nhỏ trên phần diện tích đã được bàn giao, trong khi phần lớn tuyến đường vẫn giữ nguyên hiện trạng. Dù vậy, để bảo đảm tiến độ theo kế hoạch, chủ đầu tư vẫn triển khai lựa chọn nhà thầu xây lắp.

Cuối năm 2018, gói thầu số 4 được ký kết với giá trị gần 12,9 tỷ đồng để thi công các hạng mục san nền, nền đường K95 và hệ thống thoát nước. Đến tháng 3/2020, gói thầu số 1 tiếp tục được ký với giá trị hơn 20,3 tỷ đồng, đảm nhận phần việc còn lại gồm thi công nền đường K98, mặt đường bê tông nhựa, hệ thống điện, điện chiếu sáng, tín hiệu giao thông cùng các hạng mục hạ tầng kỹ thuật.

Thế nhưng, các gói thầu đều rơi vào tình trạng thi công cầm chừng do mặt bằng chưa được bàn giao đầy đủ. Nhiều đoạn tuyến không thể kết nối với nhau, công trình không thể phát huy hiệu quả.

Cuối năm 2020, dự án tiếp tục bước sang một giai đoạn mới khi được chuyển giao từ Công ty QISC về cho UBND thành phố Quảng Ngãi (cũ) làm chủ đầu tư. Thời điểm bàn giao, tổng giá trị đã giải ngân khoảng 42,5 tỷ đồng; trong đó, chi phí bồi thường, giải phóng mặt bằng chiếm hơn 34 tỷ đồng, chi phí xây lắp mới đạt khoảng 5,64 tỷ đồng. Ngoài ra, dự án vẫn còn hơn 13,3 tỷ đồng chưa hoàn ứng Kho bạc Nhà nước.

Việc thay đổi chủ đầu tư được kỳ vọng sẽ tạo chuyển biến cho dự án sau nhiều năm triển khai chậm. Thế nhưng, những "điểm nghẽn" tồn tại từ giai đoạn trước chưa kịp tháo gỡ thì hàng loạt khó khăn mới tiếp tục phát sinh. Dự án bước vào quãng thời gian đình trệ kéo dài nhất kể từ ngày được khởi động, khi bài toán mặt bằng, nguồn vốn và cơ sở pháp lý dần đan xen, tạo thành vòng luẩn quẩn khiến đoạn đường dài chưa đầy 400 m tiếp tục lỡ hẹn với người dân.

*Hàng loạt cuộc thanh tra được triển khai

Năm 2021, dự án không được bố trí nguồn vốn nên công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng gần như phải dừng lại. Sang năm 2022, dự án tiếp tục không có trong kế hoạch sử dụng đất được cấp có thẩm quyền phê duyệt, khiến các thủ tục thu hồi đất, bồi thường và giao đất không thể triển khai. Trong suốt 2 năm, cơ quan chức năng chỉ có thể khảo sát, kiểm kê hiện trạng khoảng 110 hộ dân nằm trong phạm vi dự án mà chưa thể lập, phê duyệt thêm phương án bồi thường mới.

Đường xuống cấp, ngập nặng sau mưa lớn khiến các phương tiện lưu thông khổ sở. Ảnh: Lê Phước Ngọc - TTXVN

Để tận dụng phần mặt bằng đã được bàn giao, chủ đầu tư chỉ có thể triển khai một phần nhỏ gói thầu số 1. Dù vậy, giá trị khối lượng thực hiện lũy kế của gói thầu cũng chỉ đạt hơn 3,3 tỷ đồng trên tổng giá trị hợp đồng hơn 20,3 tỷ đồng. Toàn bộ khối lượng đã thi công vẫn chưa được thanh toán.

Đáng chú ý, đúng thời điểm tỉnh Quảng Ngãi bắt đầu chuẩn bị các điều kiện để khởi động lại dự án, hàng loạt cuộc thanh tra được triển khai, khiến nhiều nội dung phải tạm dừng để rà soát, đối chiếu hồ sơ.

Cụ thể, tháng 3/2024, Thanh tra tỉnh đã ban hành Kết luận số 03/KL-TTT đối với Dự án Khu dân cư phía Nam đường Hai Bà Trưng và Dự án đường Chu Văn An cùng khu dân cư. Kết luận chỉ ra nhiều tồn tại trong công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; đồng thời yêu cầu chủ đầu tư cùng các đơn vị liên quan rà soát, điều chỉnh các phương án đã được phê duyệt.

Trên cơ sở đó, ngày 22/7/2024, UBND thành phố Quảng Ngãi (cũ) ban hành Quyết định số 2899/QĐ-UBND điều chỉnh giảm gần 684 triệu đồng giá trị bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Phương án điều chỉnh cũng giảm một lô tái định cư của 1 hộ gia đình, tương ứng số tiền Nhà nước hỗ trợ giảm hơn 248 triệu đồng.

Do hộ dân chưa nhận tiền bồi thường nên khoản kinh phí này chưa phát sinh chi trả. Cũng theo yêu cầu của Kết luận thanh tra, UBND thành phố Quảng Ngãi (cũ) có trách nhiệm phối hợp với đơn vị lập phương án bồi thường trước đây và UBND phường Trần Phú (cũ) làm việc với các hộ dân để thu hồi phần kinh phí đã chi vượt. Đến nay, số tiền thu hồi mới đạt hơn 1,27 triệu đồng, phần còn lại vẫn đang tiếp tục xử lý.

Chưa dừng lại ở đó, ngày 31/10/2024, Thanh tra tỉnh tiếp tục ban hành Kết luận số 142/KL-TTT về việc thực hiện đồ án quy hoạch Khu dân cư phía Nam đường Hai Bà Trưng. Kết luận xác định quá trình lập quy hoạch còn nhiều thiếu sót, nhất là việc để lại 6 khu tự chỉnh trang với tổng diện tích khoảng 1,03 ha (đất ở đô thị, đất nghĩa trang và một số loại đất khác) nhưng không đưa vào phạm vi quy hoạch.

Từ kết luận này, cơ quan chuyên môn phải tiếp tục rà soát hiện trạng các thửa đất, việc chuyển mục đích sử dụng đất và những biến động phát sinh trong nhiều năm để tham mưu cấp có thẩm quyền xử lý.

Đến cuối năm 2024, dự án tiếp tục chịu tác động từ Kết luận số 369/KL-TTCP của Thanh tra Chính phủ về công tác quản lý, sử dụng đất và đầu tư xây dựng trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi.

Theo Kết luận, sau khi UBND tỉnh gia hạn thời gian thực hiện dự án, Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh phải rà soát toàn bộ hồ sơ do chủ đầu tư cũ bàn giao để hoàn tất thủ tục thanh toán, hoàn ứng đối với phần giá trị xây lắp khoảng 2,9 tỷ đồng đã được nghiệm thu nhưng chưa thanh toán; đồng thời khoản kinh phí bồi thường khoảng 9,9 tỷ đồng vẫn phải tạm giữ tại Kho bạc Nhà nước để tiếp tục xử lý.

*Gỡ “nút thắt” để cán đích

Sau nhiều năm gần như "đóng băng", dự án mới xuất hiện tín hiệu tái khởi động, khi UBND tỉnh quyết định gia hạn thời gian thực hiện đến năm 2028. Thực hiện chỉ đạo của Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đỗ Tâm Hiển tại Thông báo số 03/TB-UBND, Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh đã trình hồ sơ chuyển mục đích sử dụng đất và giao đất đợt đầu với diện tích khoảng 1,6 ha và khẩn trương phối hợp với các sở, ngành hoàn thiện hồ sơ trình UBND tỉnh xem xét, giải quyết. Tuy nhiên, việc gia hạn mới chỉ là bước tháo gỡ về điều kiện pháp lý, còn những khó khăn cốt lõi vẫn hiện hữu.

Ông Bùi Đức Thuận, Phó Giám đốc Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh Quảng Ngãi cho hay, địa phương và chủ đầu tư đã thống nhất mục tiêu hoàn thành đường Chu Văn An trong năm 2026. Sau khi rà soát, cập nhật chi phí bồi thường và đơn giá xây dựng, tổng mức đầu tư dự án dự kiến tăng lên hơn 492 tỷ đồng, cao hơn 272 tỷ đồng so với mức phê duyệt ban đầu.

Một trong những nội dung trọng tâm đề ra là xử lý những bất cập trong chính sách bồi thường. Hiện, Trung tâm đang chờ kết luận, hướng dẫn chính thức của Thanh tra tỉnh về việc áp dụng hệ số điều chỉnh giá đất 1,86 để làm căn cứ chi trả bồi thường, hỗ trợ; đồng thời tiếp tục tuyên truyền, vận động các hộ dân nhận tiền và bàn giao mặt bằng.

Thực tế, đây cũng là một trong những "nút thắt" lớn nhất của dự án. Theo Kết luận kiểm tra của Sở Tài nguyên và Môi trường vào cuối năm 2020, việc áp dụng hệ số điều chỉnh giá đất 1,86 để tính cả tiền bồi thường và hỗ trợ chuyển đổi nghề là chưa đúng quy định hiện hành. Theo cách tính được xác định lại, mức bồi thường và hỗ trợ chỉ còn 274.400 đồng/m², thấp hơn 172.000 đồng/m² so với phương án đã phê duyệt trước đó là 446.400 đồng/m². Chênh lệch này làm phát sinh giá trị bồi thường tăng hơn 5,7 tỷ đồng; trong đó gần 3 tỷ đồng đã được chi trả cho 36 hộ dân.

Cùng với chính sách bồi thường, bài toán tái định cư cũng chưa có lời giải dứt điểm. Trong các năm 2018 và 2019, cơ quan chức năng đã phê duyệt 21 lô tái định cư cho 17 hộ dân. Riêng dự án đường Chu Văn An có 11 hộ được bố trí 15 lô đất. Đáng nói, dù nhiều hộ đã nhận tiền bồi thường nhưng đến nay vẫn chưa được giao đất ngoài thực địa do hạ tầng khu tái định cư chưa hoàn thiện, chưa có mặt bằng sạch... Dù Luật Đất đai năm 2024 đã tháo gỡ vướng mắc về thời điểm xác định giá thu tiền sử dụng đất tái định cư, nhưng việc chuẩn bị quỹ đất vẫn là thách thức không nhỏ.

Theo ông Bùi Đức Thuận, cùng với việc đẩy nhanh kiểm kê, hoàn thiện hồ sơ bồi thường đối với diện tích còn lại, các trường hợp đã được áp dụng đầy đủ chính sách nhưng vẫn không chấp hành sẽ được hoàn thiện hồ sơ để thực hiện các biện pháp hành chính theo quy định, kể cả cưỡng chế nếu đủ điều kiện pháp lý.

Ở lĩnh vực xây lắp, chủ đầu tư cũng sẽ chấm dứt hợp đồng đối với gói thầu số 1 và gói thầu số 4 để cập nhật đơn giá, hoàn thiện hồ sơ, tổ chức đấu thầu lựa chọn nhà thầu mới. Việc thi công sẽ được thực hiện theo phương thức "cuốn chiếu", có mặt bằng sạch đến đâu sẽ thi công, thảm nhựa đến đó nhằm rút ngắn thời gian và sớm đưa tuyến đường vào khai thác.

Trong khi chính quyền và các cơ quan chuyên môn nỗ lực tháo gỡ từng "nút thắt", người dân sống dọc tuyến đường vẫn tiếp tục chờ đợi ngày công trình hoàn thành. Đã ngoài 90 tuổi, ông Lê Liền, trú phường Nghĩa Lộ bức xúc cho biết, cuộc sống của người dân bị ảnh hưởng nặng nề khi dự án đình trệ thời gian dài. Mùa nắng, bụi từ tuyến đường phủ kín nhà cửa; mùa mưa, mặt đường lầy lội, xuống cấp, việc đi lại rất khổ sở. Không những thế, nhà ở ngày một xuống cấp nghiêm trọng nhưng không thể sửa chữa vì nằm trong diện quy hoạch.

Cùng chung tâm trạng, ông Châu Thanh Trà (55 tuổi), trú phường Nghĩa Lộ phản ánh, đường Chu Văn An có nhiều đoạn mặt đường hẹp, tầm nhìn bị che khuất, đặc biệt là khu vực giao với đường Ngô Sỹ Liên, luôn tiềm ẩn nguy cơ va chạm giao thông, rất nguy hiểm. Mỗi khi mưa lớn, nước ngập kín đoạn đường trước trụ sở Chi cục Kiểm lâm tỉnh Quảng Ngãi khiến người điều khiển phương tiện rất khó quan sát, dễ sụp hố té ngã. "Chúng tôi mong muốn dự án sẽ sớm hoàn thành, đưa vào sử dụng, đáp lại sự chờ đợi, kỳ vọng của người dân" - ông Trà nói.

Lê Phước Ngọc/vnanet.vn