Đông Nam Bộ 'cất cánh' cùng sân bay Long Thành - Bài 3: Động lực từ đổi mới thể chế

Thể chế mới tạo xung lực cho các dự án

Hơn 3 năm trước, vào thời điểm phát lệnh khởi công dự án đường Vành đai 3 TPHCM, không ít người hoài nghi về tiến độ thực hiện vì từng chứng kiến nhiều dự án thi công ì ạch kéo dài. Thế nhưng đến nay, sau hơn 30 tháng thi công, hình hài các tuyến đường, cây cầu dần hình thành, xuyên qua phố thị khiến mọi người đều phấn chấn.

Những ngày này, trên công trường dự án đường Vành đai 3 TPHCM (địa phận tỉnh Bình Dương trước đây) đang tăng tốc thi công; trong đó có những hạng mục phức tạp đã hoàn thành, như thi công cọc khoan nhồi, bệ mố, thân cầu, dầm hộp…

Tỉnh lộ 25B dự kiến hoàn thành tháng 6-2026, sẽ trở thành tuyến giao thông kết nối quan trọng với sân bay Long Thành ảnh: XUÂN TRUNG

Cùng được khởi công vào tháng 6-2023, dự án thành phần 3 đường cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu đoạn qua địa bàn TPHCM (khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây) đã được thông xe kỹ thuật từ tháng 4-2025. Thế nhưng, các dự án thành phần của đường cao tốc đi qua tỉnh Đồng Nai thì nhiều lần lỡ hẹn tiến độ, chủ yếu do vướng mắc ở khâu đền bù giải phóng mặt bằng, thiếu vật liệu san lấp.

Ngay sau khi vận hành chính quyền địa phương 2 cấp và hợp nhất hai tỉnh Bình Phước, Đồng Nai “về chung 1 nhà”, chính quyền địa phương đã dồn sức hoàn tất công tác đền bù, hỗ trợ tái định cư, giải phóng mặt bằng.

Trong khi đó, dự án xây dựng cầu Mã Đà kết nối 2 địa phương Bình Phước - Đồng Nai trước đây từng nhiều lần “nâng lên đặt xuống” bởi nơi muốn làm sớm, nơi lo ngại ảnh hưởng đến Khu dự trữ sinh quyển thế giới Đồng Nai. Sau khi hợp nhất hai địa phương này, nhận rõ tính cấp thiết của cây cầu, ngày 19-8-2025, dự án đã được động thổ khởi công xây dựng với tổng mức đầu tư hơn 133 tỷ đồng. Đây cũng là một trong các tuyến đường kết nối gần nhất từ các tỉnh Tây Nguyên đến sân bay Long Thành và cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải, đẩy nhanh phát triển hạ tầng logistics liên tỉnh cùng các khu công nghiệp.

Với dự án cầu Cát Lái, có thể nói đây là dự án được lãnh đạo, người dân TPHCM, Đồng Nai ấp ủ, mong mỏi hơn 3 thập niên qua; nhưng trước đây chưa thể tiến hành do gặp nhiều vướng mắc về cơ chế thực hiện, huy động nguồn vốn và giải phóng mặt bằng. Nay, với thể chế mới, chính quyền địa phương được phân cấp mạnh về thẩm quyền, dự án này được chuyển từ cấp Trung ương về cấp tỉnh ra quyết định.

Ngày 21-10-2025, Ban Thường vụ Thành ủy TPHCM và Ban Thường vụ Tỉnh ủy Đồng Nai đã có một buổi làm việc, xác định lộ trình thực hiện các dự án kết nối giao thông giữa 2 địa phương. Đến ngày 10-12-2025, HĐND tỉnh Đồng Nai đã ra Nghị quyết về chủ trương đầu tư dự án cầu Cát Lái theo phương thức đối tác công - tư (PPP) và đã khởi công xây dựng vào ngày 15-1-2026.

Tương tự, cầu Long Hưng bắc qua sông Đồng Nai cũng đã được khởi công vào ngày 15-1-2026, chính thức tháo gỡ “hàng rào” vướng mắc kéo dài hàng thập niên. Khi hoàn thành, công trình sẽ giúp giảm tải áp lực giao thông cho các tuyến kết nối hiện hữu, hoàn thiện mạng lưới giao thông giữa Đồng Nai - TPHCM - sân bay Long Thành.

Có thể nói, trước đây, dự án lớn phải “xếp hàng” xin ý kiến nhiều bộ, ngành rồi trình Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, khiến quy trình kéo dài, làm lỡ nhịp đầu tư. Giờ đây, khi đẩy mạnh phân quyền, địa phương được quyết định chủ trương đầu tư, phê duyệt dự án trong khung pháp lý cho phép; từ đó giúp thời gian rút ngắn hơn, làm tăng hiệu quả đầu tư, chứng minh hiệu quả của thể chế mới trong tăng phân quyền và giám sát thực hiện.

Điểm nhấn đường sắt Bến Thành - Cần Giờ

Ở phía Đông Nam TPHCM, dự án siêu đô thị lấn biển Cần Giờ vừa được khởi công vào cuối năm 2025, mở ra không gian phát triển mới, đặt ra yêu cầu cấp bách về hạ tầng giao thông hiện đại để rút ngắn khoảng cách giữa trung tâm thành phố đến các khu vực.

Hiện các bước đầu tư đã được tính toán cụ thể, theo đó, chủ trương đầu tư xây dựng cầu Cần Giờ và cầu Phú Mỹ 2 đã được trình tại kỳ họp thứ 7, HĐND TPHCM khóa X với tổng vốn đầu tư hơn 36.000 tỷ đồng. Đây là 2 dự án giao thông chiến lược, cấp bách, mở trục kết nối trực tiếp từ trung tâm TPHCM đến cửa biển Cần Giờ và hướng về sân bay Long Thành.

Theo Phó Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Công Vinh, TPHCM sẽ điều chỉnh quy hoạch Dự án xây dựng đường vượt biển kết nối khu vực Cần Giờ và Bà Rịa - Vũng Tàu (trước đây) theo phương thức PPP hợp đồng xây dựng - chuyển giao. Sau sáp nhập địa giới hành chính, TPHCM có không gian phát triển rộng lớn, do đó yêu cầu tăng cường kết nối nội vùng và liên vùng, đặc biệt là kết nối không gian kinh tế biển được đặt ra hết sức cấp thiết.

Khu vực Cần Giờ và Bà Rịa - Vũng Tàu có tiềm năng lớn về kinh tế biển, du lịch, logistics, công nghiệp cảng biển. Tuy nhiên, hiện tại chưa có tuyến đường kết nối trực tiếp, việc đi lại chủ yếu phụ thuộc vào các tuyến đường bộ vòng xa hoặc giao thông thủy, chưa đáp ứng được nhu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Đặc biệt, dự án tuyến đường sắt tốc độ cao đầu tiên của TPHCM từ Bến Thành đi Cần Giờ, có chiều dài hơn 54km, tốc độ thiết kế lên đến 350km/giờ, đã được khởi công vào ngày 19-12-2025, có điểm đầu tại khu vực Bến Thành (phường Sài Gòn) và điểm cuối tại Khu đô thị du lịch Vinhomes Green Paradise Cần Giờ, dự kiến hoàn thành và đưa vào khai thác trong quý 4-2028.

Phó Chủ tịch UBND TPHCM Bùi Xuân Cường cho biết, dự án này có vai trò đặc biệt quan trọng trong phát triển mạng lưới đường sắt đô thị, tăng cường kết nối giữa khu vực trung tâm TPHCM với huyện Cần Giờ, đồng thời mở rộng liên kết với không gian đô thị, dịch vụ, kinh tế biển và tạo động lực mạnh mẽ thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của cả vùng Đông Nam bộ trong giai đoạn phát triển mới.

VĂN PHONG - XUÂN TRUNG - NÔNG NGÂN