Đồng Nai trước ngưỡng cửa lên thành phố

Đồng Nai với khí chất riêng có của một vùng đất hơn 325 năm hình thành, phát triển.

Giàu bản sắc văn hóa

Đồng chí Nguyễn Kim Long, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch thường trực Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Nai cho biết: Đồng Nai là một trong những chiếc nôi mở cõi phương nam, nơi giao thoa của nhiều dòng chảy văn hóa, tín ngưỡng, thương mại, đồng thời cũng là vùng đất giàu truyền thống yêu nước và cách mạng.

Chính vì vậy, Đồng Nai không phát triển bằng cách rời bỏ căn cốt của mình, mà phát triển trên nền tảng của chính căn cốt ấy.

Nếu được tổ chức theo mô hình thành phố trực thuộc Trung ương, Đồng Nai sẽ có thêm điều kiện, thêm cơ chế và thêm dư địa để kết hợp hài hòa giữa hiện đại hóa với gìn giữ, giữa tăng trưởng nhanh với phát triển bền vững, giữa mở rộng không gian đô thị với bảo tồn các giá trị văn hóa, lịch sử đặc sắc.

Khi đó, Đồng Nai sẽ không chỉ là một đô thị lớn về quy mô, mà còn là một đô thị có chiều sâu, có bản lĩnh và có bản sắc riêng.

Ngược dòng lịch sử, vùng đất Đồng Nai gắn liền với tiến trình mở cõi về phương nam của dân tộc Việt Nam. Đồng Nai được xem là đô thị, trung tâm hành chính và kinh tế đầu tiên hình thành ở phương nam, đánh dấu bằng sự kiện Lễ thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh thiết lập dinh Trấn Biên vào năm 1698. Đây là cột mốc khẳng định chủ quyền, phát triển thương mại và định hình văn hóa sớm nhất vùng Đông Nam Bộ.

Năm 1698, Thống suất Nguyễn Hữu Cảnh được chúa Nguyễn Phúc Chu cử vào kinh lược vùng đất phương nam, lập dinh Trấn Biên, đặt nền móng cho quá trình hình thành và phát triển của vùng đất Biên Hòa-Đồng Nai ngày nay.

Đây được xem là dấu mốc lịch sử quan trọng trong tiến trình xác lập chủ quyền và tổ chức quản lý hành chính của nhà nước phong kiến Việt Nam đối với vùng đất Nam Bộ.

Di tích lịch sử-văn hóa cấp quốc gia Đền thờ Nguyễn Hữu Cảnh vừa được tỉnh Đồng Nai tôn tạo, đầu tư nâng cấp.

Đến năm 1808, dưới triều vua Gia Long, dinh Trấn Biên được đổi thành trấn Biên Hòa, trở thành một trong năm trấn thuộc Gia Định thành, với địa giới hành chính rộng lớn. Trải qua nhiều giai đoạn lịch sử và những lần điều chỉnh địa giới hành chính, vùng đất Đồng Nai vẫn luôn giữ vị trí quan trọng trong quá trình hình thành, phát triển và định hình không gian kinh tế-xã hội của nam Bộ.

Trong lịch sử phát triển của vùng đất này, Nông Nại đại phố, nay thuộc Cù lao Hiệp Hòa, phường Trấn Biên, từng là một trong những thương cảng sầm uất bậc nhất của Nam Bộ vào thế kỷ XVII-XVIII, đóng vai trò trung tâm giao thương quan trọng của khu vực. Truyền thống thương mại, giao lưu kinh tế và văn hóa hình thành từ rất sớm đã tạo nền tảng quan trọng cho quá trình phát triển đô thị của Đồng Nai trong giai đoạn hiện nay.

Không chỉ có bề dày lịch sử lâu đời, trên vùng đất này vẫn còn lưu giữ những giá trị văn hóa, lịch sử tiêu biểu. Kế thừa những giá trị lịch sử đó, trong những năm gần đây Đồng Nai đã đẩy mạnh quá trình đô thị hóa, phát triển kết cấu hạ tầng và mở rộng không gian đô thị với nhiều quy hoạch mang tầm chiến lược.

Việc đầu tư các công trình hạ tầng động lực như Cảng hàng không quốc tế Long Thành, hệ thống cao tốc và các trục giao thông liên vùng đang từng bước tạo nên diện mạo mới cho hệ thống đô thị của tỉnh, hướng tới mục tiêu xây dựng Đồng Nai trở thành đô thị hiện đại, phát triển bền vững và đủ điều kiện trở thành thành phố trực thuộc Trung ương.

Chuyến bay kỹ thuật đầu tiên cất cánh tại Cảng hàng không quốc tế Long Thành vào tối 15/12/2025.

Đồng Nai còn là vùng đất hội tụ và giao thoa của nhiều giá trị văn hóa đặc sắc. Hiện nay, trên địa bàn tỉnh có sự sinh sống của 47 trong tổng số 54 dân tộc anh em của Việt Nam, hơn 863 cơ sở tín ngưỡng và 24 tổ chức thuộc 10 tôn giáo (trong đó, phần lớn là Phật giáo và Công giáo), tạo nên sự đa dạng văn hóa phong phú và bản sắc đặc trưng của vùng đông nam Bộ.

Toàn tỉnh có 121 di tích được xếp hạng, trong đó có 6 di tích quốc gia đặc biệt, tiêu biểu như: Văn miếu Trấn Biên - biểu tượng văn hóa, giáo dục của vùng Nam Bộ; Đền thờ Nguyễn Hữu Cảnh, nơi ghi dấu công lao xác lập chủ quyền và tổ chức bộ máy hành chính tại phương nam; Chiến khu Đ là di tích cách mạng, địa điểm thành lập Chi bộ Đông Dương Cộng sản Đảng ở Phú Riềng (được thành lập năm 1929); núi Bà Rá-Thác Mơ - di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh quan trọng gắn với các cuộc kháng chiến của dân tộc gắn với địa danh Phước Long là tỉnh đầu tiên của miền nam được giải phóng.

Bên cạnh đó, còn có nhiều loại hình di sản phong phú như di tích khảo cổ học, di tích lịch sử-văn hóa, kiến trúc nghệ thuật, tín ngưỡng, tôn giáo và các địa điểm lưu niệm danh nhân.

Những giá trị văn hóa-lịch sử đặc sắc đó đã tạo nên bản sắc riêng của Đồng Nai, đồng thời là nguồn lực quan trọng để phát triển du lịch văn hóa, du lịch lịch sử và giáo dục truyền thống, nơi hội tụ tinh hoa lan tỏa văn hóa nghĩa tình Đồng Nai góp phần nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân và quảng bá hình ảnh địa phương.

Nguyên Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết và Bí thư Tỉnh ủy Đồng Nai Vũ Hồng Văn trong một lần thăm, dâng hương tại Nghĩa trang liệt sĩ Mã Đà trong Khu di tích lịch sử Chiến khu Đ.

Phát huy hiệu quả các giá trị văn hóa-lịch sử

Việc thành lập thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương không chỉ nhằm tạo động lực mới cho phát triển kinh tế-xã hội mà còn mở ra cơ hội quan trọng để bảo tồn, tôn tạo và phát huy các giá trị văn hóa-lịch sử đặc sắc của địa phương.

Công tác quản lý và bảo tồn di sản sẽ được nâng cao thông qua cơ chế quản lý hiện đại, nguồn lực đầu tư lớn hơn và hệ thống chính sách phát triển phù hợp, sẽ tạo điều kiện thuận lợi để huy động các nguồn lực tài chính, nguồn vốn xã hội hóa và sự tham gia của các tổ chức, chuyên gia trong và ngoài nước vào công tác bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị các di sản văn hóa.

Lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đồng Nai cho rằng, phát triển Đồng Nai trở thành thành phố trực thuộc Trung ương sẽ góp phần kết hợp hài hòa giữa phát triển kinh tế năng động với bảo tồn các giá trị văn hóa, truyền thống đấu tranh cách mạng, tinh thần yêu nước, dũng cảm, kiên cường với phong trào đấu tranh tại Nhà lao Tân Hiệp, các căn cứ cách mạng như Chiến khu Đ, Rừng Sác, Căn cứ Bộ Chỉ huy miền (Tà Thiết),… và giá trị xây dựng hình ảnh một đô thị hiện đại, văn minh nhưng vẫn giữ gìn và phát huy bản sắc lịch sử-văn hóa đặc trưng của vùng đất hơn 325 năm hình thành và phát triển.

Qua đó, Đồng Nai không chỉ phát huy hiệu quả các giá trị di sản phục vụ cho sự phát triển của địa phương mà còn góp phần bảo tồn và lan tỏa các giá trị văn hóa của dân tộc Việt Nam trong tiến trình hội nhập và phát triển.

Cán bộ tỉnh Đồng Nai dâng hương, dâng hoa tưởng nhớ công lao của các đồng chí lãnh đạo, anh hùng liệt sĩ tại Nhà bia trung tâm Khu Di tích lịch sử Chiến khu Đ.

Kể từ sau ngày Giải phóng miền nam, thống nhất đất nước, cán bộ, đảng viên, chiến sĩ, đồng bào tỉnh Đồng Nai không ngừng phát huy cao độ truyền thống cách mạng vẻ vang, tinh thần tự lực tự cường, cần cù sáng tạo; tiếp tục huy động cao độ mọi nguồn lực, đẩy mạnh phong trào thi đua yêu nước sôi nổi và sâu rộng ở các cấp tạo sự chuyển biến tích cực trên tất cả các lĩnh vực, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ chính trị của Đảng bộ tỉnh, hướng tới xây dựng Đồng Nai phát triển xanh, giàu mạnh, văn minh, hiện đại.

Việc Đồng Nai trở thành thành phố trực thuộc Trung ương sẽ tạo thế và lực rộng lớn hơn, dư địa lớn hơn, tiềm năng mạnh mẽ hơn cho địa phương để tiếp tục có những bước phát triển vượt bậc, trong đó có lĩnh vực văn hóa, nhất là khi thành phố Đồng Nai sau này có được cơ chế, chính sách thuận lợi hơn, được phân cấp, phân quyền mạnh hơn, đầu tư nguồn lực mạnh mẽ để phát triển toàn diện.

Khi đó, khu vực phía bắc Đồng Nai sẽ tiếp tục được quan tâm, đầu tư cơ sở hạ tầng, thu hút đầu tư và có những giải pháp thúc đẩy kinh tế-xã hội khu vực nông thôn, kéo gần khoảng cách giữa thành thị và nông thôn, trong đó có tăng cường đáp ứng nhu cầu thụ hưởng văn hóa cho các tầng lớp nhân dân ở địa bàn có đông đồng bào dân tộc thiểu số.

THIÊN VƯƠNG