Động lực để Ninh Bình bứt phá trở thành thành phố trực thuộc Trung ương

Lễ hội "Sắc vàng Tam Cốc - Tràng An" năm 2026. Ảnh: Ngọc Linh

Vị thế Ninh Bình trong hệ thống đô thị quốc gia

Trong bối cảnh đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và phát triển hệ thống đô thị quốc gia, việc hình thành các thành phố trực thuộc Trung ương là yêu cầu khách quan, tất yếu, có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc tạo cực tăng trưởng, thúc đẩy lan tỏa phát triển vùng và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Sau khi thành lập, tỉnh Ninh Bình có diện tích tự nhiên 3.942,61km2 , quy mô dân số hơn 4,4 triệu người, trở thành một trong những tỉnh có quy mô dân số lớn nhất cả nước và có không gian phát triển mới với quy mô lớn, hội tụ đầy đủ các yếu tố về vị trí địa lý, lịch sử - văn hóa, tiềm năng kinh tế, nguồn nhân lực và hệ thống kết cấu hạ tầng để phát triển nhanh và bền vững.

Trong giai đoạn 2021-2025, tốc độ tăng trưởng GRDP của Ninh Bình ước đạt 8,2%/năm, cao hơn trung bình cả nước (6,53%) và cao hơn mức bình quân vùng Đồng bằng Sông Hồng (8,12%). Năm 2025, Ninh Bình đứng thứ 3 cả nước về tốc độ tăng trưởng kinh tế. 6 tháng đầu năm 2026, GRDP của tỉnh tiếp tục tăng 11,44%, xếp thứ 2 toàn quốc.

Chuyển đổi số, cải cách hành chính, triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia tiếp tục đạt kết quả quan trọng.

Chỉ số cải cách hành chính năm 2025 của tỉnh đứng thứ 4 cả nước; lĩnh vực chuyển đổi số trong cơ quan nhà nước đứng thứ nhất cả nước. Đây là tiền đề quan trọng để đổi mới phương thức lãnh đạo, quản trị, điều hành và phục vụ nhân dân.

Tỉnh Ninh Bình tiếp tục khẳng định vị thế dẫn đầu về năng lực hấp thụ vốn đầu tư trong khu vực. Giai đoạn 2020- 2025, tỷ lệ vốn đầu tư phát triển toàn xã hội so với GRDP đạt mức 51,25%.

Ninh Bình nằm trong nhóm cao của vùng Đồng bằng Sông Hồng, vượt qua cả các trung tâm công nghiệp lớn như Quảng Ninh và Bắc Ninh. Chỉ số này là minh chứng rõ nét cho môi trường đầu tư thông thoáng, minh bạch và hệ thống hạ tầng đồng bộ, tạo đà vững chắc cho sự phát triển kinh tế bền vững.

Tỉnh có 53 khu công nghiệp với tổng diện tích theo quy hoạch được phê duyệt là 14.995,76ha; quy hoạch 114 cụm công nghiệp với tổng diện tích 6.557ha. Vốn đầu tư phát triển toàn xã hội năm 2025 ước đạt 175.775 tỷ đồng, tăng 23,9% so với năm 2024 và vượt 10,5% so với kế hoạch đề ra, cho thấy tình hình sản xuất, kinh doanh tiếp tục xu hướng tích cực ở nhiều ngành, lĩnh vực, cơ bản bảo đảm nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội.

Hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông đồng bộ, gồm đường bộ, đường sắt, đường thủy nội địa và đường biển, giữ vai trò quan trọng trong phát triển chuỗi logistics vùng Nam Đồng bằng Sông Hồng.

Hệ thống đường bộ với các tuyến cao tốc Cầu Giẽ - Ninh Bình, Quốc lộ 1A, Quốc lộ 10, Quốc lộ 21 và tuyến ven biển đang đầu tư hoàn thiện tạo điều kiện thuận lợi cho vận chuyển hàng hóa liên vùng.

Tuyến đường sắt Bắc - Nam đi qua địa bàn tỉnh với các ga lớn, thuận tiện cho vận chuyển hàng rời và hàng công nghiệp. Mạng lưới đường thủy nội địa sông Hồng - Đáy - Ninh Cơ - Hoàng Long kết nối liên hoàn với các cảng, bến lớn như Ninh Phúc, Khánh Phú, Yên Lệnh, Thái Hà, đóng vai trò trục vận tải thủy chính của khu vực.

Khu vực ven biển tiếp cận các cửa Lạch Giang, Ninh Cơ, sông Đáy, có khả năng tiếp nhận tàu đến 3.000 tấn, tạo điều kiện phát triển logistics ven biển. Ninh Bình có lợi thế đặc biệt về di sản văn hóa và thiên nhiên với giá trị nổi bật toàn cầu.

Du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, có sức lan tỏa mạnh mẽ, đóng góp tích cực cho tăng trưởng và phát triển bền vững của tỉnh. Bình quân giai đoạn 2021-2025, lượng khách tăng 25,4%/năm, tổng doanh thu từ du lịch tăng 43%/năm, đóng góp ngày càng lớn vào GRDP của tỉnh, tạo sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tăng tỷ trọng dịch vụ.

Giáo dục và đào tạo là một trong những thế mạnh nổi bật của tỉnh Ninh Bình, với chất lượng giáo dục toàn diện và giáo dục mũi nhọn luôn thuộc nhóm dẫn đầu cả nước.

Mức sống của người dân tỉnh Ninh Bình được cải thiện rõ rệt; thu nhập bình quân đầu người năm 2025 đạt 89,19 triệu đồng/năm, tỷ lệ hộ nghèo đa chiều giảm còn 1,21%.

Đội ngũ cán bộ y tế tỉnh Ninh Bình được tăng cường cả về số lượng và chất lượng; tỷ lệ bác sĩ đạt 10,5/10.000 dân, tỷ lệ dược sĩ đại học đạt 2,5/10.000 dân; 70,7% trạm y tế xã, phường có bác sĩ làm việc, cơ bản đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Quyết tâm chính trị cao, tư duy đột phá, cơ chế chính sách đặc thù

Đồng chí Dương Xuân Hà, Trưởng phòng Xây dựng chính quyền (Sở Nội vụ) cho biết: Theo quy định tại Nghị quyết số 111/2025/UBTVQH15, việc đánh giá đô thị loại I được phân loại thành 3 nhóm tiêu chí (Tiêu chí vai trò, vị trí và điều kiện phát triển kinh tế - xã hội; tiêu chí mức độ đô thị hóa; tiêu chí trình độ phát triển hạ tầng và tổ chức không gian đô thị) với 15 tiêu chuẩn đánh giá.

Qua rà soát, tỉnh Ninh Bình cơ bản đạt 3/3 tiêu chí, với 11/15 tiêu chuẩn đô thị loại I. So với tiêu chuẩn của thành phố trực thuộc Trung ương quy định tại Nghị quyết số 112/2025/UBTVQH15, tỉnh Ninh Bình hiện có 2 tiêu chuẩn đã đạt (quy mô dân số, diện tích tự nhiên); 2 tiêu chí cơ bản đạt (vị trí chức năng, tỷ lệ đô thị hóa); 3 tiêu chí chưa đạt (tỷ lệ số phường/ tổng số đơn vị hành chính cấp xã; công nhận đô thị loại I; cơ cấu và trình độ phát triển kinh tế - xã hội).

Theo Giám đốc Sở Nội vụ Bùi Văn Hoàng, nhiệm vụ xây dựng tỉnh Ninh Bình trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030 là phù hợp với quy hoạch, định hướng phát triển đô thị của quốc gia và của tỉnh, đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt trong Điều chỉnh Quy hoạch hệ thống đô thị và nông thôn toàn quốc.

Sở Nội vụ chủ trì, phối hợp với các sở, ngành tham mưu UBND tỉnh ban hành Đề án 07/ĐA-UBND ngày 18/6/2026 “Xây dựng Ninh Bình trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030”. Đề án được xây dựng trên cơ sở đánh giá toàn diện hiện trạng phát triển kinh tế - xã hội, hệ thống đô thị của tỉnh; xác định rõ tiềm năng, lợi thế, cũng như những khó khăn, thách thức trong quá trình xây dựng Ninh Bình trở thành thành phố trực thuộc Trung ương.

Trên cơ sở đó, Đề án đã đề ra các quan điểm, mục tiêu, định hướng phát triển, nhiệm vụ và giải pháp chủ yếu nhằm phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế so sánh nổi trội của tỉnh; đồng thời tập trung huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực để phát triển kinh tế - xã hội, hoàn thiện hệ thống kết cấu hạ tầng đô thị.

Để hoàn thành mục tiêu đề ra, tỉnh đã xây dựng lộ trình cụ thể. Năm 2026, tập trung hoàn thiện nền tảng phát triển đô thị, Ban hành Chương trình phát triển đô thị toàn tỉnh đến năm 2030, nâng tỷ lệ đô thị hóa lên khoảng 42%; tập trung đầu tư nâng cấp tối thiểu 6 phường hiện hữu đạt trình độ phát triển đô thị loại II và hoàn thiện hạ tầng 12 xã trọng điểm chuẩn bị nâng cấp lên phường (Gia Viễn, Nho Quan, Giao Thủy, Hải Tiến, Hải Thịnh, Hải Hậu, Quỹ Nhất, Cổ Lễ, Yên Mô, Phát Diệm, Bình Mỹ, Tân Thanh).

Năm 2027, phấn đấu hoàn thành các tiêu chí đô thị loại I, nâng tỷ lệ đô thị hóa đạt tối thiểu 45%; nâng tỷ lệ phường đạt trình độ phát triển đô thị loại II lên trên 50%; hoàn thiện hồ sơ trình cấp có thẩm quyền công nhận tỉnh đạt tiêu chí đô thị loại I.

Năm 2028, nâng tỷ lệ đô thị hóa đạt trên 50%, bảo đảm tự cân đối ngân sách, lập hồ sơ Đề án trình Quốc hội xem xét, thông qua Nghị quyết tỉnh Ninh Bình trở thành thành phố trực thuộc Trung ương.

Thời gian tới, tỉnh thực hiện đồng bộ các giải pháp về hoàn thiện quy hoạch, phát triển hệ thống đô thị, đầu tư hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội, đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng đô thị thông minh, thu hút đầu tư, phát triển kinh tế đô thị và huy động hiệu quả các nguồn lực xã hội hóa, tạo nền tảng vững chắc để hoàn thành các tiêu chí theo Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Ninh Bình lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030.

Xây dựng Ninh Bình là một trong những trung tâm kinh tế - xã hội lớn của cả nước, với vai trò là trung tâm du lịch, công nghiệp văn hóa, dịch vụ cấp quốc gia, quốc tế và công nghiệp công nghệ cao. Người dân được hưởng thụ các dịch vụ xã hội chất lượng cao.

Hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại, thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu. Môi trường có chất lượng tốt, xã hội hài hòa với thiên nhiên, bảo đảm sáng, xanh, sạch, đẹp, có bản sắc riêng.

Việt Thắng