Đồng hành với con: Đừng biến động lực thành áp lực

Chỉ ít ngày nữa, cả nước sẽ bước vào năm học 2026-2027. Thế nhưng, với không ít học sinh, năm học mới đã bắt đầu từ nhiều tháng trước trong những lớp học thêm kín lịch. Điều đáng lo là phía sau những buổi học nối tiếp ấy không chỉ là kỳ vọng của cha mẹ, mà còn là những áp lực vô hình đang đè nặng lên vai con trẻ.

Em Nguyễn Lê Thùy Lâm (phường Thành Sen, tỉnh Hà Tĩnh) được bố mẹ đầu tư việc học thêm từ sớm.

Em Nguyễn Lê Thùy Lâm (phường Thành Sen, Hà Tĩnh) năm nay bước vào lớp 5. Để chuẩn bị cho năm học cuối cấp, em được bố mẹ đăng ký học thêm Toán, Tiếng Việt và Tiếng Anh tại các trung tâm cũng như các lớp do phụ huynh tự tổ chức.

Thùy Lâm chia sẻ: “Từ sau lễ bế giảng năm học cũ, em gần như ngày nào cũng đến lớp học thêm và không còn khoảng thời gian nghỉ hè đúng nghĩa”.

Kỳ nghỉ hè vốn là khoảng thời gian để trẻ nghỉ ngơi, phục hồi thể chất và cân bằng tâm lý sau một năm học dài. Thế nhưng, khi lịch học thêm kín từ sáng đến tối, thậm chí học trước chương trình, mùa hè vô tình trở thành một “học kỳ kéo dài”, khiến nhiều em không còn không gian để vui chơi, trải nghiệm và phát triển theo nhu cầu tự nhiên của lứa tuổi.

Bà Đào Thị Thu Thủy, Giám đốc Trung tâm Ngoại ngữ - Số học Trí tuệ UCMAS Nguyễn Huy Tự (phường Thành Sen) cho biết: "Càng sát năm học mới, nhu cầu học thêm của phụ huynh tăng cao. Để đáp ứng nhu cầu này, trung tâm đã tăng cường đội ngũ giáo viên, phân bổ thêm lớp học và ca học. Học sinh khi đến trung tâm đều được kiểm tra đầu vào, xếp lớp theo năng lực và thời gian học mà phụ huynh mong muốn".

Học sinh theo học tại các trung tâm và lớp học thêm ngoài giờ trên trường.

Để con có thành tích tốt, không ít gia đình sẵn sàng đầu tư khoản kinh phí đáng kể cho việc học thêm ở nhiều môi trường khác nhau. Đặc biệt, để tăng cơ hội vào các trường tuyển, lớp chọn, nhiều học sinh gần như chỉ còn thời gian cho việc ăn, học và ngủ. Tuy nhiên, càng đầu tư nhiều, kỳ vọng của phụ huynh càng lớn, vô tình tạo nên sức ép không nhỏ đối với con trẻ.

Thạc sĩ Đoàn Thị Thanh Huyền, Phó Hiệu trưởng Trường THCS Lê Văn Thiêm thông tin: "Trung bình học sinh THCS dành khoảng 6 - 8 giờ mỗi ngày ở trường, chưa kể thời gian làm bài tập, ôn luyện, nghỉ ngơi và hoạt động thể chất sau giờ học. Việc học thêm quá nhiều hoặc phân bổ thời gian không hợp lý dễ khiến các em bị đuối sức, khó cân đối việc học chính khóa ở nhà trường và học thêm. Từ đó, các em dễ bị áp lực, tinh thần bức bối, dễ chán nản và sức khỏe không được bảo đảm".

Áp lực tuổi học đường vốn không chỉ đến từ điểm số, thứ hạng hay bài tập. Các em còn phải đối mặt với những khó khăn trong các mối quan hệ với bạn bè, thầy cô và gia đình. Đáng lo hơn, nhiều trẻ hiện nay không áp lực chỉ vì bài vở, mà vì sống trong môi trường thiếu sự thấu hiểu. Khi giao tiếp bị thay bằng mệnh lệnh, yêu thương bị nhầm lẫn với kiểm soát và kỳ vọng trở thành sức ép, gia đình – nơi lẽ ra là điểm tựa an toàn – lại vô tình trở thành nguồn cơn gây tổn thương.

Hệ lụy của những áp lực ấy ngày càng hiện hữu rõ hơn. Theo kết quả khảo sát y tế trường học giai đoạn 2021 - 2025 do Bộ Y tế và Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố, tỷ lệ học sinh có ý định tự tử có xu hướng gia tăng. Mỗi năm, các bệnh viện tuyến trung ương và địa phương tiếp nhận nhiều trường hợp trẻ em tự gây hại cho bản thân do không chịu nổi áp lực từ gia đình và nhà trường.

Bác sĩ CKI Nguyễn Ngọc Quý, Trưởng khoa Khám bệnh – Cấp cứu, Bệnh viện Sức khỏe Tâm thần Hà Tĩnh cho rằng: "Những sang chấn tâm lý ở lứa tuổi học đường có thể để lại hậu quả lâu dài nếu không được phát hiện và hỗ trợ kịp thời. Phụ huynh cần nhìn nhận lại cách đồng hành với con, chủ động nhận diện những dấu hiệu căng thẳng, mệt mỏi để giúp trẻ cân bằng cảm xúc thay vì dồn ép bằng kỳ vọng".

Phụ huynh phải đồng hành với con cái, sẻ chia và thấu hiểu nhu cầu học tập của con.

Theo các chuyên gia giáo dục và sức khỏe tâm thần, để việc học thực sự hiệu quả, cha mẹ cần tạo động lực thay vì tạo áp lực cho con. Thay vì trách phạt khi con chưa đạt kỳ vọng, hãy lắng nghe, động viên và trở thành người đồng hành trên hành trình trưởng thành của con. Anh Nguyễn Tiến Mạnh (phường Thành Sen), phụ huynh có hai con đang tuổi đi học, chia sẻ: "Tôi thấy nhiều phụ huynh vẫn khá cứng nhắc khi áp đặt con cái đi học thêm. Một số người thân, bạn bè cũng khuyên vợ chồng tôi cho con học ở nhiều nơi hơn. Là cha mẹ, chúng tôi cũng đặt nhiều kỳ vọng vào con nhưng luôn cố gắng lắng nghe, hỏi han nhu cầu học tập của con, không muốn tạo áp lực hay khiến con mệt mỏi".

Anh Đào Hữu Tình luôn sát cánh và ủng hộ những sở thích, đam mê của con.

Trong bối cảnh giáo dục hiện nay, sự phát triển toàn diện về đức - trí - thể - mỹ mới là mục tiêu hướng tới, chứ không phải điểm số là thước đo duy nhất. Mỗi đứa trẻ đều có thế mạnh riêng và không phải em nào cũng phù hợp với cùng một khuôn mẫu thành công.

Câu chuyện của em Đào Nguyễn Bảo Nam, học sinh lớp 8A4, Trường Tiểu học, THCS và THPT Albert Einstein Hà Tĩnh, là một minh chứng cho giá trị của sự đồng hành đúng cách. Nổi bật với nhiều thành tích tại các giải Pickleball quốc tế, Bảo Nam có điểm tựa vững chắc từ gia đình.

Anh Đào Hữu Tình, bố của Bảo Nam, đồng thời là huấn luyện viên trực tiếp của con cho biết: "Vợ chồng tôi luôn tạo điều kiện để con theo đuổi đam mê thể thao nhưng vẫn nhắc nhở con bảo đảm việc học trên lớp, giữ nguyên tắc ‘học ra học, chơi ra chơi’, không áp đặt con vào những khuôn mẫu cứng nhắc".

Trường THPT Cẩm Bình thường xuyên tổ chức các buổi đối thoại với phụ huynh.

Không chỉ gia đình, nhà trường cũng đang trở thành cầu nối quan trọng trong việc hỗ trợ sức khỏe tinh thần cho học sinh. Thầy giáo Phan Thanh Ngọc, Phó Hiệu trưởng Trường THPT Cẩm Bình cho biết: "Xuyên suốt năm học vừa qua, nhà trường tích cực tổ chức các buổi gặp mặt, diễn đàn đối thoại, giao lưu với phụ huynh. Đặc biệt, thông qua các buổi họp phụ huynh đầu năm học, giáo viên có thể nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của cha mẹ học sinh, qua đó gắn kết mối quan hệ giữa học sinh, phụ huynh và nhà trường".

Yêu thương đúng cách chưa bao giờ đồng nghĩa với ép buộc. Khi người lớn biết lắng nghe, biết ghi nhận từng tiến bộ nhỏ và tôn trọng thế mạnh riêng của mỗi đứa trẻ, tình thương sẽ trở thành điểm tựa để các em tự tin phát triển và tỏa sáng theo cách của chính mình.

Trần Huyền