Đơn hàng đóng tàu triệu đô và cuộc đua tìm thợ giỏi

Thu nhập khá, tranh thủ tăng ca

Những ngày hè nắng gắt, trong các công xưởng, ngoài bãi, trên triền đà hay tại các bến tàu của các nhà máy đóng tàu thuộc Tổng công ty Công nghiệp tàu thủy (SBIC) ở Hải Phòng, Quảng Ninh, nhịp sản xuất vẫn diễn ra khẩn trương.

Tàu dịch vụ điện gió ngoài khơi CSOV xuất khẩu do Công ty Đóng tàu Hạ Long đóng mới cho chủ tàu Damen (Hà Lan).

Ánh lửa hàn rực sáng, tiếng máy cắt thép, máy mài sắt vang lên không ngớt. Những người thợ hàn, thợ sắt, thợ điện miệt mài với từng đường hàn, mối nối để chạy đua với tiến độ các đơn hàng.

Ông Nguyễn Tiến Đạt, Phó tổng giám đốc SBIC cho biết, hiện các đơn vị thuộc SBIC thi công đóng mới nhiều dòng tàu. Trong đó, tàu dịch vụ phục vụ công trình điện gió ngoài khơi có giá trị rất lớn, lên đến hàng chục triệu USD.

Nhưng phía sau những con tàu đang dần thành hình là một bài toán không dễ giải: Đơn hàng ngày càng nhiều, trong khi nguồn nhân lực có tay nghề lại thiếu.

Tại Nhà máy Đóng tàu Nam Triệu, trên boong một con tàu đang trong giai đoạn hoàn thiện, anh Lê Đăng Hiền, thợ hàn bậc 5/5, vẫn miệt mài với công việc. Đã 21 năm gắn bó, giờ đây, khi nhà máy có nhiều việc, thu nhập cũng ổn định hơn, khoảng 16 triệu đồng/tháng.

"Công việc nhiều, người thợ phải tranh thủ cả ca tối, ca đêm. Dẫu vất vả một chút, nhưng anh em động viên nhau cố gắng", anh Hiền chia sẻ.

Theo ông Lê Đình Vinh, Phó tổng giám đốc Công ty Đóng tàu Nam Triệu, doanh nghiệp hiện đang thi công 3 tàu dầu/hóa chất 9.300m³, đòi hỏi yêu cầu kỹ thuật rất cao.

Cùng đó là series 4 tàu hàng 65.000 tấn và tàu hút bùn 2.300m³ xuất khẩu cho chủ tàu IHC (Hà Lan). Các đơn hàng không chỉ mang lại việc làm cho hơn 500 lao động của Nam Triệu mà còn tạo việc làm cho khoảng 1.000 lao động của các nhà thầu phụ đến năm 2028.

Không lo thiếu việc

Tại Công ty Đóng tàu Phà Rừng, sau khi bàn giao thành công tàu dầu/hóa chất 13.000 tấn thứ tư trong loạt 10 tàu cho đối tác Hàn Quốc, doanh nghiệp tiếp tục ký kết và ghi nhớ hợp tác đóng mới thêm 10 tàu dầu/hóa chất 6.500 tấn, thiết kế tối ưu theo tiêu chuẩn quốc tế.

Ông Vũ Hữu Chiến, Tổng giám đốc Công ty Đóng tàu Phà Rừng cho biết, riêng các đơn hàng đóng tàu dầu, hóa chất cùng hoạt động sửa chữa từ 80 - 90 lượt tàu mỗi năm đã giúp đơn vị bảo đảm việc làm đến giai đoạn 2030 - 2031.

Trong khi đó, Công ty Đóng tàu Hạ Long đang triển khai tới 19 con tàu các loại. Nổi bật trong số này là 14 tàu dịch vụ điện gió ngoài khơi (CSOV), tàu hút bùn xuất khẩu cho Hà Lan và các du thuyền cao cấp cho Australia.

Đây đều là những dòng tàu hiện đại, đòi hỏi cao cả về kỹ thuật lẫn thẩm mỹ. Đặc biệt, tàu CSOV phục vụ ngành công nghiệp điện gió ngoài khơi được trang bị nhiều công nghệ tiên tiến, đáp ứng các tiêu chuẩn xanh quốc tế.

Những đơn hàng mới, có giá trị và yêu cầu kỹ thuật cao đang mở ra cơ hội lớn cho các doanh nghiệp đóng tàu. Tuy nhiên, cùng với đó là áp lực về nguồn nhân lực.

Nan giải bài toán nhân lực

Theo ông Lê Đình Vinh, độ tuổi bình quân của lực lượng lao động ngày càng cao. Nhiều công nhân lành nghề sắp đến tuổi nghỉ hưu, trong khi lực lượng kế cận chưa đủ để thay thế.

Đóng tàu là lĩnh vực đặc thù, đòi hỏi thợ có tay nghề cao và thời gian đào tạo dài.

Đóng tàu là lĩnh vực đặc thù, đòi hỏi tay nghề cao và thời gian đào tạo dài. Sau khi được đào tạo cơ bản, một người thợ cần ít nhất khoảng hai năm tiếp tục thực hành mới có thể đáp ứng các yêu cầu của đăng kiểm quốc tế và tham gia những dự án tàu công nghệ cao.

Trong khi đó, lao động trẻ không còn mặn mà với nghề. Công việc nặng nhọc, môi trường nóng, bụi, tiếng ồn lớn khiến nghề đóng tàu khó cạnh tranh với nhiều ngành nghề khác tại các khu công nghiệp, chế xuất.

Để tìm kiếm nguồn nhân lực mới, Công ty Đóng tàu Nam Triệu đã phải cử cán bộ đến nhiều địa phương, tuyển lao động phổ thông để đào tạo. Tuy nhiên, số tuyển mới chỉ đếm trên đầu ngón tay.

Để bảo đảm tiến độ sản xuất, bên cạnh các chính sách hỗ trợ ăn ở, nâng cao thu nhập và cải thiện điều kiện làm việc, doanh nghiệp phải thuê thêm hơn 30 lao động nước ngoài từ Ấn Độ, Bangladesh. Dù vậy, chất lượng nguồn nhân lực này vẫn chưa đáp ứng yêu cầu.

Không riêng Nam Triệu, thiếu lao động đang là tình trạng diễn ra tại hầu hết các đơn vị đóng tàu thuộc SBIC.

Ông Đàm Quang Trung, Chủ tịch Công ty Đóng tàu Hạ Long cho biết, các doanh nghiệp hiện rất thiếu thợ hàn, thợ lắp ráp vỏ tàu, thợ ống, thợ sơn và nhiều vị trí kỹ thuật khác. Trong khi đó, các cơ sở đào tạo nghề lại không tuyển đủ học viên, khiến nguồn cung lao động ngày càng hạn chế.

Ngay cả với các đơn vị thầu phụ, vài năm gần đây, đơn giá thuê lao động đã tăng khoảng 30%, thậm chí cao hơn. Điều này khiến không ít công nhân kỹ thuật lựa chọn làm việc cho nhà thầu thay vì gia nhập doanh nghiệp Nhà nước.

Cần đổi mới chương trình đào tạo

Tại Trường Đại học Hàng hải VN, quy mô đào tạo ngành đóng tàu đã giảm mạnh trong hơn một thập kỷ qua.

Nếu năm 2008, khoa tuyển được 395 sinh viên với điểm đầu vào rất cao, thì đến năm 2019 chỉ còn 13 sinh viên nhập học. Số sinh viên tốt nghiệp cũng giảm từ 339 người năm 2010 xuống còn 38 người vào năm 2021.

Các năm từ 2022-2025, nhân lực ngành đóng tàu tốt nghiệp ra trường rất ít, chỉ từ 10-20 sinh viên/năm. Trong khi đó, nhu cầu của doanh nghiệp liên tục gia tăng, trung bình khoảng 100 kỹ sư/năm.

Theo lãnh đạo Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam, lao động ngành đóng tàu hiện nay chủ yếu là lao động phổ thông, kỹ năng còn hạn chế. Lao động tay nghề cao và kỹ sư chuyên sâu đang thiếu hụt nghiêm trọng.

Để giải quyết bài toán này, cần có cơ chế khuyến khích doanh nghiệp tham gia đào tạo nghề; hỗ trợ học phí, học bổng cho sinh viên ngành đóng tàu; đồng thời đổi mới chương trình đào tạo theo hướng gắn với công nghệ số, tự động hóa và năng lượng tái tạo.

Bên cạnh đó, việc xây dựng hệ thống chứng chỉ nghề theo tiêu chuẩn quốc tế, nhất là đối với nghề hàn và các nghề kỹ thuật chuyên sâu, sẽ góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Kỳ Nam