Đơn giản hóa thủ tục trong giải quyết bồi thường Nhà nước

Bảo đảm bồi thường kịp thời, đầy đủ, sát thực tế thiệt hại

Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, chiều 10/8, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. 

Thảo luận tại hội trường, các đại biểu đánh giá cao nỗ lực của Ban soạn thảo trong việc cải cách thủ tục, rút ngắn thời gian giải quyết yêu cầu bồi thường và tháo gỡ một số vướng mắc đã phát sinh trong thực tiễn.

Các ý kiến cho rằng, đây là đạo luật thể hiện trách nhiệm của Nhà nước với người dân khi chính hoạt động của mình gây ra thiệt hại. Vì vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là giải quyết một vụ việc nhanh hơn, mà quan trọng hơn là phải bảo đảm người bị thiệt hại thực sự có khả năng tiếp cận cơ chế bồi thường; cơ quan Nhà nước thực sự chịu trách nhiệm; trách nhiệm của người thi hành công vụ được xác định tương xứng với lỗi và quá trình chuyển tiếp của Luật không tạo ra những khoảng trống làm ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân.

Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng tham dự phiên họp. 

Góp ý về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong hoạt động quản lý hành chính, đại biểu Thái Thị An Chung - Đoàn đại biểu Quốc hội (ĐBQH) tỉnh Nghệ An thống nhất với việc sửa đổi quy định tại khoản 9 Điều 17: “Thực hiện hành vi trái pháp luật trong hoạt động quản lý thuế và các khoản thu khác theo luật quản lý thuế”.

Đại biểu cho rằng, quy định này khắc phục được hạn chế của phương pháp liệt kê, tránh bỏ sót những trường hợp người nộp thuế thực tế bị thiệt hại do hành vi trái pháp luật của cơ quan, người có thẩm quyền trong quản lý thuế nhưng không thuộc 04 nhóm hành vi như Luật hiện hành.

Mặt khác, theo đại biểu, việc dẫn chiếu trực tiếp đến hoạt động quản lý thuế và các khoản thu khác theo Luật Quản lý thuế tạo sự thống nhất giữa hai luật, đồng thời có tính linh hoạt, tránh tình trạng Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước phải liên tục sửa đổi mỗi khi pháp luật quản lý thuế phát sinh hoặc bổ sung hình thức quản lý mới. Qua đó, bảo đảm tốt hơn nguyên tắc mọi thiệt hại do hành vi công vụ trái pháp luật gây ra phải được xem xét bồi thường theo quy định của pháp luật.

Cắt giảm thủ tục nhưng không cắt giảm quyền của người dân

Đại biểu Nguyễn Phi Hùng, đại biểu Quốc hội (ĐBQH) đoàn thành phố Đà Nẵng cho rằng, Luật hiện hành chưa có quy định về hành vi “không thi hành/chậm thi hành bản án hành chính đã có hiệu lực pháp luật” của cơ quan Nhà nước hoặc người có thẩm quyền trong cơ quan Nhà nước để làm căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong lĩnh vực này.

Điều này nghĩa là trách nhiệm bồi thường của cơ quan Nhà nước khi không thực hiện hoặc thực hiện chậm trễ, không đầy đủ các bản án, quyết định hành chính của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật... gây ra thiệt hại lớn cho người dân đang bị bỏ trống, nhất là lĩnh vực đất đai.

Do đó, đại biểu Nguyễn Phi Hùng đề nghị, bổ sung phạm vi bồi thường trong hoạt động quản lý hành chính, đó là không thi hành, chậm thi hành hoặc thi hành không đầy đủ bản án, quyết định của Tòa án về vụ án hành chính đã có hiệu lực pháp luật mà không có lý do chính đáng theo quy định của pháp luật, gây thiệt hại cho cá nhân, tổ chức.

Đồng thời, đề xuất quy định: “Chính phủ quy định chi tiết về căn cứ, tiêu chí xác định lý do chính đáng và thời hạn xác định hành vi chậm thi hành bản án, quyết định hành chính của Tòa án quy định tại khoản 18 Điều này”.

Đại biểu Nguyễn Tiến Nam - Đoàn ĐBQH thành phố Huế thống nhất dự thảo Luật đã rút ngắn thời gian giải quyết yêu cầu bồi thường.

Trong khi đó, liên quan đến nội dung dự thảo sửa đổi các Điều 42, 43 và 45 theo hướng rút ngắn thời gian giải quyết yêu cầu bồi thường, đại biểu Nguyễn Tiến Nam - Đoàn ĐBQH thành phố Huế cho rằng, đây là một bước tiến tích cực, phù hợp với yêu cầu cải cách thủ tục hành chính và tạo thuận lợi hơn cho người yêu cầu bồi thường. Song theo đại biểu, cần xác lập một nguyên tắc xuyên suốt, đó là cắt giảm thủ tục của cơ quan Nhà nước, chứ không được cắt giảm quyền của người dân.

Nêu quan điểm, đại biểu Nguyễn Tiến Nam cho biết, đơn giản hóa thủ tục chỉ thực sự có ý nghĩa nếu người bị thiệt hại không phải tự mình đi qua một quy trình phức tạp để chứng minh cơ quan nào có trách nhiệm giải quyết cho mình. Đặc biệt, đối với việc xác định cơ quan có trách nhiệm giải quyết bồi thường, mặc dù dự thảo đã có bước cải cách, nhưng cần có cơ chế đủ chặt để ngăn ngừa tình trạng cơ quan này chuyển sang cơ quan khác, cơ quan này chờ cơ quan kia, cuối cùng người chịu thiệt lại chính là người dân.

Đại biểu Nguyễn Tiến Nam đề nghị quy định rõ trách nhiệm của cơ quan đầu mối trong việc tiếp nhận, xác định và chuyển hồ sơ; đồng thời phải xác định rõ trách nhiệm của cơ quan, người có thẩm quyền nếu việc xác định cơ quan giải quyết bồi thường bị kéo dài do nguyên nhân chủ quan.

Bên cạnh đó, đại biểu đồng tình với nguyên tắc: Những vấn đề thuộc thẩm quyền của Quốc hội cần được quy định trong Luật; những vấn đề mang tính kỹ thuật, thường xuyên thay đổi có thể giao Chính phủ quy định chi tiết. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa thủ tục hành chính và nội dung trực tiếp xác lập quyền, nghĩa vụ của người bị thiệt hại.

Do vậy, đại biểu Nguyễn Tiến Nam đề nghị tiếp tục rà soát các nội dung dự kiến giao Chính phủ quy định chi tiết, nhất là những nội dung liên quan trực tiếp đến quyền được bồi thường, phạm vi quyền và nghĩa vụ của các bên.

“Luật cần quy định đủ rõ những vấn đề cốt lõi về quyền; Chính phủ quy định chi tiết để tổ chức thực hiện. Đây vừa là yêu cầu về kỹ thuật lập pháp, vừa là yêu cầu bảo đảm tính minh bạch, ổn định và khả năng dự liệu của pháp luật”, đại biểu đề xuất.

Cùng quan điểm, đại biểu Nguyễn Thành Trung - Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng đồng tình với việc sửa đổi Điều 42, Điều 43 và Điều 45 theo hướng rút ngắn thời gian giải quyết yêu cầu bồi thường. Tuy nhiên, đối với Điều 46 về thương lượng bồi thường, đại biểu đề nghị quy định rõ hơn ngay trong Luật.

Đại biểu Nguyễn Thành Trung cho rằng, Luật cần xác định tối thiểu ba nguyên tắc: thời hạn thương lượng; căn cứ xác định mức bồi thường và trách nhiệm của cơ quan giải quyết khi thương lượng không thành. Các nội dung kỹ thuật, biểu mẫu và trình tự chi tiết có thể giao Chính phủ quy định.

“Tôi cho rằng, hoàn thiện Luật lần này cần hướng tới ba yêu cầu mở rộng: thực chất quyền được bồi thường, phân định rõ trách nhiệm của cơ quan Nhà nước và đơn giản hóa tối đa thủ tục cho người bị thiệt hại”, đại biểu nhấn mạnh.

Giải trình cuối phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết quan điểm xuyên suốt khi sửa Luật là lấy người dân và quyền lợi của người bị thiệt hại làm trung tâm, đồng thời bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và cải cách thủ tục hành chính.

Tuy nhiên, do các đại biểu còn có những cách tiếp cận khác nhau, Bộ Tư pháp sẽ phối hợp với cơ quan thẩm tra tiếp tục nghiên cứu, lựa chọn phương án vừa bảo đảm tính ổn định của Luật, vừa giúp người dân dễ tra cứu và thực hiện quyền yêu cầu bồi thường. Cơ quan soạn thảo cũng sẽ tiếp thu các ý kiến về trình tự, thủ tục, xác định thiệt hại và cơ chế chi trả để tiếp tục hoàn thiện dự thảo trước khi trình Quốc hội xem xét, quyết định.

Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước gồm 2 Điều: Điều 1 sửa đổi, bổ sung 35 điều, bãi bỏ 2 điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước hiện hành; Điều 2 là điều khoản thi hành. Trong đó, sửa đổi, bổ sung 6 nhóm nội dung lớn.

Hoàng Hòa