'Đòn bẩy' phát triển công nghiệp văn hóa

Ngay khi công bố mùa 2, chương trình “Anh trai vượt ngàn chông gai” đã trở thành tâm điểm của truyền thông. Ảnh: BTC

Chỉ trong vài giờ sau khi danh sách nghệ sĩ tham gia mùa hai chương trình “Anh trai vượt ngàn chông gai 2026” được công bố, hàng chục, hàng trăm bài viết, video, bình luận xuất hiện dày đặc trên các nền tảng báo chí và truyền thông. Mỗi “động thái” mới của chương trình đều nhanh chóng trở thành tâm điểm. Ngay từ mùa đầu tiên, báo chí, truyền thông đã góp phần quan trọng trong việc duy trì sức nóng của chương trình thông qua các bài phân tích, phỏng vấn nghệ sĩ, câu chuyện hậu trường và nhiều góc nhìn chuyên sâu...

Sự hiện diện liên tục trên các phương tiện truyền thông giúp chương trình mở rộng độ phủ, thu hút công chúng và gia tăng giá trị thương mại. Từ một gameshow, “Anh trai vượt ngàn chông gai” đã từng bước phát triển thành hệ sinh thái giải trí đa nền tảng với các hoạt động biểu diễn, quảng cáo, bản quyền và nhiều dịch vụ đi kèm, ước tính chương trình đã tạo ra nguồn thu hơn 340 tỷ đồng, đóng góp vào sự phát triển của công nghiệp văn hóa.

Thời gian qua, nhiều cơ quan báo chí đã tích cực xây dựng hệ sinh thái truyền thông văn hóa đa nền tảng, từ báo điện tử, truyền hình, phát thanh đến mạng xã hội với nhiều tuyến bài, chuyên đề về công nghiệp văn hóa thực hiện Nghị quyết 80-NQ/TW, giúp các sản phẩm văn hóa tiếp cận công chúng với tốc độ và phạm vi chưa từng có.

Với thời lượng phát sóng 24 giờ mỗi ngày, kênh tập trung phát triển bốn trụ cột như: Văn hóa, Di sản, Lịch sử và Du lịch thông qua nhiều chương trình mới.

Đơn cử, các tòa soạn báo Tin tức và Dân tộc, báo Thể thao và Văn hóa, VietnamPlus… đã có nhiều tuyến bài phân tích chính sách, phản ánh thực tiễn phát triển công nghiệp văn hóa. Hàng loạt sản phẩm báo chí này không chỉ góp phần nâng cao nhận thức xã hội, mà còn quảng bá hình ảnh, bản sắc văn hóa Việt Nam tới công chúng trong nước và quốc tế như: Ấn phẩm báo in kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9 với mô hình tái hiện hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Bản Tuyên ngôn Độc lập của báo Tin tức và Dân tộc, hay sản phẩm mô hình xe tăng húc cổng dinh Độc Lập của báo Việt Nam News đã tạo hiệu ứng truyền thông tích cực, đưa lịch sử và các giá trị văn hóa dân tộc đến gần hơn với bạn đọc...

Hoặc các sản phẩm truyền thông sáng tạo của báo Nhân Dân nhân dịp kỷ niệm 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ, 50 năm Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước... chuỗi hoạt động được công chúng ví như những “concert quốc gia” đã tạo sức lan tỏa xã hội sâu rộng. Sự kết hợp giữa nội dung chính luận và cách thể hiện hiện đại vừa giúp lịch sử, văn hóa đến gần hơn với người xem, vừa tạo nên những hiện tượng truyền thông giàu sức ảnh hưởng trong xã hội.

PGS.TS Đỗ Chí Nghĩa, Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng, truyền thông giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong đời sống xã hội và đang chuyển động mạnh mẽ cùng sự phát triển của công nghệ, văn hóa và nhu cầu tiếp nhận thông tin của công chúng. Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị đã xác định truyền thông là một bộ phận của văn hóa, không chỉ có chức năng thúc đẩy sự phát triển văn hóa mà còn trực tiếp tạo ra những giá trị văn hóa mới.

Trong bối cảnh hiện nay, mọi sản phẩm văn hóa muốn đến được với công chúng đều cần đến sự đồng hành của truyền thông. Từ một chương trình nghệ thuật, vở kịch, hay bộ phim…, truyền thông đóng vai trò cầu nối đưa tác phẩm đến gần hơn với người xem.

PGS.TS Đỗ Chí Nghĩa, Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội.

Theo ông Đỗ Chí Nghĩa, hệ thống báo chí, truyền thông hiện nay đang đối mặt với nhiều thách thức như: Áp lực thương mại hóa, cạnh tranh gay gắt từ mạng xã hội, chênh lệch về năng lực phát hiện thông tin và sự thiếu đồng bộ trong cơ chế, chính sách. Truyền thông có khả năng lan tỏa mạnh mẽ các giá trị tích cực, nhưng nếu thiếu định hướng cũng có thể truyền tải những thông điệp chưa đầy đủ, ảnh hưởng đến nhận thức xã hội...

Một bước đi đáng chú ý là từ ngày 28/5/2026, VTV8 (Đài Truyền hình Việt Nam) chính thức trở thành kênh quảng bá văn hóa, di sản, lịch sử và du lịch Việt Nam. Với thời lượng phát sóng 24 giờ mỗi ngày, kênh tập trung phát triển bốn trụ cột văn hóa, di sản, lịch sử và du lịch, thông qua nhiều chương trình mới như: Phong vị biên niên, Trường Sơn vạn dặm, Dấu ấn lịch sử, Khế ước thời gian, Nông sản kể chuyện…, qua đó góp phần lan tỏa giá trị văn hóa bằng cách tiếp cận sinh động, kết hợp giữa thông tin và trải nghiệm…

PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng, trong bối cảnh xã hội số phát triển mạnh mẽ, báo chí, truyền thông đang trở thành công cụ hiệu quả để lan tỏa giá trị văn hóa, đặc biệt tới công chúng trẻ. Các video, MV âm nhạc không đơn thuần là sản phẩm giải trí, mà đang trở thành một phương thức quảng bá văn hóa hiệu quả.

Thông qua sức lan tỏa của các nền tảng số, những giá trị truyền thống được tiếp cận bằng cách thức mới, gần gũi hơn với giới trẻ, từ đó góp phần bảo tồn, làm mới và tiếp tục nuôi dưỡng sức sống của văn hóa dân tộc trong đời sống đương đại.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội.

MV Bắc Bling của Hòa Minzy (hơn 313 triệu lượt xem trên Youtube) là minh chứng tiêu biểu khi lan tỏa hình ảnh quê hương Kinh Bắc, dân ca quan họ và các giá trị văn hóa truyền thống đến đông đảo công chúng. Hiệu ứng này được cộng hưởng mạnh mẽ bởi hệ thống báo chí, truyền thông. Hàng loạt bài viết, phóng sự, bình luận chuyên sâu đã phân tích các lớp giá trị văn hóa trong tác phẩm, giúp công chúng hiểu sâu hơn về bản sắc vùng đất Kinh Bắc, qua đó thu hút công chúng ghé thăm, hỗ trợ quảng bá du lịch và nâng cao sức hấp dẫn của thương hiệu văn hóa địa phương…

Song, bên cạnh sự sáng tạo và tình yêu văn hóa của giới trẻ, theo ông Sơn, cần giúp các bạn hiểu sâu sắc hơn về giá trị văn hóa dân tộc để phản ánh và tôn vinh đúng đắn trong các MV ca nhạc. Đồng thời cần có cơ chế, chính sách hỗ trợ quảng bá, xây dựng hệ sinh thái truyền thông hiệu quả, đưa các sản phẩm văn hóa đến với công chúng trong nước và quốc tế…

Nhiều năm nghiên cứu văn hóa, TS Trần Hoài, Trưởng Bộ môn Di sản học, Khoa Công nghiệp Văn hóa và Di sản, Trường Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội) nhận định, báo chí hiện nay vẫn chủ yếu đưa tin, phản ánh các sự kiện văn hóa lễ hội, triển lãm, chương trình nghệ thuật, trong khi chưa đi sâu phân tích cách thức vận hành của công nghiệp văn hóa, từ mô hình kinh doanh, giá trị sáng tạo đến các vấn đề về bản quyền, thị trường, nhân lực và công nghệ…

TS Trần Hoài, Trưởng Bộ môn Di sản học, Khoa Công nghiệp Văn hóa và Di sản, Trường Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội).

Báo chí cần chuyển từ tư duy “đưa tin về văn hóa” sang “đồng hành cùng hệ sinh thái sáng tạo”, phản ánh đầy đủ vai trò của nghệ sĩ, doanh nghiệp, cộng đồng, nhà quản lý, trường đại học, nhà đầu tư và các nền tảng công nghệ. Cùng với đó, cần tăng cường các tuyến bài phân tích mô hình phát triển, những câu chuyện thành công từ làng nghề, di sản hay không gian sáng tạo.

TS Trần Hoài nhấn mạnh, báo chí cũng có thể trực tiếp thúc đẩy công nghiệp văn hóa bằng cách tạo diễn đàn đối thoại giữa nhà quản lý, chuyên gia, nghệ sĩ, doanh nghiệp và cộng đồng. Khi đó, báo chí không chỉ phản ánh, mà còn tham gia kiến tạo sự phát triển. Đồng thời cần có các chuyên trang, chuyên mục và tuyến bài dài hơi, có dữ liệu, có phân tích, có hồ sơ trường hợp, có tiếng nói chuyên gia và tiếng nói cộng đồng.

Tuy nhiên, đầu tư không chỉ là tăng số lượng bài viết, mà quan trọng hơn là nâng chất lượng tiếp cận. Một chuyên mục về công nghiệp văn hóa cần giúp độc giả hiểu được các chiều cạnh khác nhau của công nghiệp văn hóa như: Văn hóa tạo ra giá trị như thế nào; ai là chủ thể sáng tạo và hưởng lợi; cần chính sách, thị trường, công nghệ, giáo dục và truyền thông ra sao để phát triển bền vững…

Hồng Phượng/ Báo Tin tức và Dân tộc