Dolly Parton: Từ cô bé nghèo vùng núi đến huyền thoại nhạc đồng quê nước Mỹ

Ngày 25/8 (giờ địa phương), gia đình thông báo Dolly Parton qua đời ở tuổi 80 tại Nashville, Tennessee. Nữ nghệ sĩ ra đi sau gần sáu thập kỷ hoạt động nghệ thuật, để lại di sản trải dài từ âm nhạc, điện ảnh, kinh doanh đến thiện nguyện.

Huyền thoại nhạc đồng quê Dolly Parton qua đời ở tuổi 80.

Theo Reuters, Dolly Parton là một trong những nghệ sĩ có ảnh hưởng lớn nhất của nhạc đồng quê Mỹ, nổi tiếng với các ca khúc Jolene, I Will Always Love You, 9 to 5 và Coat of Many Colors. Bà viết khoảng 3.000 ca khúc trong sự nghiệp, giành nhiều giải Grammy và trở thành một trong số ít nghệ sĩ có thể thành công ở cả country, pop lẫn điện ảnh.

Tuổi thơ nghèo khó

Dolly Rebecca Parton sinh ngày 19/1/1946 tại Tennessee, là người con thứ tư trong gia đình 12 người con. Gia đình sống nghèo khó ở vùng núi Appalachian. Cha bà làm nông và lao động xây dựng, còn mẹ chăm sóc một gia đình đông con. Gia đình sống không có điện, hệ thống sưởi hay nước máy. Ngày bà chào đời, gia đình trả tiền cho bác sĩ bằng một bao bột ngô.

Dolly sinh ra trong một gia đình đông con, nghèo khó ở vùng núi Appalachian, Tennessee.

Tuổi thơ ấy trở thành chất liệu quan trọng trong âm nhạc của Dolly. Coat of Many Colors kể câu chuyện chiếc áo mẹ bà may từ những mảnh vải vụn, biến ký ức về nghèo khó thành ca khúc về gia đình, lòng tự hào và quê hương.

Dolly bắt đầu hát tại nhà thờ từ nhỏ và viết ca khúc đầu tiên có tên Little Tiny Tasseltop khi mới 6 tuổi. Đến 8 tuổi, bà đã mang guitar tới các đài phát thanh và truyền hình địa phương để tìm cơ hội biểu diễn.

Năm 13 tuổi, bà có bản thu âm đầu tiên và lần đầu xuất hiện tại Grand Ole Opry, sân khấu huyền thoại của nhạc đồng quê Mỹ. Sau khi tốt nghiệp trung học, bà rời quê đến Nashville để theo đuổi âm nhạc.

Năm 1967, Dolly gia nhập The Porter Wagoner Show. Đây là bước ngoặt đưa cô gái xuất thân nghèo khó đến với đông đảo khán giả Mỹ, đồng thời giúp bà trưởng thành nhanh chóng trong vai trò ca sĩ và nhạc sĩ.

Cũng trong năm đó, album đầu tay Hello, I’m Dolly ra mắt. Tuy nhiên, Dolly không muốn mãi đứng sau bất kỳ ai. Bà phát triển sự nghiệp solo và dần khẳng định vị trí riêng bằng khả năng sáng tác.

Dolly Parton hát ca khúc bất hủ Jolene.

Năm 1973, Dolly viết Jolene và I Will Always Love You. Hai ca khúc sau này trở thành những tác phẩm tiêu biểu nhất của bà.

Jolene kể câu chuyện một người phụ nữ cầu xin đối thủ tình cảm đừng cướp người đàn ông mình yêu. Trong khi đó, I Will Always Love You ban đầu được Dolly viết khi chia tay Porter Wagoner về mặt nghề nghiệp. Nhiều năm sau, Whitney Houston thu âm ca khúc cho The Bodyguard. Phiên bản của Houston trở thành một trong những bản hit lớn của nhạc pop, đưa sáng tác của Dolly đến với khán giả toàn cầu.

Từ nhạc đồng quê đến Hollywood

Dolly Parton không chỉ nổi tiếng ở lĩnh vực âm nhạc. Năm 1980, bà đóng phim 9 to 5 cùng Jane Fonda và Lily Tomlin. Ca khúc chủ đề do Dolly sáng tác và thể hiện cũng trở thành một trong những bản hit nổi tiếng nhất của bà.

Sau đó, Dolly tiếp tục tham gia The Best Little Whorehouse in Texas, Steel Magnolias và nhiều bộ phim khác. Dù không xuất thân là diễn viên chuyên nghiệp, sự tự nhiên, hài hước và sức hút riêng giúp bà tạo dấu ấn tại Hollywood.

Dolly trong bộ phim “9 to 5”.

Cũng từ đó, hình ảnh Dolly Parton vượt khỏi phạm vi một ca sĩ nhạc đồng quê. Mái tóc vàng phồng, những bộ váy lấp lánh, giày cao gót và phong cách hào nhoáng trở thành thương hiệu không thể nhầm lẫn.

Dolly hiểu rằng vẻ ngoài ấy đôi khi khiến người khác đánh giá thấp mình, nhưng bà biến điều đó thành lợi thế bằng sự hài hước và khả năng tự trào. Đằng sau hình ảnh nổi bật là một nghệ sĩ có khả năng kiểm soát sự nghiệp và hoạt động kinh doanh rất tốt.

Bà từng từ chối đề nghị bán quyền xuất bản I Will Always Love You cho Elvis Presley. Sau này, quyết định giữ quyền lợi từ tác phẩm được chứng minh là một lựa chọn quan trọng về mặt tài chính.

Năm 1986, Dolly tham gia xây dựng Dollywood ở Tennessee. Công viên giải trí nhanh chóng trở thành một điểm du lịch nổi tiếng, đồng thời góp phần đưa văn hóa Appalachian đến với đông đảo công chúng.

Di sản vượt khỏi âm nhạc

Một phần quan trọng trong di sản Dolly Parton nằm ngoài sân khấu. Năm 1995, bà thành lập Imagination Library, chương trình tặng sách miễn phí cho trẻ em. Ban đầu chỉ triển khai tại Tennessee, chương trình sau đó được mở rộng ra nhiều khu vực trên thế giới. Theo The Guardian, đến nay, Imagination Library đã phân phối hơn 200 triệu cuốn sách cho trẻ em.

Theo The Guardian, đến nay, Imagination Library phân phối hơn 200 triệu cuốn sách cho trẻ em.

Dolly từng kể cha mình không biết đọc và viết. Chính hoàn cảnh gia đình khiến bà đặc biệt quan tâm đến việc giúp trẻ em tiếp cận sách từ sớm.

Trong đại dịch COVID-19, bà quyên góp 1 triệu USD cho Trung tâm Y tế Đại học Vanderbilt để hỗ trợ nghiên cứu vaccine Moderna. Tên của Dolly sau đó xuất hiện trong phần ghi nhận của công trình nghiên cứu.

Đời tư kín tiếng, có sức ảnh hưởng nhiều thế hệ

Đời tư của Dolly tương đối kín tiếng. Bà kết hôn với Carl Dean năm 1966. Dean gần như không xuất hiện trước truyền thông và lựa chọn cuộc sống bình lặng, trái ngược với người vợ luôn ở trung tâm chú ý. Ông qua đời năm 2025, khép lại cuộc hôn nhân kéo dài gần sáu thập kỷ.

Sau mất mát, Dolly vẫn tiếp tục làm việc. Năm 2023, bà phát hành Rockstar, album đánh dấu lần đầu chính thức thử sức với dòng nhạc rock, cho thấy bà không muốn bị đóng khung bởi danh xưng “nữ hoàng nhạc đồng quê”.

Dolly có cuộc sống kín tiếng với Carl Dean.

Theo AP, ngay sau khi tin Dolly Parton qua đời được công bố, nhiều nghệ sĩ nổi tiếng như Paul McCartney, Jane Fonda, Reba McEntire, Kacey Musgraves, Vince Gill và Lily Tomlin bày tỏ tiếc thương. Họ nhắc đến bà không chỉ như một ca sĩ, nhạc sĩ mà còn là người hào phóng, giàu năng lượng và có ảnh hưởng lâu dài đến nhiều thế hệ.

Dolly Parton được vinh danh tại Country Music Hall of Fame, Songwriters Hall of Fame và Rock & Roll Hall of Fame, đồng thời nhận nhiều giải thưởng lớn của Mỹ.

Dolly từng nói bà muốn được nhớ đến không phải bởi số đĩa bán ra hay số tiền kiếm được, mà bởi con người mình. Bà nói mình luôn “đếm những phước lành thường xuyên hơn đếm tiền”.

Vì thế, sự ra đi của Dolly không chỉ khép lại hành trình của một ngôi sao nhạc đồng quê. Bà để lại một di sản văn hóa đặc biệt, nơi âm nhạc, điện ảnh, giáo dục và lòng nhân ái cùng tồn tại trong một con người.

Lê Chi