Đối thoại về ứng dụng gỗ trong kiến trúc Nhật Bản và Việt Nam

Chương trình diễn ra tại hội trường Ngụy Như Kon Tum, Đại học Quốc gia Hà Nội - một trong những di sản kiến trúc tiêu biểu của Thủ đô.

Sự kiện thu hút sự quan tâm và tham dự của đông đảo kiến trúc sư, nhà nghiên cứu, giảng viên, sinh viên kiến trúc và những người làm nghề, cho thấy mối quan tâm ngày càng lớn của cộng đồng đối với kiến trúc gỗ, di sản và những giá trị tinh thần trong kiến trúc đương đại.

Hiểu hơn về đặc tính và vai trò của gỗ

Trong khuôn khổ chương trình, Giáo sư, Tiến sĩ, kiến trúc sư Shin Takamatsu, một trong những kiến trúc sư hàng đầu Nhật Bản, thành viên danh dự của Viện Kiến trúc sư Hoa Kỳ và Hiệp hội Kiến trúc sư Đức, đã chia sẻ về tư duy thiết kế, trải nghiệm thực tiễn về kiến trúc gỗ trong công trình tôn giáo Nhật Bản. Ông từng giành Giải thưởng lớn Cuộc thi Thiết kế bến đa năng cảng Shichirui (1985), Giải thưởng Triển lãm Kiến trúc quốc tế Venice Biennale (1985), Giải thưởng Thiết kế Nội thất quốc tế, cùng Giải thưởng cao quý nhất của Viện Kiến trúc Nhật Bản (1989) và Giải thưởng Kiến trúc Nhật Bản cho công trình Kirin Plaza Osaka... Ở Việt Nam, kiến trúc sư Shin Takamatsu được biết đến là người thiết kế công trình tại Khu du lịch quốc gia núi Bà Đen (Tây Ninh).

Kiến trúc sư Shin Takamatsu chia sẻ những nghiên cứu về ứng dụng gỗ trong kiến trúc, thủ công mỹ nghệ, văn hóa dân gian Nhật Bản.

Kiến trúc sư Shin Takamatsu có nhiều thập kỷ nghiên cứu và thực hành kiến trúc gỗ gắn liền với không gian tôn giáo và tín ngưỡng. Thông qua các công trình và dự án tiêu biểu, ông tiếp cận gỗ như một chất liệu sống, mang theo ký ức, thời gian và mối liên hệ sâu sắc giữa con người với cảnh quan tự nhiên.

Qua hai phần trình bày, vị khách mời đặc biệt dẫn dắt khán giả nhìn lại hành trình của kiến trúc gỗ ở đất nước Mặt trời mọc, phân tích sự phong phú trong việc ứng dụng kiến trúc gỗ qua các giai đoạn lịch sử, làm rõ sự tinh tế trong chi tiết và kỹ thuật hoàn thiện, cũng như những triết lý và tư duy ẩn chứa trong mỗi công trình. Ông đưa ra kết luận: Thế giới quan của người Nhật được hình thành từ gỗ. Vẻ đẹp kiến trúc Nhật Bản làm nên từ gỗ và bàn tay con người, đồng thời tin tưởng rằng tương lai kiến trúc của Nhật Bản sẽ được kiến tạo từ gỗ.

Kiến trúc sư Shin Takamatsu cho rằng: “Kiến trúc không chỉ tồn tại vì sự tiện dụng, mà sứ mệnh thực sự của nó là tạo ra sự cộng hưởng lẫn nhau như thế nào với đời sống, sinh mệnh của con người để thêu dệt, kết nên những giá trị mới. Do đó, "kiến trúc tôn giáo bằng gỗ" mà tôi theo đuổi luôn đóng vai trò quan trọng nhất trong nền tảng tư duy thiết kế của tôi, từ quá khứ, hiện tại và trong tương lai tôi cũng sẽ thiết kế kiến trúc với nền tảng đó”.

Trong bối cảnh xu hướng kiến trúc xanh được chú trọng, sự kiện thu hút sự quan tâm của giới kiến trúc sư, giải pháp thiết kế, xây dựng...

Qua một số công trình tiêu biểu của ông như Hội quán tín đồ Nose Myoken-san “SEIREI”, Wood Architecture Project (Kyoto), Dairengu, Henjyoto hay Marumi Sangyo Headquarters... diễn giả trao đổi về quá trình hình thành ý tưởng, tổ chức kết cấu và hiện thực hóa một công trình kiến trúc gỗ mang đậm yếu tố tín ngưỡng.

Từ thực tiễn này, ông cho rằng kiến trúc gỗ mở ra một cách tiếp cận khác, nơi con người chủ động tạo dựng công trình từ những giá trị mình vun trồng, thay vì chỉ khai thác tài nguyên sẵn có, qua đó góp phần bảo vệ môi trường sống và trái đất.

Ứng dụng gỗ trong kiến trúc tôn giáo, di sản

Đồng hành cùng kiến trúc sư Shin Takamatsu trong phần đối thoại là Tiến sĩ, kiến trúc sư Lê Vĩnh An, chuyên gia với hơn 30 năm nghiên cứu về bảo tồn và trùng tu di sản kiến trúc triều Nguyễn tại Huế. Ông hiện là giảng viên Trường đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh, Giáo sư khách mời tại Đại học Silpakorn (Thái Lan), đồng thời là tác giả của nhiều công trình nghiên cứu chuyên sâu, từng nhận Giải nhất Sáng tạo Khoa học và Công nghệ tỉnh Thừa Thiên Huế (2014), Giải Phương pháp hướng dẫn Đồ án kiến trúc xuất sắc - Hội Kiến trúc sư Việt Nam (2018) và Danh hiệu Cây Bút Vàng - Tạp chí Kiến trúc (2023).

Kiến trúc sư Lê Vĩnh An nêu nhận định: “Phần lớn những công trình tôn giáo tín ngưỡng ở khu vực Đông Á và Đông Nam Á đều được làm bằng gỗ, với tiến trình phát triển từ đơn giản đến phức tạp, từ thô mộc đến tinh xảo".

Ông nhấn mạnh chính những công trình tôn giáo tín ngưỡng bằng gỗ này là ‘bảng cửu chương’ lưu dấu văn minh, văn hiến và văn hóa, bởi chính nó đã từng tương tác với biết bao thế hệ tiền nhân của mỗi dân tộc, mỗi thớ gỗ có thể là mỗi bản ghi âm tâm tư nguyện vọng của tiền nhân thông qua những lời cầu nguyện, những nghi lễ tôn giáo tín ngưỡng từ buổi sơ khai cho đến tận ngày nay, và có thể sẽ tiếp tục không ngừng nghỉ trong tương lai.

Hai chuyên gia Nhật Bản và Việt Nam mang đến những thông tin bổ ích và cập nhật về kiến trúc đương đại, đặc biệt là trong lĩnh vực bảo tồn di sản.

Hai diễn giả đã tập trung thảo luận các dự án kiến trúc gỗ tiêu biểu, qua đó làm rõ tư duy thiết kế, giải pháp kết cấu, kỹ thuật truyền thống trong kiến trúc tôn giáo Nhật Bản, đồng thời đặt các thực hành này trong mối liên hệ với bối cảnh di sản, nghề mộc và thực tiễn xây dựng tại Việt Nam.

Qua đó, khẳng định vai trò của kiến trúc gỗ như một điểm giao thoa giữa di sản-công nghệ-thực hành đương đại, mở ra không gian kết nối đa chiều và gợi mở những hướng tiếp cận bền vững, giàu bản sắc cho kiến trúc Việt Nam.

Qua phần hỏi đáp với khán giả, gỗ tiếp tục được khẳng định không chỉ là vật liệu xây dựng mà còn hàm chứa ký ức, niềm tin và mối liên hệ sâu sắc giữa con người với tự nhiên. Thông qua cách lựa chọn, xử lý vật liệu và tổ chức không gian, gỗ góp phần kiến tạo nên những công trình thiêng – nơi kiến trúc, cảnh quan và đời sống tinh thần hòa quyện chặt chẽ.

Mỹ Hạnh