Đổi mới tư duy bảo vệ môi trường, chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu

Chuyển từ tư duy ứng phó sang chủ động kiến tạo phát triển

Theo Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ, chuyên đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, liên quan trực tiếp đến chất lượng phát triển đất nước, sức khỏe, tính mạng, tài sản và sinh kế của nhân dân; đồng thời tác động sâu sắc đến năng lực cạnh tranh, khả năng tự chủ và vị thế quốc tế của Việt Nam trong những thập niên tới.

Sau 13 năm thực hiện Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 3-6-2013 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI, công tác ứng phó với biến đổi khí hậu, quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, khá toàn diện.

Tuy nhiên, môi trường và biến đổi khí hậu vẫn đang là những thách thức rất lớn. Từ thực tiễn đó, kết luận đặt ra yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ tư duy và phương thức hành động.

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc trình bày chuyên đề “Kết luận về bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới”. Ảnh: Quochoi.vn

Kết luận có sự kế thừa những chủ trương lớn còn giá trị của Nghị quyết số 24-NQ/TW và phát triển những chủ trương, quyết sách lớn và mới để giải quyết các vấn đề đặt ra trong thời kỳ mới; bổ sung những tư duy, cách tiếp cận và yêu cầu hành động mới với tầm nhìn xa, đột phá.

Trình bày những nội dung trọng tâm của kết luận, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ làm rõ 5 nhóm quan điểm chỉ đạo cốt lõi. Trong đó, nhóm quan điểm thứ nhất xác định bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu được xác định là nền tảng cho chuyển đổi xanh, nâng cao chất lượng tăng trưởng, năng suất và sức cạnh tranh của nền kinh tế; là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, đặt con người và chất lượng cuộc sống của nhân dân ở vị trí trung tâm.

Nhóm quan điểm thứ hai nhấn mạnh phát huy vai trò lãnh đạo toàn diện của Đảng, vai trò kiến tạo của Nhà nước, đề cao trách nhiệm xã hội, nghĩa vụ pháp lý của doanh nghiệp và cộng đồng.

Nhóm quan điểm thứ ba yêu cầu quy hoạch, định hướng phát triển trong giới hạn sinh thái, phù hợp với khả năng chịu tải của môi trường; chuyển từ tư duy ứng phó sang chủ động kiến tạo phát triển; từ quản lý hành chính sang quản trị hiện đại dựa trên dữ liệu và theo mức độ rủi ro.

Nhóm quan điểm thứ tư xác định nhiệm vụ trọng tâm là chủ động phòng ngừa, kiểm soát chặt chẽ, cảnh báo từ sớm, từ xa nguy cơ gây ô nhiễm, suy thoái, sự cố môi trường; tập trung khắc phục, xử lý các vấn đề bức xúc về môi trường; bảo tồn đa dạng sinh học và phục hồi các hệ sinh thái tự nhiên; đẩy nhanh chuyển đổi xanh, phát triển kinh tế tuần hoàn, nâng cao năng lực thích ứng với biến đổi khí hậu và chủ động phòng, chống thiên tai.

Nhóm quan điểm thứ năm nhấn mạnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là động lực chủ yếu để thực hiện các mục tiêu môi trường và khí hậu.

Chủ động, tích cực và tham gia có trách nhiệm các cơ chế hợp tác quốc tế, bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc, nâng cao vai trò, vị thế của Việt Nam trong giải quyết các vấn đề môi trường, khí hậu toàn cầu.

Không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế đơn thuần

Mục tiêu đến năm 2030 là nâng cao năng lực chống chịu trước biến đổi khí hậu, tập trung xử lý các khu vực ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, cải thiện thực chất chất lượng môi trường sống của nhân dân, thúc đẩy phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế các-bon thấp gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng.

Quang cảnh hội nghị tại Thành ủy Hà Nội. Ảnh: Quang Thái

Tầm nhìn đến năm 2045 là xây dựng đất nước có môi trường sống trong lành, hệ thống quản trị môi trường hiện đại, thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu; kinh tế xanh, tuần hoàn, các-bon thấp trở thành phương thức phát triển chủ đạo, bảo đảm mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050; Việt Nam là quốc gia có trách nhiệm, vị thế và uy tín cao trong bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu toàn cầu.

Để hiện thực hóa mục tiêu, Kết luận đề ra nhiều chỉ tiêu chủ yếu giai đoạn 2026-2030, trong đó bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho sự nghiệp bảo vệ môi trường; 100% nguồn nước thải, khí thải lớn được quan trắc tự động, liên tục; tỷ lệ thu gom, xử lý chất thải rắn sinh hoạt đô thị đạt 95%; duy trì tỷ lệ che phủ rừng 42%; 70% số hộ dân thuộc khu vực thường xuyên xảy ra thiên tai có nhà ở an toàn; 80% hộ dân ở nơi có nguy cơ cao xảy ra lũ quét, sạt lở đất được di dời đến nơi an toàn; tỷ trọng kinh tế xanh đạt 10% GDP; tỷ trọng năng lượng tái tạo trong tổng cung năng lượng sơ cấp đạt tối thiểu 26,1%; phát thải khí nhà kính quốc gia giảm ít nhất 9% so với kịch bản phát triển thông thường...

Kết luận cũng xác định 9 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm gồm: Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, nâng cao nhận thức và trách nhiệm xã hội; hoàn thiện thể chế, siết chặt kỷ cương và nâng cao hiệu lực thực thi; huy động và sử dụng hiệu quả nguồn lực; giải quyết các vấn đề môi trường bức xúc, kiểm soát chặt nguồn ô nhiễm; bảo tồn thiên nhiên, đa dạng sinh học và sử dụng hiệu quả tài nguyên; chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu, giảm thiểu rủi ro thiên tai; đẩy mạnh chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn và quản lý phát thải khí nhà kính; phát triển khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và nguồn nhân lực; đẩy mạnh hợp tác và hội nhập quốc tế.

Thông điệp xuyên suốt là phải thay đổi căn bản tư duy về bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu. Không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế đơn thuần; không tiếp tục cách làm “ô nhiễm đến đâu, xử lý đến đó”; không xem biến đổi khí hậu chỉ là nguy cơ trong tương lai...

Để đưa các quyết sách vào thực tiễn, toàn hệ thống chính trị phải khẩn trương đổi mới mạnh mẽ nhận thức và phương thức tổ chức thực hiện, quán triệt và thực thi nghiêm túc 5 yêu cầu trọng tâm, bao gồm: Xác định đúng trọng tâm, thứ tự ưu tiên; thực hiện dưới sự lãnh đạo thống nhất, xuyên suốt của Đảng; phân định rõ thẩm quyền ba cấp, không đùn đẩy, né tránh; cụ thể hóa quyết sách thành chương trình hành động sát thực tiễn, có nguồn lực, lộ trình, sản phẩm và cá nhân chịu trách nhiệm; tăng cường kiểm tra, giám sát, công khai minh bạch và đánh giá thực chất năng lực cán bộ bằng dữ liệu cùng sản phẩm thực tế.

Phương Ngân