Đổi mới quy chế tuyển sinh đảm bảo lợi ích cho người học

Học sinh Trường THPT Sóc Sơn (Hà Nội). Ảnh: Đình Tuệ.

Nhiều điểm mới quan trọng

Ngày 15/2, Bộ GD&ĐT công bố Thông tư số 06/2026/TT-BGDĐT ban hành Quy chế tuyển sinh các ngành đào tạo trình độ đại học và ngành Giáo dục Mầm non trình độ cao đẳng năm 2026 với nhiều điểm mới.

Thứ nhất, nguồn tuyển là thí sinh có tổng điểm ba môn thi tốt nghiệp THPT tương ứng tổ hợp xét tuyển (hoặc điểm thi của môn Toán và Ngữ văn và một môn khác) đạt tối thiểu 15 theo thang điểm 30 (không áp dụng với thí sinh đặc cách hoặc được miễn thi tốt nghiệp).

Thứ hai, thí sinh đăng ký tối đa 15 nguyện vọng vào các chương trình đào tạo, các trường khác nhau và sắp xếp các nguyện vọng theo thứ tự ưu tiên từ cao xuống thấp (nguyện vọng 1 là thứ tự ưu tiên cao nhất). Các chương trình đào tạo giáo viên chỉ xét tuyển các nguyện vọng có thứ tự từ 1 đến 5.

Các thí sinh tham dự Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2025 tại Ninh Bình.

Thứ ba, phương thức xét tuyển dựa trên kết quả học tập cấp THPT (học bạ), tổ hợp xét tuyển sử dụng điểm trung bình chung kết quả học tập 6 học kỳ (lớp 10, 11, 12) cấp THPT của tối thiểu 3 môn học trong đó bắt buộc phải có môn Toán hoặc Ngữ văn đóng góp tối thiểu 1/3 trọng số tính điểm xét trong tổ hợp xét tuyển.

Thứ tư, điểm cộng (bao gồm điểm thưởng, điểm xét thưởng, điểm khuyến khích) tối đa là 3 điểm theo thang điểm 30 (tương ứng 10% của thang điểm xét tuyển), trong đó:

Điểm thưởng đối với thí sinh được tuyển thẳng nhưng không dùng để xét tuyển thẳng từ 0-3; điểm xét thưởng đối với thí sinh có thành tích hoặc có năng khiếu đặc biệt từ 0 - 1,5; điểm khuyến khích đối với thí sinh có chứng chỉ ngoại ngữ hoặc có chứng chỉ quốc tế (nếu có) từ 0 - 1,5.

Chứng chỉ ngoại ngữ chỉ được dùng cho quy đổi điểm môn ngoại ngữ trong tổ hợp xét tuyển hoặc sử dụng cho điểm khuyến khích.

Thông tư mới cũng bổ sung đối tượng xét tuyển trung học nghề, người nước ngoài đăng ký xét tuyển vào các chương trình đào tạo trình độ đại học.

Những tác động đến thí sinh

Thạc sĩ Lê Trung Kiên (trái) có nhiều năm kinh nghiệm trong công tác tư vấn tâm lý, tuyển sinh cho học sinh.

Thạc sĩ Lê Trung Kiên đến từ Trung tâm Bồi dưỡng kiến thức Phù Đổng (Sóc Sơn, Hà Nội), Phó Viện trưởng Viện Tâm lý Giáo dục và Đào tạo (IPET) nhận định, những điểm mới của quy chế tuyển sinh năm 2026 có nhiều tác động đến học sinh.

Việc yêu cầu điểm trung bình 6 học kỳ và bắt buộc có Toán hoặc Ngữ văn khiến việc xét học bạ THPT trở nên nghiêm túc hơn. Thí sinh cũng vì thế cần chú trọng học tập, phấn đấu trong suốt 3 năm cấp 3, lớp nào, kỳ nào cũng quan trọng, tránh tâm lý lơ là. Tác động về cơ bản là tích cực vì áp lực học đều các năm tăng lên nhưng tính công bằng cao hơn.

Việc giới hạn 5 phương thức tuyển sinh là tín hiệu tốt vì tránh cho học sinh bị rối loạn trong "mê cung" các phương án xét tuyển, mỗi trường 1 kiểu, các em sẽ dễ hiểu - dễ lựa chọn - dễ chuẩn bị.

Quy định điểm cộng giới hạn lại, rõ ràng hơn cũng hết sức tích cực bởi học sinh có chứng chỉ ngoại ngữ, giải thưởng được ghi nhận nhưng không tạo ra khác biệt quá lớn. Điều này giúp giảm bất bình đẳng giữa học trò ở thành phố lớn với các em ở vùng sâu vùng xa ít điều kiện hơn.

Nữ sinh Trường THCS&THPT Lương Thế Vinh (Thanh Liệt, Hà Nội).

Ngoài ra, chương trình giáo dục chính thống được đề cao hơn, giảm tình trạng học sinh không coi trọng học tập trên lớp mà chỉ tập trung "cày" chứng chỉ hoặc các giải thưởng.

Tổ hợp xét tuyển phải có Toán hoặc Ngữ văn giúp đảm bảo năng lực nền tảng (đại diện cho năng lực về KHTN hoặc KHXH).

Việc bổ sung đối tượng học sinh trung học nghề thể hiện sự tiến bộ, mở ra cơ hội cho nhóm học sinh trước đây bị "bỏ quên". Tuy nhiên cần có hướng dẫn rõ về chuẩn đầu vào để đảm bảo chất lượng.

Về yêu cầu tối thiểu 20 điểm với thí sinh xét học bạ ngành có ngưỡng đầu vào, vị chuyên gia cho rằng, điều này giúp đảm bảo chất lượng đào tạo đặc thù ở các ngành. Những em xét học bạ phải nỗ lực hơn, tránh tình trạng cố tình "đi vòng" để vào đại học, né tránh nỗ lực để có chất lượng thực. Về lâu dài sẽ giúp phần nào giảm tiêu cực trong giáo dục.

Về tổng thể, đa số điều chỉnh là hợp lý vì giúp tăng tính công bằng, bình đẳng trong giáo dục; hạn chế lạm dụng học bạ, điểm cộng, chứng chỉ ngoại ngữ, giải thưởng; giảm áp lực thi cử nhưng lại đảm bảo hơn chất lượng đầu vào - hướng tới sự ổn định lâu dài, tránh thay đổi liên tục 2, 3 năm 1 lần khiến thí sinh và phụ huynh lo lắng.

Theo Thạc sĩ Lê Trung Kiên, những lần thay đổi kế tiếp Bộ GD&ĐT nên công bố dự thảo ít nhất trước 2 năm để học sinh từ lớp 10, 11 có đủ thời gian thích ứng, chuẩn bị. Với các ngành đặc thù như nghệ thuật, thiết kế, thể thao có thể linh hoạt hơn (như không nhất thiết có Toán hoặc Ngữ văn trong tổ hợp).

Ngoài ra, cần làm rõ và thống nhất các chứng chỉ ngoại ngữ và thang quy đổi được áp dụng chung toàn quốc. Hiện nay vẫn mỗi trường một kiểu. Tăng cường công tác Tư vấn tuyển sinh trên cả nước, nhất là vùng khó khăn.

"Ngoài tổ chức tư vấn trực tiếp quy mô lớn, Bộ GD&ĐT nên có chương trình tư vấn trực tuyến, video hướng dẫn, phát sóng truyền hình, ban hành tài liệu hướng dẫn dễ hiểu từ đầu năm học. Về lâu dài, nên xây dựng hệ thống mô phỏng xét tuyển giúp thí sinh thử nghiệm, đánh giá khả năng đỗ - trượt, tránh điền nguyện vọng theo cảm tính", thạc sĩ Lê Trung Kiên đề xuất.

Đình Tuệ