Đổi mới phương pháp dạy và học theo hướng phát triển năng lực

Phổ điểm các môn thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2026 cho thấy công tác giảng dạy và đánh giá học sinh từng bước đồng bộ theo hướng phát triển năng lực, đáp ứng yêu cầu đổi mới. Tỉnh Bắc Ninh vẫn đứng trong tốp 10 tỉnh, thành phố có điểm trung bình các môn thi dẫn đầu cả nước.

Đây là tín hiệu tích cực, đồng thời cho thấy các nhà trường, giáo viên và học sinh đang từng bước thích ứng với cách ra đề mới, trong đó yêu cầu về tư duy, vận dụng và giải quyết vấn đề được chú trọng hơn so với việc ghi nhớ kiến thức.

Giáo viên hướng dẫn học sinh ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào học Toán tại Trường Tiểu học Dĩnh Kế (phường Bắc Giang).

Nhìn rộng hơn, phổ điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông còn là hệ thống dữ liệu quan trọng để ngành Giáo dục và Đào tạo đánh giá chất lượng giảng dạy, đối sánh kết quả học tập, phát hiện những môn học còn hạn chế để triển khai kế hoạch giảng dạy và học tập phù hợp trong giai đoạn hiện nay.

Sau hai năm thực hiện đổi mới căn bản về cấu trúc và định hướng ra đề thi tốt nghiệp trung học phổ thông, nội dung các môn thi có sự chuyển dịch từ đánh giá kiến thức sang đánh giá năng lực, tư duy phản biện của thí sinh. Qua đó tạo bước chuyển quan trọng, thúc đẩy các nhà trường thay đổi toàn diện công tác dạy và học. Điều này đặt ra yêu cầu giáo viên cần tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tư duy khoa học, tăng cường các hoạt động thực hành, thí nghiệm hướng đến giải quyết vấn đề trong thực tiễn đời sống.

Thực tế, ngành Giáo dục Bắc Ninh cũng nhìn nhận mặc dù trong tốp các tỉnh dẫn đầu toàn quốc nhưng phổ điểm trung bình của một số môn chưa cao như: Tiếng Anh (5,14 điểm); Địa lí (5,25 điểm), Toán (5,82 điểm)…

Ngay sau khi hoàn thành kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2026, ngành Giáo dục Bắc Ninh nhanh chóng chỉ đạo các nhà trường rà soát, điều chỉnh, xây dựng chương trình và kế hoạch giảng dạy cho năm học tới. Trong đó để thích ứng với yêu cầu của kỳ thi, học sinh cần được trang bị toàn diện các phẩm chất, năng lực cốt lõi như: Kỹ năng đọc hiểu, xử lý thông tin, tư duy logic, phân tích phản biện, đánh giá tình huống, đặc biệt là kỹ năng vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn.

Nhà giáo Huỳnh Thị Hòa Bình, Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Lạng Giang số 1 (xã Lạng Giang) chia sẻ: “Ngay sau khi có kết quả thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2026, các tổ chuyên môn đã phân tích phổ điểm cụ thể từng môn thi, từng tổ hợp các môn học để điều chỉnh phương pháp giảng dạy. Đặc biệt, hoạt động kiểm tra, đánh giá trong nhà trường cũng sẽ điều chỉnh theo hướng tiệm cận với đề thi tốt nghiệp, tăng số lượng câu hỏi vận dụng và gắn với bối cảnh thực tiễn, giúp học sinh hình thành năng lực phân tích, lập luận, xử lý dữ liệu”.

Từ kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2026, ngành Giáo dục Bắc Ninh đồng bộ đổi mới phương pháp dạy và học để thí sinh không chỉ đạt kết quả tốt trong kỳ thi tốt nghiệp mà còn hình thành được năng lực khoa học và tư duy giải quyết vấn đề, những phẩm chất cốt lõi mà chương trình giáo dục phổ thông mới hướng tới.

Ở từng môn học, giáo viên tăng cường các hoạt động thực hành, thiết kế bài giảng theo hướng tích hợp liên môn, ứng dụng phương pháp STEM vào giảng dạy, thường xuyên gắn lý thuyết với vận dụng thực tiễn, đồng thời đổi mới kiểm tra, đánh giá theo hướng phát triển năng lực, xây dựng hệ thống câu hỏi có tính phân hóa.

Cô Nguyễn Thị Vân, giáo viên môn Ngữ văn, Trường Trung học phổ thông Hiệp Hòa số 1 (xã Hiệp Hòa) cho biết: “Đối với môn Ngữ văn, việc tiếp tục sử dụng ngữ liệu ngoài sách giáo khoa và đưa vào đề thi nội dung câu hỏi đánh giá theo năng lực, hiểu biết về cuộc sống để phân hóa rõ học lực giúp thí sinh phát huy năng lực đọc hiểu và sáng tạo trong thể hiện văn bản”.

Ngay các trường miền núi, vùng khó khăn, Sở Giáo dục và Đào tạo cũng yêu cầu ở mức cao hơn về đổi mới phương pháp truyền thụ không chỉ dừng lại ở chuẩn kiến thức môn học mà còn khuyến khích giáo viên áp dụng dạy học theo hướng trải nghiệm thực tế, ứng dụng công nghệ số để xây dựng môi trường học tập sinh động, phù hợp với xu thế phát triển.

Em Ngô Minh Đức, học sinh Trường Phổ thông dân tộc nội trú tỉnh tâm sự: “Năm học tới, em sẽ bước vào lớp 12. Thay vì đơn thuần ghi nhớ kiến thức, em nghĩ mình cần thay đổi cách học, không chỉ hiểu rõ bản chất vấn đề mà còn phải biết ứng dụng kiến thức vào giải quyết vấn đề thực tiễn, xử lý tốt các câu hỏi mở, thường xuyên nắm bắt thông tin thời sự, kinh tế - xã hội, xu hướng phát triển của đất nước và toàn cầu trong bối cảnh hội nhập”.

Theo ông Tạ Việt Hùng, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo, ngay khi vào lớp 10, các trường chú trọng tư vấn, hướng dẫn các em lựa chọn tổ hợp môn học phù hợp với năng lực và mục tiêu nghề nghiệp để các em có định hướng đúng đắn trong học tập. Thay vì học để ghi nhớ và làm bài theo khuôn mẫu, học sinh cần hình thành năng lực đọc hiểu, tư duy độc lập, mở rộng vốn sống và khả năng kết nối kiến thức với thực tiễn.

Sở Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo việc giảng dạy và ôn tập hướng đến rèn kỹ năng phân tích, đánh giá, xây dựng lập luận và trình bày quan điểm trước những ngữ liệu, tình huống mới. Cùng đó, ngành tiếp tục phối hợp đầu tư xây dựng hệ thống phòng chức năng, thực hành, thí nghiệm, thư viện, mua sắm các thiết bị thông minh, sử dụng học liệu số, nền tảng học tập trực tuyến để hỗ trợ việc tự học của học sinh.

Bài, ảnh: Minh Thu