Độc đáo lễ hội 'Mạ Mạ Mê' của đồng bào Khơ Mú ở Nậm Hàng

"Mạ Mạ Mê" là nghi lễ nông nghiệp quan trọng trong đời sống, văn hóa người Khơ Mú

Trong đời sống văn hóa của người Khơ Mú, Mạ Mạ Mê là nghi lễ quan trọng, thường được tổ chức vào khoảng tháng 9 âm lịch, sau mùa gặt. Đây là dịp người dân bày tỏ lòng biết ơn tổ tiên và các vị thần linh đã phù hộ cho cây trồng phát triển, mùa màng thuận lợi, đồng thời cầu mong cuộc sống bình an, no ấm.

Một trong những nét đặc sắc của lễ hội là mâm cúng được chuẩn bị từ những sản vật quen thuộc trong đời sống. Lễ vật thường có xôi trắng, cốm non, xôi cốm, cơm lam, thịt lợn, thịt gà cùng các món ăn từ sản vật tự nhiên như cá suối, sóc, chuột rừng.

Theo quan niệm của người Khơ Mú, mâm lễ càng đầy đặn càng thể hiện ước vọng về sự sung túc, đủ đầy của gia đình trong năm mới.

Lễ hội là dịp để ông bà, cha mẹ dạy bảo con cháu biết quý trọng sức lao động, giúp gia đình, dòng họ đoàn kết, gắn bó với nhau hơn

Nghi thức quan trọng nhất là lễ cúng “Gọi hồn lúa”. Trong trang phục truyền thống màu chàm đen, đầu quấn khăn, thầy cúng tự tay sắp đặt lễ vật, thắp nến sáp ong và rót rượu mời người đã khuất. Sau đó, thầy cúng khấn mời tổ tiên, thần linh về hưởng lễ, phù hộ cho dân bản khỏe mạnh, tránh bệnh tật, nương rẫy được mùa, không gia đình nào thiếu ăn.

Nghi lễ thể hiện quan niệm của người Khơ Mú về sự gắn bó giữa con người với thiên nhiên, đồng thời phản ánh niềm tin và khát vọng về cuộc sống bình yên, no đủ. Qua từng nghi thức, những tri thức dân gian, phong tục và giá trị văn hóa truyền thống tiếp tục được cộng đồng thực hành, gìn giữ.

Lễ hội cũng là dịp giới thiệu nét đẹp văn hoá dân tộc Khơ Mú đến du khách

Tại lễ hội, Phó Chủ tịch UBND xã Nậm Hàng Vũ Văn Thành nhấn mạnh, việc khôi phục Lễ hội Mạ Mạ Mê có ý nghĩa thiết thực trong bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Khơ Mú, nhất là những giá trị truyền thống của các dân tộc ít người.

Việc phục dựng các nghi thức cũng góp phần lưu giữ tư liệu về di sản, nâng cao nhận thức của chính quyền và người dân về vai trò của văn hóa đối với phát triển kinh tế, xã hội địa phương.

Người Khơ Mú ở Lai Châu hiện có trên 8.000 người, cư trú tại nhiều địa bàn trong tỉnh. Riêng xã Nậm Hàng, đồng bào sinh sống tại ba bản Nậm Manh, Tổng Pịt và Hát Mé, với hơn 280 hộ, trên 1.230 nhân khẩu.

Những năm qua, xã Nậm Hàng phối hợp với cộng đồng khôi phục, tái hiện nghi lễ Mạ Mạ Mê, đồng thời khuyến khích bảo tồn dân ca, dân vũ, nhạc cụ và trò chơi dân gian.

"Mạ Mạ Mê" là dịp để người dân, du khách giao lưu văn hóa, tăng thêm sự hiểu biết, khơi dậy niềm tự hào truyền thống dân tộc

Lễ hội không chỉ tạo không gian để người dân giao lưu, thực hành văn hóa truyền thống mà còn góp phần khơi dậy niềm tự hào dân tộc, tăng cường ý thức gìn giữ di sản trong cộng đồng.

Thông qua việc duy trì lễ hội và phát huy các giá trị văn hóa bản địa, Nậm Hàng hướng tới gắn bảo tồn di sản với phát triển du lịch, tạo thêm cơ hội quảng bá bản sắc Khơ Mú và thúc đẩy phát triển kinh tế, giảm nghèo bền vững tại địa phương.

NGUYỄN NAM; ảnh: UBND xã Nậm Hàng