Doanh nghiệp Việt cần làm gì khi Philippines điều tra tự vệ gạo nhập khẩu

Cục Phòng vệ thương mại, Bộ Công Thương ngày 6/4 thông tin, cơ quan này vừa nhận được thông tin Bộ Nông nghiệp Philippines (DA) khởi xướng điều tra sơ bộ tự vệ với sản phẩm gạo nhập khẩu căn cứ đơn đề nghị của ngành sản xuất nội địa.

Sản phẩm bị điều tra là gạo nhập khẩu, kể cả gạo chưa xay xát, đã bóc vỏ (gạo nâu), xay một phần, xay hoàn toàn hoặc gạo vỡ, thuộc các mã AHTN chương 1006, gồm các mã 1006.10; 1006.20; 1006.30; 1006.40. Thời kỳ điều tra từ năm 2020 đến tháng 8/2025.

Căn cứ đơn đề nghị của ngành sản xuất nội địa kèm bằng chứng chứng minh, căn cứ số liệu thống kê từ cơ quan thống kê Philippines (PSA), Cơ quan Hải quan (BOC) và các nguồn chính thống khác, Bộ Nông nghiệp Philippines thấy rằng có bằng chứng sơ bộ về sự gia tăng đáng kể và liên tục về khối lượng nhập khẩu gạo, cả về tuyệt đối và tương đối so với sản lượng và tiêu thụ nội địa.

DA cũng xác định có thiệt hại nghiêm trọng hoặc đe dọa thiệt hại nghiêm trọng cho ngành sản xuất gạo nội địa, đặc biệt là các nông dân trồng lúa địa phương. Điều này thể hiện qua việc gạo sản xuất trong nước bị mất thị phần và có sự gia tăng thâm nhập hàng nhập khẩu, tăng hàng tồn kho thương mại, sụt giảm khả năng tự cung tự cấp, tăng chi phí sản xuất mà không có sự tăng năng suất tương ứng, giá bán tại ruộng sụt giảm và bị kìm hãm, diện tích thu hoạch bị thu hẹp và khoảng cách giữa giá bán tại ruộng với giá bán lẻ ngày càng mở rộng.

Ảnh minh họa. Nguồn: Lê Hồng Nhung - Mekong ASEAN

Bộ Nông nghiệp Philippines cũng cho rằng, có tồn tại mối quan hệ nhân quả giữa sự gia tăng nhập khẩu và thiệt hại nghiêm trọng hoặc đe dọa nghiêm trọng cho ngành sản xuất nội địa. Bởi giá gạo trong nước liên tục hạ giá do gạo nhập khẩu và sự tác động của giá gạo nhập khẩu đến giá bán tại ruộng.

Ngoài ra, theo quy tắc 5.2 của Quy tắc và quy định thi hành, Đạo luật Cộng hòa số 8800 (Đạo luật về biện pháp tự vệ), Bộ Nông nghiệp Philippines sẽ xem xét vấn đề lợi ích công cộng, bao gồm việc không có khủng hoảng kinh tế hoặc chính trị và sự sẵn có nguồn cung nội địa đầy đủ trong quá trình ra kết luận điều tra sơ bộ.

Theo quy định, Bộ Nông nghiệp Philippines là cơ quan khởi xướng điều tra giai đoạn sơ bộ, trong trường hợp kết luận sơ bộ là khẳng định, Ủy ban thuế quan Philippines sẽ tiến hành điều tra chính thức.

Tất cả các bên quan tâm, bao gồm cả nhà nhập khẩu, nhà xuất khẩu, nhà sản xuất nội địa, thương nhân, nhà xay xát và các bên liên quan khác được mời gửi ý kiến, bằng chứng, quan điểm bằng văn bản về cuộc điều tra này trong vòng 5 ngày làm việc kể từ ngày công bố thông báo khởi xướng (ngày phát hành thông báo khởi xướng là ngày 24/3/2026).

Doanh nghiệp xuất khẩu gạo làm gì khi quá thời hạn phản hồi

Căn cứ thông tin nêu trên, để giảm thiểu tác động gây ra trong trường hợp Philippines áp dụng biện pháp tự vệ với gạo nhập khẩu, Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương Việt Nam) khuyến nghị, mặc dù thời hạn gửi bình luận theo thông báo đã quá hạn, tuy nhiên, hiệp hội, doanh nghiệp xuất khẩu có thể trình diện và nộp ý kiến, với lý do nhận được thông tin muộn.

Hiệp hội, doanh nghiệp xuất khẩu gạo sang Philippines chuẩn bị phương án ứng phó với vụ việc. Trong đó, chủ động theo dõi sát diễn biến vụ việc, rà soát tình hình xuất khẩu sang Philippines giai đoạn 2020 - 2025 (giai đoạn điều tra) và chuẩn bị đầy đủ dữ liệu liên quan để cung cấp thông tin lập luận, phản biện (như các lập luận về vấn đề lợi ích công cộng, thiệt hại của ngành sản xuất nội địa, mối quan hệ nhân quả, diễn biến không lường trước được…).

Các bên cung cấp thông tin, phối hợp chặt chẽ với Cục Phòng vệ thương mại (đầu mối là Phòng xử lý Phòng vệ thương mại nước ngoài), có văn bản đề nghị Bộ Công Thương, Cục Phòng vệ thương mại trong trường hợp cần sự hỗ trợ.

Hiệp hội, doanh nghiệp xuất khẩu phối hợp chặt chẽ với các nhà nhập khẩu, đề nghị các đối tác cùng tham gia ý kiến, trình bày quan điểm với cơ quan điều tra và đề nghị cơ quan điều tra chấm dứt vụ việc.

Cục Phòng vệ thương mại cho biết, đây là lần thứ hai sản phẩm gạo bị điều tra tự vệ tại Philippines. Trong lần điều tra thứ nhất, với sự tham gia tích cực của doanh nghiệp, hiệp hội và sự phối hợp chặt chẽ với Bộ Công Thương và Cục, vụ việc đã được chấm dứt. Điều này cho thấy khả năng kháng kiện thành công nếu có sự tham gia tích cực của các bên liên quan.

Lê Hồng Nhung