Doanh nghiệp nông nghiệp cần thêm động lực từ vốn và chính sách

Nông nghiệp tiếp tục khẳng định vai trò là trụ đỡ của nền kinh tế khi duy trì tăng trưởng ổn định trong bối cảnh nhiều ngành còn đối mặt với khó khăn. Sáu tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt khoảng 35,88 tỷ USD, tạo nền tảng tích cực cho mục tiêu tăng trưởng của toàn ngành.

Ảnh minh họa

Tuy nhiên, đằng sau kết quả này là thực tế số doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp vẫn còn rất hạn chế.

Tại Diễn đàn Nông nghiệp 2026 với chủ đề "Kiến tạo không gian phát triển và động lực tăng trưởng mới cho nông nghiệp Việt Nam", ông Trần Ngọc Liêm, Phó Tổng Thư ký, Giám đốc VCCI khu vực TP.HCM cho biết cả nước hiện mới có hơn 50.000 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, chỉ chiếm khoảng 1-2% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động.

Theo ông, tỷ lệ này chưa phản ánh đúng tiềm năng cũng như vai trò của khu vực nông nghiệp trong nền kinh tế.

Không chỉ ít về số lượng, phần lớn doanh nghiệp nông nghiệp có quy mô nhỏ. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cả nước hiện có dưới 300 doanh nghiệp ứng dụng công nghệ cao, trong đó chưa đến 50 doanh nghiệp được công nhận là doanh nghiệp nông nghiệp công nghệ cao.

Điều này cho thấy quá trình chuyển đổi sang nền nông nghiệp hiện đại vẫn diễn ra chậm, trong khi các thị trường xuất khẩu ngày càng yêu cầu cao về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, giảm phát thải và phát triển bền vững.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Mạnh Hùng, Nhà sáng lập, Phó Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Nafoods Group cho rằng Việt Nam cần một tầm nhìn dài hạn hơn đối với ngành nông nghiệp. Theo ông, những mục tiêu đủ lớn sẽ tạo động lực đổi mới chính sách đất đai, khoa học công nghệ, logistics, nguồn vốn và chất lượng nhân lực.

Nhiều chuyên gia cũng nhận định, thay vì chỉ gia tăng sản lượng, nông nghiệp Việt Nam cần chuyển mạnh sang phát triển theo chuỗi giá trị, trong đó doanh nghiệp giữ vai trò kết nối sản xuất, chế biến, logistics và xuất khẩu.

TS. Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TP.HCM cho rằng doanh nghiệp không chỉ mang đến nguồn vốn và công nghệ mà còn đóng vai trò dẫn dắt thị trường, kết nối nông dân với doanh nghiệp chế biến và hệ thống phân phối.

Tuy nhiên, để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư hơn, điều kiện tiên quyết vẫn là tháo gỡ các điểm nghẽn về đất đai, hạ tầng và môi trường đầu tư.

Theo ông Ngô Xuân Chinh, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu chuyển giao tiến bộ kỹ thuật nông nghiệp, nhiều doanh nghiệp sẵn sàng đầu tư vùng nguyên liệu quy mô lớn nhưng không thể triển khai do thiếu quỹ đất phù hợp.

Trong khi đó, ông Nguyễn Hoàng Anh, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Công ty Đầu tư Thủy sản Nam Miền Trung cho rằng tích tụ, tập trung đất đai vẫn là rào cản lớn nhất đối với doanh nghiệp.

Nhiều chuyên gia đề xuất nghiên cứu mô hình "ngân hàng đất", trong đó Nhà nước tập hợp quỹ đất và cho doanh nghiệp thuê lại nhằm hình thành các vùng sản xuất quy mô lớn.

Bên cạnh đó, hệ thống logistics chưa đồng bộ cũng khiến chi phí sản xuất và vận chuyển nông sản tăng cao. Không ít vùng nguyên liệu còn thiếu kho lạnh, trung tâm logistics và hạ tầng kết nối, làm giảm sức cạnh tranh của nông sản Việt Nam.

Nguồn nhân lực cũng là thách thức lớn khi lực lượng lao động nông nghiệp ngày càng già hóa, trong khi lao động trẻ dịch chuyển sang khu vực công nghiệp và dịch vụ.

Bên cạnh các điểm nghẽn về thể chế và hạ tầng, khả năng tiếp cận nguồn vốn trung và dài hạn tiếp tục là yếu tố quyết định đối với quá trình hiện đại hóa nông nghiệp.

Khác với nhiều lĩnh vực khác, đầu tư vào nông nghiệp thường có chu kỳ vốn dài, mức độ rủi ro cao do chịu tác động của thời tiết, dịch bệnh và biến động thị trường. Trong khi đó, quá trình chuyển đổi sang sản xuất xanh, ứng dụng công nghệ cao, xây dựng vùng nguyên liệu hay đầu tư chế biến sâu đều đòi hỏi nguồn lực tài chính lớn và thời gian thu hồi vốn kéo dài.

Trong bối cảnh đó, hệ thống ngân hàng đang giữ vai trò là kênh cung ứng vốn chủ lực cho khu vực nông nghiệp, nông thôn thông qua nhiều chương trình tín dụng ưu tiên theo chủ trương của Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước. Định hướng điều hành tín dụng tiếp tục ưu tiên lĩnh vực sản xuất, nhất là nông nghiệp, nông thôn, doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp ứng dụng công nghệ cao, góp phần giúp dòng vốn tập trung vào các lĩnh vực tạo giá trị gia tăng cho nền kinh tế.

Đáng chú ý, cùng với xu hướng tăng trưởng xanh, nhiều tổ chức tín dụng đã mở rộng các gói tín dụng xanh, ưu tiên các dự án nông nghiệp sạch, nông nghiệp hữu cơ, kinh tế tuần hoàn, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải. Việc phát triển các sản phẩm tín dụng theo tiêu chí ESG không chỉ giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn với chi phí hợp lý hơn mà còn tạo điều kiện đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường xuất khẩu.

Các chuyên gia cho rằng, nếu các chính sách tín dụng tiếp tục được triển khai đồng bộ với cải cách về đất đai, logistics và khoa học công nghệ, dòng vốn ngân hàng sẽ không chỉ đóng vai trò hỗ trợ sản xuất mà còn trở thành động lực thúc đẩy chuyển đổi mô hình tăng trưởng của ngành nông nghiệp theo hướng hiện đại, xanh và bền vững.

Ở góc độ quản lý, bà Lê Thị Ánh Tuyết, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Nai cho biết mặc dù đã có nhiều cơ chế khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, song số doanh nghiệp tiếp cận được các chính sách hỗ trợ vẫn còn hạn chế.

Theo các chuyên gia, để thu hút thêm doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, cần đồng thời hoàn thiện thể chế, thúc đẩy tích tụ đất đai, phát triển hạ tầng logistics, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và duy trì môi trường tín dụng ổn định, minh bạch.

Trong bối cảnh sản xuất xanh, chuyển đổi số và phát triển bền vững đang trở thành tiêu chuẩn của thị trường toàn cầu, doanh nghiệp sẽ tiếp tục giữ vai trò trung tâm của chuỗi giá trị. Song để doanh nghiệp đủ sức đầu tư dài hạn và nâng cao năng lực cạnh tranh, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa chính sách phát triển ngành, chính sách đất đai và chính sách tiền tệ, tín dụng. Khi các nguồn lực này được kết nối hiệu quả, nông nghiệp Việt Nam sẽ có thêm điều kiện hình thành các vùng sản xuất quy mô lớn, đẩy mạnh chế biến sâu, nâng cao giá trị gia tăng và khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế.

Đức Thuận