'Doanh nghiệp nhỏ và vừa không thiếu cơ hội nhưng gặp khó trong tiếp cận nguồn lực'

Đại biểu Trịnh Xuân An - Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Nai. Ảnh: Media Quốc hội.

Chiều 20/4, Quốc hội đã thảo luận tại hội trường về báo cáo của Chính phủ đánh giá kết quả thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2021-2025 và định hướng giai đoạn 2026-2030.

Nêu ý kiến tại phiên họp, đại biểu Trịnh Xuân An - Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Nai đánh giá cao kết quả phát triển kinh tế trong bối cảnh thế giới nhiều biến động, nhưng cho rằng mục tiêu tăng trưởng hai con số đòi hỏi giải pháp mạnh mẽ và thực chất hơn.

Đại biểu An cho rằng, khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa, chiếm hơn 90% tổng số doanh nghiệp, vẫn gặp nhiều khó khăn do môi trường thể chế chưa thuận lợi.

"Vấn đề sâu xa nhất là thể chế chưa thực sự thuận lợi để doanh nghiệp nhỏ và vừa lớn mạnh. Nhiều doanh nghiệp "không thiếu cơ hội", nhưng gặp khó khăn trong thực hiện thủ tục đầu tư, mở rộng sản xuất, tiếp cận nguồn lực và triển khai dự án. Một doanh nghiệp có thể chấp nhận rủi ro thị trường, nhưng khó yên tâm khi môi trường pháp lý còn tiềm ẩn những yếu tố bất định," đại biểu nhìn nhận.

Vì vậy, đại biểu đề nghị chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang đồng hành cùng doanh nghiệp. Theo ông, chính sách cần tập trung vào giảm chi phí tuân thủ, rủi ro pháp lý, cũng như thiết kế cơ chế thực chất để doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận vốn, đất đai và tham gia sau vào chuỗi giá trị.

Về cải cách thủ tục hành chính, theo đại biểu, Chính phủ nên đưa ra những tiêu chí để việc cắt giảm đi vào thực chất, loại bỏ những thủ tục không cần thiết, gây phiền hà cho người dân, doanh nghiệp. Thời gian tới, đại biểu An góp ý cần chuyển mạnh từ "cải cách thủ tục" sang "cải cách trách nhiệm thực thi". Mỗi thủ tục phải gắn với trách nhiệm cá nhân cụ thể, thời gian xử lý phải được công khai, và mức độ hài lòng của doanh nghiệp phải trở thành tiêu chí đánh giá cán bộ.

Cũng theo đại biểu, với mục tiêu tăng trưởng kinh tế trên 10%, vốn là một trong những nguồn lực quan trọng với doanh nghiệp. Tuy nhiên, nền kinh tế hiện phụ thuộc lớn vào tín dụng ngân hàng trong khi các kênh vốn khác còn hạn chế, do đó, cần điều hành chính sách tiền tệ linh hoạt hơn.

Đại biểu đề nghị Ngân hàng Nhà nước xem xét nới hạn mức tín dụng có chọn lọc, ưu tiên với các ngân hàng có chất lượng tài sản, nợ xấu thấp. Việc này nhằm hướng dòng vốn vào sản xuất kinh doanh, thay vì áp dụng chung một mức trần cho toàn hệ thống.

Đại biểu Trịnh Xuân An nhấn mạnh, quan trọng hơn, dòng vốn phải được dẫn đúng vào khu vực tạo ra giá trị thực, tránh tình trạng "vốn chạy vòng". Đại biểu cũng đề nghị phân bổ vốn đầu tư công theo kết quả đầu ra, tập trung vào các dự án trọng điểm, có sức lan tỏa. Đồng thời, cần siết trách nhiệm người đứng đầu, kiên quyết xử lý các dự án chậm tiến độ, kém hiệu quả. Ứng dụng công nghệ số trong giám sát đầu tư công được xem là giải pháp quan trọng để tăng minh bạch và hiệu quả.

Đại biểu Phạm Trọng Nhân - Đoàn ĐBQH TP HCM. Ảnh: Media Quốc hội.

Đề xuất một đạo luật nền tảng cho kinh tế tư nhân

Cũng quan tâm đến sự phát triển của khu vực doanh nghiệp, theo đại biểu Phạm Trọng Nhân - Đoàn ĐBQH TP HCM, GDP năm 2025 đạt 8,02%, kết quả này không chỉ đến từ khu vực kinh tế Nhà nước và doanh nghiệp đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), mà còn có đóng góp bền bỉ của kinh tế tư nhân, với tỷ trọng khoảng 51% mỗi năm. Khu vực kinh tế tư nhân đóng góp hơn 30% ngân sách Nhà nước, tạo việc làm cho hơn 82% lực lượng lao động và chiếm gần 60% tổng vốn đầu tư toàn xã hội.

Tuy nhiên, phía sau những con số tăng trưởng đó, số doanh nghiệp rời khỏi thị trường vẫn ở mức cao. Dù đóng góp hơn một nửa GDP, khu vực này chỉ chiếm 30% kim ngạch xuất khẩu, phần còn lại thuộc về doanh nghiệp FDI. Theo đại biểu, chênh lệch này cho thấy kinh tế tư nhân vẫn chủ yếu hoạt động ở thị trường nội địa, gia công hoặc các phân khúc giá trị thấp; trong khi ở các lĩnh vực chiến lược, công nghệ cao và hạ tầng vẫn thiếu vắng vai trò dẫn dắt của khu vực này.

Từ thực tế đó, đại biểu đặt vấn đề: Phải chăng một khu vực được xác định là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế vẫn đang vận hành trong một khuôn khổ thể chế chưa tương xứng?

Báo cáo PCI cho thấy trong 5 năm qua, tiếp cận tín dụng luôn là một trong những khó khăn lớn nhất của khu vực kinh tế tư nhân. Hiện chỉ khoảng 30% doanh nghiệp tiếp cận được vốn tín dụng chính thức. Dù đã có nhiều nỗ lực hoàn thiện chính sách, nhưng cách tiếp cận vẫn thiên về hỗ trợ.

Trong khi đó, điều doanh nghiệp cần không chỉ là hỗ trợ, mà là một khung pháp lý vững chắc, ổn định, bình đẳng và có thể thực thi, để yên tâm đầu tư dài hạn, nhất là trong các lĩnh vực nền kinh tế đang cần như hạ tầng, năng lượng và công nghệ cao.

"Chúng ta đã có hệ thống thể chế hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhưng các luật hiện hành chủ yếu điều chỉnh từng lĩnh vực cụ thể, thiếu những nguyên tắc xuyên suốt để làm nền tảng bảo vệ quyền, bảo đảm niềm tin cho khu vực kinh tế tư nhân trong toàn bộ hệ thống pháp luật.

Từ việc xác định kinh tế tư nhân là "một động lực quan trọng" đến "động lực quan trọng nhất của nền kinh tế" là bước tiến lớn về quan điểm và tư duy. Tuy nhiên, từ trước đến nay, trên bàn nghị sự của Quốc hội chưa có một báo cáo thường niên chuyên đề về tình hình thực thi các quyền của kinh tế tư nhân," đại biểu nêu.

Đại biểu đề nghị, với yêu cầu hoàn thành việc thể chế hóa ngay trong năm 2026, Quốc hội cần đưa vào chương trình lập pháp một dự luật khung có tính nền tảng: luật bảo đảm quyền phát triển kinh tế tư nhân.

Đây không phải là đạo luật điều chỉnh hoạt động kinh doanh cụ thể, cũng không nhằm tạo thêm cơ chế ưu đãi riêng lẻ, mà để xác lập các nguyên tắc nền tảng, bảo vệ quyền, bảo đảm tính ổn định và khả năng dự báo của môi trường pháp lý, làm cơ sở để các luật chuyên ngành tham chiếu và thực thi thống nhất.

"Quốc hội cần có một đạo luật nền tảng cho kinh tế tư nhân để chuyển từ lời hứa sang thiết kế, từ chủ trương sang bảo đảm pháp lý, giúp khu vực được xác định là động lực quan trọng nhất có đủ năng lực thực chất để kiến tạo phát triển. Quốc hội không chỉ xác nhận vai trò của kinh tế tư nhân bằng nghị quyết, mà phải là nơi cam kết và bảo đảm quyền phát triển của khu vực này bằng pháp luật, vì vận mệnh lâu dài của đất nước," đại biểu TP HCM nhấn mạnh.

Kiều Chinh