Doanh nghiệp Nhà nước ở Nghệ An - từ những 'mạch máu' chiến lược đến sứ mệnh khơi thông nguồn lực

Vai trò chủ lực doanh nghiệp nhà nước

Bên cạnh vai trò quan trọng của một số doanh nghiệp nhà nước tại Nghệ An như Petrolimex Nghệ An với số nộp ngân sách 618 tỷ đồng năm 2025 và đang cung ứng xăng dầu cho khu vực và nước bạn Lào; Công ty cổ phần Cảng Nghệ Tĩnh cũng là một đơn vị có vị trí quan trọng trong hệ thống hạ tầng logistics của tỉnh. Doanh nghiệp này có 51% vốn Nhà nước do Tổng Công ty cổ phần Hàng hải Việt Nam góp vốn và đang góp phần quan trọng trong hoạt động vận tải, kết nối hàng hóa, tối ưu chi phí lưu thông cho các doanh nghiệp sản xuất tại Nghệ An cũng như trong khu vực.

Trong lĩnh vực hạ tầng số, sự hiện diện của VNPT Nghệ An và Viettel Nghệ An cùng hệ thống Điện lực Nghệ An... tạo thành một bộ khung vững chãi, bảo đảm cho kinh tế tỉnh nhà vận hành thuận lợi ngay cả trong những giai đoạn biến động nhất.

Công ty TNHH MTV Xổ số kiến thiết Nghệ An, Công ty cổ phần in Báo Nghệ An, các công ty giao thông... vẫn tiếp tục khẳng định vị thế là đơn vị đóng góp đáng kể trên mặt trận của mình. Tổng mức đóng góp ngân sách của khối DNNN Trung ương trên địa bàn khoảng 1.500 tỷ đồng, cũng là dấu mốc và còn những tiềm năng mới.

Viettel Nghệ An hỗ trợ người dân các tiện ích phần mềm công nghệ vào sản xuất kinh doanh. Ảnh: Trân Châu.

Theo Sở Tài chính, tính đến năm 2026, Nghệ An đã cơ bản hoàn thành lộ trình sắp xếp, đổi mới DNNN, tập trung nguồn lực nhà nước vào các lĩnh vực then chốt, đồng thời giải phóng dư địa cho kinh tế tư nhân tham gia vào các mảng dịch vụ công ích và sản xuất kinh doanh thông thường. Nghệ An đã quyết liệt thực hiện cổ phần hóa tại các đơn vị nông, lâm nghiệp và các công ty xây dựng, môi trường đô thị. Về chuyển nhượng vốn nhà nước tại các công ty cổ phần có vốn góp nhà nước, Nghệ An đã bán đấu giá thành công toàn bộ phần vốn nhà nước tại Công ty cổ phần Quản lý và Xây dựng cầu đường Nghệ An.

Bên cạnh đó, phê duyệt phương án chuyển nhượng toàn bộ phần vốn nhà nước tại Công ty cổ phần Quản lý và Xây dựng giao thông thủy bộ. Hiện, Công ty TNHH MTV Cà phê cao su Nghệ An đang gặp vướng mắc trong việc xử lý tài sản; Công ty TNHH MTV Đầu tư và Xây dựng phát triển hạ tầng Nghệ An khó khăn ở khâu bàn giao hạ tầng Khu công nghiệp Nam Cấm; riêng Công ty cổ phần Tổng Công ty Chè Nghệ An đã cổ phần hóa xong, trong đó Nhà nước nắm giữ 57,48 phần trăm (năm 2023).

Cảng Nghệ Tĩnh liên kết với các hãng tàu đảm bảo lưu thông hàng hóa. Ảnh: Trân Châu

Thực tế tại Nghệ An cho thấy, những doanh nghiệp mạnh dạn thực hiện cổ phần hóa và thoái vốn nhà nước theo đúng lộ trình đã ghi nhận những bước tiến vượt bậc về hiệu quả kinh doanh. Điển hình như Công ty cổ phần Cảng Nghệ Tĩnh, sau khi chuyển đổi mô hình và thu hút vốn đầu tư ngoài nhà nước, đơn vị này đã có bước nhảy vọt trong hiện đại hóa hạ tầng, năng suất bốc xếp tăng 20% và giảm thời gian giải phóng tàu, trực tiếp hỗ trợ mạch máu logistics cho các khu kinh tế.

Tương tự, các doanh nghiệp dịch vụ công ích và xây dựng công trình giao thông sau khi cổ phần hóa đã rũ bỏ được bộ máy hành chính cồng kềnh. Hiệu quả rõ nét nhất là sự thay đổi trong tư duy phục vụ thị trường: Chi phí quản lý doanh nghiệp giảm trung bình 15-20%, trong khi thu nhập của người lao động tăng ổn định. Các doanh nghiệp Nhà nước Trung ương đóng trên địa bàn tỉnh và của Nghệ An đã cung cấp hệ thống hạ tầng trọng yếu về năng lượng, viễn thông và logistics để tạo lập môi trường kinh doanh ổn định, giúp các doanh nghiệp giảm thiểu chi phí vận hành và tối ưu hóa chuỗi cung ứng.

Dẫu vậy, chúng ta cũng cần nhìn nhận những "điểm lặng" tại khối doanh nghiệp nông, lâm nghiệp như các công ty cao su, cà phê hay chè, nơi nguồn lực đất đai lớn vẫn chưa phát triển mạnh. Vẫn còn sự lãng phí nguồn lực tài nguyên tại các nông, lâm trường là một thực tế cần được tái cơ cấu. Chính vì vậy, Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế Nhà nước đã trở thành "kim chỉ nam", giải pháp chiến lược, đường hướng phát triển của các doanh nghiệp nhà nước hiện nay.

Nghị quyết 79 - định vị vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước

Nghị quyết số 79- NQ/TW ngày 06/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước mang tầm vóc của một cuộc cách mạng về tư duy lý luận, định vị lại hoàn toàn vai trò của kinh tế nhà nước trong kỷ nguyên mới. Tầm quan trọng của Nghị quyết 79 nằm ở việc khẳng định kinh tế nhà nước là công cụ sắc bén nhất để bảo đảm tính tự chủ và tự cường của nền kinh tế quốc gia trước những biến động địa chính trị phức tạp. Nghị quyết đã giải quyết triệt để sự lúng túng về nội hàm kinh tế nhà nước khi định nghĩa bao quát từ các doanh nghiệp có vốn nhà nước đến toàn bộ nguồn lực quốc gia như đất đai, tài nguyên và kết cấu hạ tầng then chốt. Việc mở rộng nội hàm này khẳng định rằng Nhà nước nắm giữ những "mạch máu" trọng yếu nhất để làm đòn bẩy cho các thành phần kinh tế khác phát triển, đồng thời là lá chắn bảo vệ lợi ích quốc gia.

Thứ hai, Nghị quyết 79-NQ/TW đặt ra yêu cầu khắt khe về việc hiện đại hóa quản trị, buộc các doanh nghiệp nhà nước phải tiên phong trong chuyển đổi số và kinh tế xanh. Điều này đặc biệt đúng với Nghệ An, nơi các doanh nghiệp hạ tầng như xăng dầu, cảng biển hay viễn thông phải trở thành những hạt nhân công nghệ để hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp địa phương bứt phá.

Thứ ba, Nghị quyết định hướng kinh tế nhà nước không tranh giành dư địa của tư nhân mà cung cấp hạ tầng thông suốt để mọi thành phần cùng thăng hoa. Tại Nghệ An, sự thịnh vượng của các khu công nghiệp chính là thành quả của sự cộng hưởng này.

Nghị quyết 79-NQ/TW là nền tảng để xây dựng một nền kinh tế độc lập, tự chủ. Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, kinh tế nhà nước phải là lực lượng nòng cốt, là "quả đấm thép" bảo đảm cho sự phát triển không bị chệch hướng. Đối với Nghệ An, Nghị quyết chính là điểm tựa vững chãi để biến những tiềm năng to lớn thành động lực thực chất.

Kho xăng dầu của Công ty TNHH MTV Petrolimex Nghệ An. Ảnh: Văn Trường

Viettel Nghệ An hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi kê khai thuế. Ảnh: Trân Châu

Thực hiện Nghị quyết 79-NQ/TW, Nghệ An hiện nay đang khẩn trương ban hành Chương trình hành động số với lộ trình cụ thể nhằm tái cấu trúc toàn diện khu vực kinh tế nhà nước. Trong đó, tất cả các ngành, đơn vị đều có những nhiệm vụ cụ thể, Sở Tài chính Nghệ An đóng vai trò cơ quan thường trực, là "tổng tư lệnh" trong việc rà soát, đánh giá và định hướng lại dòng vốn nhà nước.

Châu Lan