Doanh nghiệp khu công nghiệp trước áp lực đáp ứng tiêu chuẩn xanh toàn cầu

Quy định về thương mại quốc tế đang có sự thay đổi căn bản, nên việc đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường không còn là câu chuyện riêng lẻ của từng nhà máy, mà đòi hỏi sự nỗ lực đồng bộ của cả một hệ sinh thái chuỗi cung ứng. Ảnh Ngọc Quỳnh/Bnews/vnanet

Sáng 26/8, Viện Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Doanh nghiệp trực thuộc Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức hội thảo "Áp lực CBAM, ESG và tiêu chuẩn xanh toàn cầu: Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp khu công nghiệp".

Hội thảo diễn ra trong bối cảnh các quy định về thương mại quốc tế đang có sự thay đổi căn bản; nhân đây, hội thảo đặt ra vấn đề thiết thực: Việc đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường không còn là câu chuyện riêng lẻ của từng nhà máy, mà đòi hỏi sự nỗ lực đồng bộ của cả một hệ sinh thái chuỗi cung ứng.

Hiện nay, quá trình chuyển đổi xanh đang được thúc đẩy mạnh mẽ bởi các quy định từ những thị trường nhập khẩu lớn. Điển hình nhất là Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) do Liên minh châu Âu (EU) áp dụng, đang trong giai đoạn chuyển tiếp và sẽ chính thức thu phí từ năm 2026. Cùng với đó, các bộ tiêu chuẩn về Môi trường, Xã hội và Quản trị (ESG) đang dần trở thành tiêu chí bắt buộc đối với các doanh nghiệp tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đối với Việt Nam, một nền kinh tế có độ mở cao và dựa nhiều vào xuất khẩu, sự thay đổi này mang lại cả cơ hội lẫn áp lực. Đặc biệt, các doanh nghiệp nằm trong các khu công nghiệp – nơi tập trung mật độ sản xuất và tiêu thụ năng lượng cao – đang đứng trước yêu cầu phải nhanh chóng rà soát và đánh giá lại toàn bộ quy trình vận hành.

Tại sự kiện, đại diện tiếng nói của cộng đồng doanh nghiệp, ông Nguyễn Quang Vinh, Phó Chủ tịch VCCI, nhấn mạnh, các tiêu chuẩn như CBAM hay ESG hiện nay không còn là những khuyến nghị mang tính tự nguyện, mà đã trở thành rào cản kỹ thuật trực tiếp quyết định khả năng tiếp cận thị trường quốc tế. Chuyển dịch xanh là một lộ trình tất yếu. Thay vì nhìn nhận đây là một rào cản làm tăng chi phí, doanh nghiệp cần chủ động xem đó là cơ hội để tái cấu trúc tổ chức, tối ưu hóa quá trình sử dụng năng lượng và nâng cao giá trị thương hiệu. Chỉ những đơn vị có sự chuẩn bị kỹ lưỡng từ sớm mới có thể duy trì được vị thế cạnh tranh trong giai đoạn tới.

Một trong những vấn đề chuyên sâu được phân tích tại hội thảo là tính liên kết của chuỗi cung ứng. Theo quy định của CBAM và các chuẩn mực kiểm toán phát thải quốc tế, lượng carbon bị tính thuế không chỉ bao gồm lượng phát thải trực tiếp từ quá trình vận hành nhà máy và phát thải gián tiếp từ năng lượng mua vào, mà còn bao hàm cả lượng phát thải từ chuỗi giá trị trước và sau sản xuất.

Điều này dẫn đến một thực tế, một doanh nghiệp có thể quản lý rất tốt lượng điện, nước và nguyên liệu trong nội bộ nhà xưởng của mình, nhưng nếu họ sử dụng nguyên liệu đầu vào từ một nhà cung cấp có mức độ phát thải cao, tổng lượng phát thải của sản phẩm cuối cùng vẫn sẽ bị đánh giá thấp và chịu mức thuế carbon tương ứng.

Phân tích sâu về góc độ này, Chuyên gia kinh tế Nguyễn Đình Thọ chỉ rõ, quy định mới tạo ra một sức ép dây chuyền. Doanh nghiệp không thể chỉ xanh trong mỗi nhà máy của riêng mình mà phải quan tâm đến dấu chân carbon của toàn bộ các đối tác. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp xuất khẩu lớn phải đặt ra tiêu chuẩn môi trường khắt khe đối với chính các nhà thầu phụ cấp 1, cấp 2 của họ. Nếu không có sự đồng bộ về dữ liệu truy xuất và quản lý phát thải trong toàn chuỗi, nỗ lực của một doanh nghiệp đơn lẻ sẽ không mang lại hiệu quả cuối cùng khi xuất khẩu hàng hóa.

Theo các chuyên gia, quy định mới tạo ra một sức ép dây chuyền. Doanh nghiệp không thể chỉ xanh trong mỗi nhà máy của riêng mình mà phải quan tâm đến dấu chân carbon của toàn bộ các đối tác. Ảnh: Ngọc Quỳnh/Bnews/vnanet.vn

Trước yêu cầu về tính đồng bộ trong chuỗi cung ứng, các khu công nghiệp được kỳ vọng sẽ đóng vai trò là hạt nhân của mô hình kinh tế tuần hoàn. Việc chuyển đổi từ khu công nghiệp truyền thống sang mô hình khu công nghiệp sinh thái sẽ tạo ra môi trường cộng sinh công nghiệp. Tại đó, chất thải của nhà máy này có thể trở thành nguyên liệu đầu vào của nhà máy khác, hệ thống xử lý nước và hạ tầng năng lượng tái tạo (như điện mặt trời mái nhà) được dùng chung để tối ưu hóa chi phí.

Tuy nhiên, quá trình triển khai thực tế vẫn còn nhiều vướng mắc. Từ góc độ cơ sở, đại diện một doanh nghiệp sản xuất linh kiện phụ trợ tham dự hội thảo chia sẻ, doanh nghiệp nhận thức rõ yêu cầu phải làm báo cáo kiểm kê khí nhà kính và thực hành ESG để giữ đơn hàng từ các tập đoàn đa quốc gia. Tuy nhiên, đối với doanh nghiệp quy mô vừa, khó khăn lớn nhất hiện nay là việc tìm kiếm một đơn vị tư vấn đo lường phát thải đạt chuẩn quốc tế với chi phí hợp lý. Bên cạnh đó, doanh nghiệp rất cần các cơ chế tài chính xanh, các gói tín dụng ưu đãi với lãi suất phù hợp để có nguồn lực đầu tư thay thế hệ thống máy móc cũ.

Để hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp vượt qua thách thức, VCCI cùng các viện nghiên cứu cam kết sẽ tiếp tục đẩy mạnh công tác tư vấn chính sách, cung cấp các bộ công cụ tự đánh giá và tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu về ESG và CBAM. Đồng thời, các chuyên gia cũng kiến nghị cơ quan quản lý nhà nước sớm ban hành những hướng dẫn kỹ thuật chi tiết về định mức phát thải cho từng ngành nghề, hoàn thiện thị trường tín chỉ carbon nội địa và đơn giản hóa thủ tục tiếp cận nguồn vốn tín dụng xanh.

Thích ứng với tiêu chuẩn xanh toàn cầu không phải là quá trình có thể hoàn tất trong một sớm một chiều. Đây là một chặng đường dài đòi hỏi sự kiên trì, đầu tư bài bản và sự gắn kết chặt chẽ giữa các doanh nghiệp. Với tư duy quản trị hướng tới sự bền vững, sự hỗ trợ từ hệ thống chính sách và vai trò kiến tạo của các tổ chức hiệp hội, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để nâng cao năng lực nội tại, đáp ứng các tiêu chuẩn thương mại mới và tiếp tục hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế toàn cầu. 

Trần Thị Ngọc Quỳnh