Doanh nghiệp châu Âu chưa sẵn sàng cai nghiện công nghệ Mỹ

Khát vọng xây dựng một "chủ quyền công nghệ" độc lập đang được thúc đẩy mạnh mẽ hơn bao giờ hết, đặc biệt dưới bóng ma lo ngại về những chính sách đối ngoại khó lường từ chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Tuy nhiên, đằng sau những khẩu hiệu chính trị đầy tham vọng, giới doanh nghiệp châu Âu lại đang gióng lên một hồi chuông cảnh báo khẩn thiết.

Từ lĩnh vực tài chính ngân hàng cho đến ngành công nghiệp chế tạo, các lãnh đạo doanh nghiệp đều chung một nhận định: việc vội vã đoạn tuyệt với hệ sinh thái công nghệ Mỹ – từ phần mềm văn phòng, hạ tầng điện toán đám mây cho đến các dịch vụ trí tuệ nhân tạo (AI) đang phát triển vũ bão – không thể diễn ra trong một sớm một chiều mà không gây ra những đứt gãy nghiêm trọng đối với biên lợi nhuận và sức mạnh cạnh tranh cốt lõi của họ trên thương trường quốc tế.

Sự thật nghiệt ngã: Thiếu hụt giải pháp thay thế nội địa

Một thực tế phũ phàng mà các nhà hoạch định chính sách châu Âu dường như đang cố tình phớt lờ là sự thiếu vắng các giải pháp nội địa đủ sức thay thế. Bà Ilse Henne, Giám đốc điều hành của Thyssenkrupp Material Services – một tập đoàn quản lý chuỗi cung ứng khổng lồ, đã thẳng thắn chỉ ra điểm yếu chí mạng này.

Các ông trùm Big Tech hiện nay đều ở Mỹ

Bà nhấn mạnh rằng ở thời điểm hiện tại, châu Âu hoàn toàn không có đủ năng lực để thay thế toàn bộ các giải pháp công nghệ thông tin đang sử dụng bằng các sản phẩm được dán nhãn "Made in Europe". Để hiện thực hóa được giấc mơ thoát khỏi cái bóng của thung lũng Silicon, lục địa này cần một sự hậu thuẫn chính trị khổng lồ và những nguồn vốn đầu tư ở mức độ chưa từng có.

Quan điểm này nhận được sự đồng thuận mạnh mẽ từ giới thượng tầng của nhiều tập đoàn công nghệ và hạ tầng hàng đầu châu Âu như ASML, Ericsson hay Capgemini. Trong những tháng gần đây, các giám đốc điều hành liên tục phát đi cảnh báo rằng những phản xạ mang tính bảo hộ thái quá không chỉ làm tăng vọt chi phí vận hành mà còn làm chững lại dòng vốn đầu tư quan trọng.

Sự phản đối từ giới doanh nghiệp xuất hiện đúng vào thời điểm Ủy ban Châu Âu (EC) đang chuẩn bị đệ trình một "gói chủ quyền công nghệ" toàn diện vào tháng tới. Kế hoạch này được thiết kế với mục tiêu mở rộng các giải pháp điện toán đám mây có chủ quyền và gia cố sự độc lập của châu Âu trong lĩnh vực phần mềm.

Thế nhưng, các doanh nghiệp cho rằng giới chính trị gia đang đánh giá quá thấp sự phức tạp về mặt vận hành và cái giá phải trả cho việc chuyển đổi hệ thống. Ngành công nghiệp châu Âu vốn dĩ đang phải oằn mình chống đỡ trước sức ép cạnh tranh khốc liệt từ hàng hóa giá rẻ của Trung Quốc, giá năng lượng cao ngất ngưởng và sự bất định bao trùm các thỏa thuận thương mại xuyên Đại Tây Dương.

Ngân hàng hàng đầu nước Đức, Commerzbank, đã đưa ra một bản đánh giá đáng lo về thực trạng công nghệ hiện nay. Họ khẳng định rằng quy mô, chất lượng và độ chín muồi về mặt công nghệ của các dịch vụ do những tập đoàn Mỹ như Microsoft hay Google cung cấp hiện tại chỉ có thể được tìm thấy ở một "mức độ rất hạn chế" tại thị trường châu Âu. Chính vì sự chênh lệch đẳng cấp này, Commerzbank kết luận rằng những lợi ích mang lại từ việc tiếp tục sử dụng dịch vụ của các nhà cung cấp Mỹ ở thời điểm hiện tại vẫn vượt xa những rủi ro an ninh tiềm ẩn.

Đối với các công ty đa quốc gia có hệ thống vận hành trải dài trên toàn cầu, việc xây dựng móng nền kỹ thuật số trên nền tảng công nghệ Mỹ đã là một quá trình kéo dài hàng thập kỷ. Việc quay lưng lại với cơ sở hạ tầng hiện hữu đồng nghĩa với một quá trình tái cấu trúc đau đớn. Các doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với một hóa đơn khổng lồ về chi phí và thời gian để đào tạo lại toàn bộ đội ngũ nhân sự, viết lại hàng triệu dòng mã phần mềm, đàm phán lại các hợp đồng phức tạp và chấp nhận sự gián đoạn trong hoạt động kinh doanh hàng ngày.

Chuyên gia Francesca Musiani từ Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Quốc gia Pháp (CNRS) chỉ ra rằng các tập đoàn đa quốc gia đã xây dựng toàn bộ quy trình, năng suất và thậm chí cả mô hình kinh doanh cốt lõi của họ dựa trên những "viên gạch công nghệ" mang quốc tịch Mỹ. Bà lập luận rằng, không giống như các tổ chức nhà nước, các công ty tư nhân rất khó có thể dùng lý do chủ quyền hay an ninh quốc gia để biện minh cho việc chuyển sang sử dụng một hệ thống đắt đỏ hơn nhưng lại hoạt động kém hiệu quả hơn. Trong một môi trường cạnh tranh toàn cầu tàn khốc, bất kỳ sự chậm trễ nào trong khâu vận hành đều có thể phải trả giá bằng việc đánh mất thị phần vào tay đối thủ.

Nỗi ám ảnh "Công tắc hủy diệt" và sự đánh đổi chiến lược

Nỗ lực tìm kiếm chủ quyền công nghệ của châu Âu không xuất phát từ chân không, mà được thúc đẩy bởi một nỗi sợ hãi ngày càng lớn mạnh: kịch bản "công tắc hủy diệt" (kill switch). Có một sự lo ngại thường trực ở nhiều khu vực của châu Âu rằng chính quyền Trump có thể sử dụng các công cụ pháp lý, từ lệnh trừng phạt đến kiểm soát xuất khẩu, để ép buộc các công ty công nghệ Mỹ phải ngừng cung cấp dịch vụ cho khách hàng châu Âu ngay lập tức. Mặc dù phần lớn các giám đốc điều hành đánh giá kịch bản cực đoan này là khó xảy ra, nó vẫn trở thành một chủ đề thảo luận thường xuyên trong các phòng họp hội đồng quản trị và các phiên họp kín của chính phủ.

Sự phụ thuộc này không chỉ là một nỗi lo lý thuyết. Ngân hàng Deutsche Bank, trong báo cáo thường niên mới nhất vừa công bố vào thứ Năm tuần qua, đã cảnh báo rằng việc ngành tài chính ngày càng phụ thuộc sâu sắc vào một số lượng rất nhỏ các nhà cung cấp dịch vụ dữ liệu và đám mây toàn cầu, phần lớn đều có trụ sở tại Mỹ đang làm gia tăng đáng kể mức độ tập trung và các rủi ro mang tính hệ thống.

Châu Âu hoàn toàn trống trơn nếu tìm cách loại bỏ hết các Big Tech Mỹ

Chuyên gia tư vấn Alexander Schroff từ Publicis Sapient giải thích nguyên nhân gốc rễ của sự phụ thuộc này: "Các ngân hàng vẫn tiếp tục dựa vào các nhà cung cấp quy mô siêu lớn (hyperscalers) của Mỹ đơn giản vì đây là nơi mà khả năng mở rộng, độ bền bỉ và tốc độ đổi mới sáng tạo đang được công nghiệp hóa ở mức độ cao nhất".

Để xoa dịu những lo ngại từ phía châu Âu, các tập đoàn công nghệ Mỹ đã nhanh chóng tung ra các biện pháp trấn an. Họ cam kết rằng các doanh nghiệp và chính phủ châu Âu hoàn toàn có thể tin tưởng vào dịch vụ của họ, bất chấp mọi biến động chính trị từ Washington. Một trong những minh chứng rõ ràng nhất là việc các công ty Mỹ sẵn sàng cung cấp các giải pháp đám mây có chủ quyền và thiết lập quan hệ đối tác sâu rộng với các công ty nội địa châu Âu. Điển hình như tập đoàn viễn thông Deutsche Telekom vốn tuyên bố đang tích cực thúc đẩy chủ quyền thông qua các nền tảng châu Âu của riêng mình như T Cloud Public. Dù vậy, người phát ngôn của hãng vẫn phải thừa nhận một thực tế phũ phàng: "Chúng tôi nhận thức rõ rằng chúng tôi cũng sẽ tiếp tục phụ thuộc vào các công nghệ đến từ nước ngoài".

Chính vì sự chênh lệch quá lớn về năng lực cốt lõi, một luồng tư tưởng mới đang dần định hình tại thủ đô Berlin của Đức. Thay vì dồn những nguồn lực tài chính khổng lồ một cách tuyệt vọng để cố gắng bắt kịp Mỹ trong việc xây dựng các hệ thống nền tảng hay hạ tầng đám mây từ con số không, châu Âu nên tập trung ưu tiên vào việc triển khai và ứng dụng các mô hình AI ngoại nhập sẵn có.

Một quan chức cấp cao trong chính phủ Đức mô tả đây là một sự đánh đổi cần thiết giữa lý tưởng về chủ quyền và yêu cầu thực tế về năng lực cạnh tranh. Theo vị này, các doanh nghiệp châu Âu buộc phải dồn lực để "ứng dụng những mô hình AI tốt nhất có sẵn trên thị trường trong vòng ba đến bốn năm tới", nếu không muốn bị nhấn chìm bởi cơn sóng thần cạnh tranh đến từ cả Mỹ và Trung Quốc.

Một hãng sản xuất ô tô lớn của châu Âu cũng chia sẻ quan điểm tương tự, cho rằng khái niệm chủ quyền công nghệ nên được áp dụng một cách chọn lọc cho các dự án tương lai, chẳng hạn như trong lĩnh vực AI, thay vì cố gắng phá vỡ và thay thế các quy trình kinh doanh hiện tại đang vận hành trơn tru.

Cạm bẫy bảo hộ và con đường định hình hệ sinh thái riêng

Từ góc nhìn của các doanh nghiệp Mỹ và những người ủng hộ thương mại tự do, khát vọng chủ quyền của châu Âu đang có nguy cơ trượt dài trên con đường của chủ nghĩa bảo hộ. Ông Alexandre Roure, đại diện Hiệp hội Công nghiệp Máy tính và Truyền thông đã đưa ra một lời cảnh báo đanh thép: "Chúng ta không nên nhầm lẫn giữa khái niệm chủ quyền kỹ thuật số và sự biệt giam kỹ thuật số.

Việc dựng lên một bức tường bao quanh châu Âu sẽ không làm cho khu vực này trở nên an toàn hơn hay độc lập hơn, nó sẽ chỉ cắt đứt chúng ta khỏi dòng chảy đổi mới sáng tạo toàn cầu". Quan điểm này cũng nhận được sự đồng tình từ ông Michael Kratsios, cố vấn khoa học và công nghệ của ông Trump, người từng nhấn mạnh rằng chủ quyền AI thực sự "không có nghĩa là bạn phải chờ đợi cho đến khi xây dựng thành công năng lực tự cung tự cấp hoàn toàn rồi mới bắt đầu tham gia vào một thị trường toàn cầu được vận hành bởi AI".

Nhiều đại diện giới doanh nghiệp đã lên tiếng cảnh báo về vòng xoáy rủi ro tồi tệ của chủ nghĩa bảo hộ nếu châu Âu không chịu giải quyết triệt để những căn bệnh trầm kha từ bên trong. Để các giải pháp công nghệ nội địa có thể tồn tại và phát triển, châu Âu trước tiên phải sửa chữa những nền tảng cơ bản: xây dựng một thị trường chung thực sự hoạt động hiệu quả, cắt giảm các gánh nặng quy định pháp lý phức tạp đang trói buộc sự sáng tạo, và tạo ra những nguồn vốn đầu tư sâu rộng hơn.

Chuyên gia Martin Hullin từ viện nghiên cứu Bertelsmann Stiftung tại Berlin nhận định rằng châu Âu cần phải tỉnh táo để tránh rơi vào "cạm bẫy hyperscaler", một sai lầm chết người khi cố gắng sao chép rập khuôn mô hình thành công của các gã khổng lồ thung lũng Silicon. Thay vì chạy đua trong một cuộc chiến đã an bài, ông Hullin đề xuất châu Âu nên tập trung vào việc xây dựng các hệ sinh thái để đạt được các mục tiêu công nghệ chung và nhạy bén đón đầu chu kỳ đổi mới tiếp theo.

Ông Hullin kết luận: "Có những cơ hội vô cùng thú vị ở phía trước, nhưng điều đó chỉ xảy ra nếu châu Âu biết cách chơi bài của mình một cách khôn ngoan với những công cụ chính sách công nghiệp phù hợp". Cuộc tranh luận về chủ quyền công nghệ của châu Âu rõ ràng không chỉ là một vấn đề kỹ thuật số, mà là một bài toán sinh tử về định vị chiến lược của toàn lục địa trong thế kỷ 21.

Bùi Tú