Đoàn ĐBQH TP.HCM góp ý sửa đổi Luật Xuất bản theo kịp công nghệ số

Sáng 17/6, Đoàn đại biểu Quốc hội (ĐBQH) TP.HCM tổ chức Hội nghị góp ý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản. Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, giới chuyên gia cho rằng việc sửa đổi luật lần này là cơ hội then chốt để thể chế hóa Chỉ thị 04-CT/TW của Ban Bí thư, định vị lại xuất bản là ngành kinh tế - công nghệ trọng yếu.

Cần hành lang pháp lý cho xuất bản số và trí tuệ nhân tạo

Phát biểu đề dẫn, bà Trần Thị Diệu Thúy, Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH TP.HCM - Phó chủ tịch UBND TP.HCM, đánh giá Chỉ thị 04-CT/TW của Ban Bí thư về hoạt động xuất bản mang tính thời sự và thể hiện những bước tiến bộ rất lớn.

Để phát huy tối đa tinh thần này, bà Thúy cho rằng cần cân nhắc mở rộng phạm vi điều chỉnh của dự thảo luật nhằm tạo đủ không gian pháp lý cho các vấn đề cốt lõi phát sinh trong thực tiễn.

Theo bà, dự thảo cần chú trọng tháo gỡ các vướng mắc về cơ chế tài chính, đẩy mạnh chuyển đổi số và hoàn thiện hệ thống quản trị dữ liệu số phục vụ nhiệm vụ chính trị - văn hóa.

Một vấn đề khác được bà đề cập là việc quản lý nội dung trên mạng xã hội, nơi nhiều tác phẩm văn hóa và nội dung thu phí đang lan truyền mạnh mẽ nhưng chưa được giám sát chặt chẽ về chất lượng và an ninh tư tưởng.

Bà Thúy kiến nghị luật cần hướng tới quản trị hiệu quả các nền tảng tiếng Việt hoạt động tại Việt Nam để đảm bảo tính định hướng và bảo vệ quyền lợi người đọc.

Bà Trần Thị Diệu Thúy, Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH TP.HCM - Phó chủ tịch UBND TP.HCM, phát biểu đề dẫn. Ảnh: Kim Ngân.

Về sự cần thiết của việc điều chỉnh luật, bà Diệu Thúy nhấn mạnh: “Những tư tưởng tiến bộ trong Chỉ thị 04 là rất lớn. Nếu chỉ dừng lại ở việc sửa đổi một vài điều, chúng ta sẽ khó có đủ cơ sở pháp lý để thực hiện các nội dung trọng tâm như cơ chế tài chính, xây dựng tiết đọc sách trong trường học hay hình thành kho dữ liệu số dùng chung phục vụ cộng đồng”.

Đồng quan điểm, TS Bùi Thu Hằng - Giám đốc Trung tâm Thông tin, Thư viện và Bảo tàng (Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn TP.HCM, ĐHQG-HCM) - nhận định dự thảo vẫn chủ yếu tiếp cận theo mô hình quản lý truyền thống. Trong khi thực tế, trí tuệ nhân tạo (AI) đã tham gia sâu vào việc biên soạn, dịch thuật và tạo sách nói. Bà Hằng kiến nghị cần có chính sách riêng biệt cho xuất bản điện tử và quản lý dữ liệu số trong giáo dục.

Đặc biệt, vấn đề minh bạch thông tin khi sử dụng công nghệ mới cần được luật hóa để bảo vệ tính trung thực học thuật. Bà đề xuất xây dựng cơ sở dữ liệu xuất bản quốc gia để hỗ trợ hậu kiểm và bảo vệ quyền tác giả trên môi trường số, đảm bảo tính thống nhất với Luật Sở hữu trí tuệ.

“Xuất bản phẩm có sử dụng AI để tạo lập hoặc chỉnh sửa nội dung ở mức độ đáng kể phải công khai thông tin về việc sử dụng công nghệ; tác giả đứng tên và nhà xuất bản phải chịu trách nhiệm cuối cùng về tính chính xác, hợp pháp của nội dung”, TS Hằng nhấn mạnh.

Khơi thông thị trường từ 'Khoán 10' của ngành sách

Ở góc độ thực thi, ông Lê Hoàng - Ủy viên Ban chấp hành Hội Xuất bản Việt Nam, Giám đốc Đường sách TP.HCM - so sánh Chỉ thị 04 như “khoán 10” mang lại bước bứt phá cho ngành xuất bản.

Ông Lê Hoàng phân tích lần đầu tiên vị thế của ngành được nâng lên thành hạ tầng tri thức quốc gia và là bộ phận quan trọng của công nghiệp văn hóa. Dù vậy, ông cũng đồng tình với kiến nghị cần xây dựng một luật thay thế thay vì chỉ sửa đổi bổ sung để phá bỏ các rào cản cũ.

Theo ông Lê Hoàng, thị trường sách hiện nay rất non yếu. Nếu trừ đi sách giáo khoa, số bản sách trên đầu người của Việt Nam chỉ đạt khoảng 2 bản/năm, thuộc vùng thấp của thế giới. Ông đề xuất luật cần có cơ chế bảo vệ bản quyền số chặt chẽ hơn và luật hóa các không gian như Đường sách TP.HCM để tạo hành lang hoạt động ổn định.

Ông Lê Hoàng - Ủy viên Ban chấp hành Hội Xuất bản Việt Nam, Giám đốc Đường sách TP.HCM - phát biểu. Ảnh: Kim Ngân.

“Chỉ thị 04 đã đặt vị thế của ngành xuất bản vào một tầm cao mới với tư duy mở, xác định đây là hạt nhân trong hệ sinh thái kiến tạo các giá trị tri thức và là một bộ phận quan trọng của công nghiệp văn hóa”, ông Lê Hoàng nhận định.

Giám đốc công ty Đường sách TP.HCM khẳng định việc tháo gỡ các "điểm nghẽn" về thị trường và văn hóa đọc chính là chìa khóa để ngành sách thực sự trở thành động lực cho kinh tế tri thức.

Đức An