Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Ninh khóa XVI - những dấu ấn đầu nhiệm kỳ Tháo gỡ vướng mắc về đất đai vùng đồng bào dân tộc

Tăng cường quản lý, đáp ứng nhu cầu của người dân

Việc triển khai Luật Đất đai năm 2024 tại Quảng Ninh đã góp phần giải quyết cơ bản tình trạng thiếu đất sản xuất cho đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS). Tuy nhiên, qua khảo sát thực tế, Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh cũng ghi nhận quá trình đưa luật vào thực tiễn còn đối diện với nhiều khó khăn, vướng mắc, đòi hỏi giải pháp điều chỉnh, tháo gỡ kịp thời.

Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh trao đổi với người dân xã Hải Sơn về thực hiện các quy định của pháp luật liên quan đến đất đai đối với đồng bào vùng DTTS và miền núi. Ảnh: Nguyễn Thanh

Thực tế khảo sát của Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh cho thấy, ngay khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực, toàn tỉnh đã khẩn trương quán triệt và triển khai đồng bộ. Các hoạt động tuyên truyền được lồng ghép hiệu quả với chương trình mục tiêu quốc gia, giúp nâng cao nhận thức pháp luật cho người dân, nhất là tại 21 xã, phường, đặc khu và 49 thôn thuộc vùng đồng bào DTTS và miền núi. Các địa phương đã chủ động cập nhật quy định mới để thực hiện việc giao đất, cho thuê đất và cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, bảo đảm lợi ích chính đáng của người dân.

Nhờ sự vào cuộc quyết liệt này, Quảng Ninh cơ bản không còn tình trạng đồng bào DTTS thiếu đất sản xuất. Để trực tiếp giảm bớt gánh nặng cho người dân, công tác miễn, giảm tiền sử dụng đất được các cấp chính quyền đẩy mạnh thực hiện. Từ năm 2025 đến nay, toàn tỉnh đã miễn, giảm tiền sử dụng đất cho hơn 100 trường hợp với tổng kinh phí trên 5 tỷ đồng. Đây là đòn bẩy quan trọng giúp người dân hoàn thiện thủ tục pháp lý, yên tâm đầu tư sản xuất.

Đoàn khảo sát làm việc với xã Hoành Mô. Ảnh: Nguyễn Thanh

Song song với các chính sách hỗ trợ cá nhân, việc bảo đảm không gian sinh hoạt chung và phát triển kinh tế lâm nghiệp cũng được tỉnh đặc biệt chú trọng. Chính quyền các cấp đã bố trí đất sinh hoạt cộng đồng cho 469 trên tổng số 478 cộng đồng dân cư, đạt tỷ lệ bao phủ lên tới 98,1%. Trong giai đoạn 2021 đến 2025, địa phương đã huy động hơn 120.000 tỷ đồng đầu tư phát triển vùng đồng bào DTTS, nâng tỷ lệ che phủ rừng lên 45,8%. Việc khai thác tốt tài nguyên đất đai gắn với phát triển 437 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên đã minh chứng rõ nét cho định hướng đúng đắn của tỉnh.

Tiếp tục tháo gỡ những vướng mắc phát sinh

Bên cạnh những kết quả tích cực, qua khảo sát Đoàn ĐBQH tỉnh cũng ghi nhận quá trình thực thi Luật Đất đai năm 2024 tại cơ sở vẫn bộc lộ những khó khăn về quỹ đất. Quảng Ninh có đặc thù tự nhiên với hơn 80% diện tích là đồi núi, nhiều địa phương có quỹ đất lâm nghiệp chiếm từ 75 - 94% tổng diện tích tự nhiên. Điều này khiến quỹ đất sạch để bố trí làm đất ở hạn chế, chưa đáp ứng nhu cầu tách hộ, lập gia đình của các thế hệ trẻ. Tình trạng người dân xây nhà trên đất chưa chuyển đổi mục đích do tập quán sinh sống lâu đời gần nơi canh tác vẫn chưa được giải quyết triệt để.

Đoàn khảo sát thực tế tại xã Quảng Đức. Ảnh: Nguyễn Thanh

Số lượng hồ sơ cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tồn đọng vẫn là một bài toán hóc búa đối với các cơ quan quản lý nhà nước. Sự thiếu đồng bộ giữa quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch xây dựng và quy hoạch lâm nghiệp đang tạo ra những khó khăn trong công tác giải quyết thủ tục hành chính. Hệ thống hồ sơ địa chính trải qua nhiều giai đoạn chuyển giao quản lý nên thường xuyên bị thất lạc, có sự sai lệch lớn so với hiện trạng thực tế...

Về tài chính, nhiều hộ gia đình vừa vươn lên thoát nghèo cũng gặp khó khăn khi không còn được hưởng chính sách miễn, giảm tiền sử dụng đất. Song song đó, áp lực đặt lên bộ máy hành chính cơ sở là rất lớn trong bối cảnh triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Đội ngũ cán bộ còn kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực và thiếu hụt nguồn lực chuẩn hóa cơ sở dữ liệu đang ảnh hưởng nhiều đến tiến độ giải quyết thủ tục hành chính cho người dân.

Thành viên Đoàn khảo sát lắng nghe chia sẻ của người dân xã Đông Ngũ. Ảnh: Nguyễn Thanh

Sau khi phân tích nguyên nhân khách quan và chủ quan, Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh đã kiến nghị đến Quốc hội ba nhóm giải pháp, trọng tâm là kiến nghị xem xét sửa đổi Luật Đất đai tại các Điều 138, Điều 139, Điều 16 liên quan đến chính sách đất đai cho vùng đồng bào DTTS. Đồng thời, kiến nghị Chính phủ bốn nhóm vấn đề cần giải quyết, trong đó, cần ưu tiên bố trí ngân sách trung ương hỗ trợ địa phương đo đạc, lập bản đồ và hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai, bảo đảm quyền lợi chính đáng, lâu dài cho người dân.

Phong Nam