Định vị du lịch Việt từ làng quê

Không gian làng quê, làng nghề truyền thống, tri thức canh tác, ẩm thực địa phương hay nhịp sống cộng đồng không chỉ là tài nguyên phục vụ tham quan mà còn là “nguồn nguyên liệu gốc” tạo nên bản sắc cho nhiều loại hình du lịch. Ảnh: CP

Nông thôn trở thành nguồn lực của ngành du lịch

Trong nhiều năm, du lịch nông nghiệp thường được xem là một nhánh nhỏ của du lịch sinh thái hay du lịch cộng đồng. Tuy nhiên, những biến chuyển mạnh mẽ của thị trường du lịch toàn cầu đang đặt loại hình này vào một vị trí khác. Khi du khách ngày càng ưu tiên trải nghiệm chân thực, tìm kiếm sự kết nối với thiên nhiên và văn hóa bản địa, những giá trị vốn có của nông thôn đang trở thành lợi thế cạnh tranh đặc biệt.

Không gian làng quê, làng nghề truyền thống, tri thức canh tác, ẩm thực địa phương hay nhịp sống cộng đồng không chỉ là tài nguyên phục vụ tham quan mà còn là “nguồn nguyên liệu gốc” tạo nên bản sắc cho nhiều loại hình du lịch khác. Từ du lịch văn hóa, du lịch cộng đồng đến du lịch nghỉ dưỡng hay du lịch trải nghiệm, tất cả đều cần một nền tảng bản địa đủ sâu để tạo nên sự khác biệt.

PGS,TS. Phạm Trung Lương - nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Du lịch Việt Nam - cho rằng, giá trị cốt lõi của du lịch nông nghiệp không nằm ở những điểm check-in hay các công trình được đầu tư mới, mà ở khả năng bảo tồn không gian sống, gìn giữ văn hóa bản địa và tạo sinh kế cho cộng đồng. Khi người dân trở thành chủ thể của hoạt động du lịch, quá trình phát triển không chỉ mang lại nguồn thu mà còn góp phần giữ lại những giá trị truyền thống đang đứng trước nguy cơ mai một.

Nhìn từ thực tiễn, nhiều địa phương đã chứng minh sức sống của hướng đi này. Tại Hà Nội, làng nghề hương Quảng Phú Cầu từ một làng nghề truyền thống đã trở thành điểm đến hấp dẫn với hàng chục nghìn lượt khách mỗi năm, trong đó phần lớn là khách quốc tế. Xã Hồng Vân cũng thu hút khoảng 35.000 lượt khách mỗi năm, tạo doanh thu khoảng 10 tỷ đồng nhờ kết hợp sản xuất hoa, cây cảnh với các hoạt động trải nghiệm văn hóa và lễ hội.

Tại Thái Nguyên, những vùng chè nổi tiếng như Tân Cương hay La Bằng đang trở thành điểm đến của du lịch trải nghiệm. Du khách không chỉ thưởng trà mà còn được tham gia hái chè, chế biến chè, tìm hiểu văn hóa trà và đời sống cộng đồng địa phương. Chính những trải nghiệm tưởng như giản dị ấy lại tạo nên sức hút bền vững.

Dù sở hữu nhiều tiềm năng, du lịch nông nghiệp Việt Nam vẫn chưa tạo được một vị thế tương xứng trên thị trường quốc tế. Ảnh: ST

Khoảng trống trong định vị thương hiệu

Dù sở hữu nhiều tiềm năng, du lịch nông nghiệp Việt Nam vẫn chưa tạo được một vị thế tương xứng trên thị trường quốc tế. Nhiều chuyên gia cho rằng, phần lớn mô hình hiện nay vẫn dừng ở khai thác cảnh quan hoặc trải nghiệm đơn lẻ. Thời gian lưu trú của khách còn ngắn, mức chi tiêu chưa cao và khả năng quay trở lại còn hạn chế. Liên kết giữa sản phẩm OCOP, lưu trú, vận chuyển, thương mại và nền tảng số vẫn khá rời rạc.

PGS,TS. Nguyễn Thị Thu Trang - Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP Hồ Chí Minh - nhận định, Việt Nam đã có đủ “nguyên liệu” để hình thành một hệ sinh thái du lịch nông nghiệp hoàn chỉnh nhưng vẫn thiếu một tư duy phát triển mang tính tổng thể. Nhiều quốc gia đã thành công trong việc biến nông thôn thành thương hiệu quốc gia, trong khi Việt Nam vẫn chưa có một định vị đủ rõ để tạo dấu ấn trên bản đồ du lịch thế giới.

Kinh nghiệm trên thế giới cho thấy, Italia có mô hình Agriturismo gắn với trải nghiệm nông trại và văn hóa vùng miền; Nhật Bản xây dựng hình ảnh Satoyama như biểu tượng của sự hài hòa giữa con người và thiên nhiên; Hàn Quốc phát triển các “Healing Village” phục vụ nhu cầu nghỉ dưỡng và chăm sóc sức khỏe. Những thương hiệu này không chỉ giúp thu hút khách du lịch mà còn trở thành công cụ quảng bá hình ảnh quốc gia.

Trong khi đó ở Việt Nam, không ít địa phương vẫn đang chạy theo các mô hình ngắn hạn như cánh đồng hoa phục vụ chụp ảnh, khu check-in nhân tạo hoặc những phiên bản “Đà Lạt thu nhỏ”. Sự sao chép khiến nhiều điểm đến dần trở nên giống nhau, đánh mất bản sắc và nhanh chóng rơi vào tình trạng bão hòa.

Theo giới chuyên gia, hạn chế phổ biến hiện nay là việc phát triển sản phẩm thường bắt đầu từ hạ tầng hoặc các công trình đầu tư mới, trong khi câu chuyện văn hóa và bản sắc địa phương chưa được đặt đúng vị trí. Trong bối cảnh nhu cầu du lịch ngày càng hướng tới trải nghiệm, những giá trị văn hóa, lịch sử và đời sống cộng đồng mới là yếu tố tạo nên sức hấp dẫn bền vững cho điểm đến.

Du lịch chăm sóc sức khỏe được đánh giá là một trong những hướng đi giàu tiềm năng khi có thể kết hợp cảnh quan tự nhiên, nông sản bản địa, dược liệu truyền thống và lối sống xanh. Ảnh: ST

Hoàn thiện hệ sinh thái để phát triển bền vững

Sự thay đổi trong nhu cầu của du khách toàn cầu đang mở ra cơ hội lớn cho du lịch nông nghiệp Việt Nam. Sau đại dịch Covid-19, các xu hướng như du lịch chữa lành, chăm sóc sức khỏe, sống chậm, du lịch học tập hay trải nghiệm cộng đồng đang tăng trưởng mạnh. Đây đều là những lĩnh vực mà Việt Nam có nhiều lợi thế nhờ hệ sinh thái nông thôn phong phú, khí hậu đa dạng và nền văn hóa giàu bản sắc.

Giới chuyên gia khuyến nghị, thay vì cạnh tranh bằng những tổ hợp giải trí quy mô lớn, Việt Nam nên tập trung vào những giá trị khó sao chép hơn như nông thôn nhiệt đới, văn hóa cộng đồng, ẩm thực địa phương và tính chân thực của đời sống bản địa. Đặc biệt, du lịch chăm sóc sức khỏe được đánh giá là một trong những hướng đi giàu tiềm năng khi có thể kết hợp cảnh quan tự nhiên, nông sản bản địa, dược liệu truyền thống và lối sống xanh.

PGS,TS. Phạm Trung Lương nhấn mạnh, du lịch nông nghiệp chỉ có thể phát triển bền vững khi đặt trong mối quan hệ hài hòa giữa kinh tế, xã hội và môi trường. Mục tiêu không phải là tăng lượng khách bằng mọi giá mà là tạo ra mô hình phát triển giúp người dân được hưởng lợi, cảnh quan được bảo tồn và các giá trị văn hóa được tiếp nối.

Đồng quan điểm, PGS,TS. Nguyễn Thị Thu Trang cho rằng, Việt Nam cần tiếp cận du lịch nông thôn theo hướng “văn minh sinh thái”, trong đó phát triển kinh tế phải đi cùng bảo tồn môi trường, gìn giữ kiến trúc truyền thống, phát huy vai trò của cộng đồng và thúc đẩy lối sống xanh. Đây cũng là xu hướng đang được nhiều quốc gia theo đuổi trong chiến lược phát triển du lịch bền vững.

Trong khi đó, Chủ tịch Hội Lữ hành Hà Nội - ông Phùng Quang Thắng - cho rằng, điều quan trọng nhất là địa phương phải có quy hoạch bài bản và xây dựng sản phẩm dựa trên lợi thế riêng thay vì chạy theo các mô hình sao chép. Phát triển du lịch nông thôn cần sự tham gia của chuyên gia, doanh nghiệp và cộng đồng để tạo ra những trải nghiệm đủ khác biệt và có khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Từ góc độ nghiên cứu, PGS,TS. Phạm Hồng Long - Trưởng khoa Du lịch học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội - cũng nhấn mạnh, du lịch nông thôn chỉ có thể phát triển bền vững khi được đặt trong một hệ sinh thái hoàn chỉnh, từ hạ tầng xanh, môi trường, dịch vụ đến chuỗi cung ứng sản phẩm địa phương. Quy hoạch là điều kiện tiên quyết để thu hút đầu tư và nâng cao chất lượng điểm đến.

Mới đây, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Kế hoạch phát triển du lịch nông thôn giai đoạn 2026-2030 với hàng loạt mục tiêu như xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về du lịch nông thôn, phát triển bản đồ số du lịch nông thôn Việt Nam, hỗ trợ các mô hình tiêu biểu tham gia các giải thưởng quốc tế, đồng thời đào tạo nguồn nhân lực và nâng cao năng lực quản trị cho cộng đồng địa phương.

Trước đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng đã ký kết chương trình phối hợp phát triển du lịch nông nghiệp, nông thôn giai đoạn 2024-2030 nhằm thúc đẩy liên kết ngành và hỗ trợ địa phương khai thác hiệu quả hơn các nguồn lực sẵn có.

Những động thái này cho thấy du lịch nông nghiệp, nông thôn đang được nhìn nhận không chỉ là một hoạt động kinh tế mà còn là một công cụ quan trọng để bảo tồn văn hóa, thúc đẩy chuyển đổi xanh và phát triển nông thôn bền vững./.

HỒNG NHUNG