Đình Phú Thạnh - Di sản trong lòng cộng đồng

Giữa dòng xe ngược xuôi trên Quốc lộ 27, đình Phú Thạnh (xã Mỹ Sơn) vẫn bình yên nép mình dưới những tán cây già như một khoảng lặng của thời gian. Hơn sáu thập niên qua, ngôi đình không chỉ là nơi thờ tiền hiền mà còn lưu giữ ký ức về hành trình mở đất của những lớp cư dân đầu tiên trên vùng đất Mỹ Sơn. Việc được công nhận là Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh tiếp tục khẳng định giá trị của một thiết chế văn hóa truyền thống đang hiện diện trong đời sống cộng đồng.

Mái đình kể chuyện người mở đất

Chỉ cách Quốc lộ 27 vài chục mét, đình Phú Thạnh hiện ra với dáng vẻ trầm mặc dưới những tán cây xanh. Ngôi đình mang vẻ mộc mạc làng quê lưu giữ những dấu ấn quan trọng về quá trình hình thành vùng đất Mỹ Sơn.

Đình Phú Thạnh là nơi lưu giữ nhiều giá trị lịch sử, kiến trúc và đời sống văn hóa của cộng đồng cư dân xã Mỹ Sơn.

Bước qua cổng đình, tiếng xe cộ dần lùi lại phía sau. Mái ngói cũ, hàng cột gỗ, những bức hoành phi, câu đối và bình phong vẫn được gìn giữ gần như nguyên vẹn. Đón chúng tôi, ông Nguyễn Quang Châu, thành viên Ban Quản lý đình Phú Thạnh dẫn khách đi qua từng hạng mục, kể về lịch sử ngôi đình bằng sự am hiểu và tình yêu dành cho di sản quê hương.

Bức bình phong mang nhiều biểu tượng văn hóa dân gian, là điểm nhấn kiến trúc đặc sắc trong khuôn viên đình Phú Thạnh.

Dừng trước bức bình phong, ông Châu giải thích ý nghĩa của các họa tiết hổ, hạc, núi non, sông nước. Theo ông, mỗi chi tiết đều gửi gắm ước vọng về cuộc sống bình yên, no đủ của những cư dân đầu tiên đến khai phá vùng đất này. Những giá trị ấy vẫn được Ban Quản lý gìn giữ nguyên vẹn như một phần ký ức của làng quê.

Điều tạo nên giá trị bền vững của đình Phú Thạnh không chỉ nằm ở tuổi đời hay kiến trúc còn được lưu giữ mà ở chỗ ngôi đình chưa bao giờ tách khỏi đời sống cộng đồng. Qua nhiều biến động, nơi đây vẫn là điểm tựa tinh thần để người dân trở về thắp hương tưởng nhớ tiền nhân và gìn giữ mạch nguồn văn hóa của quê hương.

Giữ hồn làng trong nhịp sống hôm nay

Nếu kiến trúc lưu giữ dấu ấn của một giai đoạn mở đất thì những nghi lễ được duy trì hằng năm lại tạo nên sức sống bền bỉ của đình Phú Thạnh. Với người dân Mỹ Sơn, ngôi đình không chỉ là nơi thờ tự mà còn là không gian gắn kết cộng đồng, nơi quá khứ và hiện tại gặp nhau qua mỗi mùa lễ hội.

Lễ giỗ tiền hiền hằng năm thu hút đông đảo người dân.

Ông Nguyễn Quang Châu cho biết, vào ngày mùng 9 và mùng 10 tháng Ba âm lịch hằng năm, người dân tổ chức lễ rước thần, cúng tiền hiền, dâng sớ và dâng lễ tưởng nhớ những bậc có công khai hoang, lập ấp. Sau phần lễ là các hoạt động văn hóa, thể thao dân gian, thu hút đông đảo người dân trong và ngoài địa phương tham gia. Không chỉ là một lễ hội truyền thống, đây còn là dịp để những người con xa quê trở về gặp gỡ người thân, giáo dục thế hệ trẻ về cội nguồn và gìn giữ đạo lý “uống nước nhớ nguồn”.

Ông Nguyễn Quang Châu, thành viên Ban Quản lý đình Phú Thạnh dâng hương tại bàn thờ tiền hiền.

Điều đáng quý là những giá trị ấy vẫn được trao truyền một cách tự nhiên. Người cao tuổi gìn giữ nghi lễ, lớp trẻ tham gia chuẩn bị lễ hội, còn người dân xem việc chăm sóc ngôi đình như trách nhiệm đối với quê hương. Chính sự tiếp nối ấy đã giúp đình Phú Thạnh không chỉ tồn tại như một công trình kiến trúc mà vẫn sống trong đời sống tinh thần của cộng đồng.

Đình Phú Thạnh được UBND tỉnh công nhận là Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh.

Ngày 24-5-2026, đình Phú Thạnh được UBND tỉnh công nhận là Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh, ghi nhận những giá trị lịch sử, kiến trúc và văn hóa của công trình. Ông Đào Thanh Tuyền - cán bộ văn hóa xã Mỹ Sơn, cho biết: “Việc xếp hạng không chỉ tạo cơ sở pháp lý để bảo tồn di tích, lưu giữ các giá trị văn hóa truyền thống mà còn mở ra điều kiện thuận lợi để địa phương huy động nguồn lực đầu tư, từng bước phát huy giá trị di sản trong phát triển kinh tế - xã hội”.

Theo ông NGUYỄN HUỆ, Trưởng Ban Quản lý đình Phú Thạnh, ngôi đình được xây dựng năm 1963, gắn với quá trình hình thành làng Phú Thạnh trong những năm đầu khai hoang, lập ấp. Trải qua hơn sáu thập niên, từ một nơi thờ tự tiền hiền, đình đã trở thành trung tâm sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng và là nơi lưu giữ nhiều giá trị lịch sử của cộng đồng cư dân địa phương.

Trong định hướng phát triển của Mỹ Sơn, bảo tồn đình Phú Thạnh không chỉ dừng ở việc gìn giữ một công trình kiến trúc mà còn hướng tới xây dựng không gian văn hóa gắn với giáo dục truyền thống và phát triển du lịch địa phương. Cùng với các điểm đến trên tuyến Quốc lộ 27 như vùng nông nghiệp công nghệ cao, những cung đường ngắm bằng lăng mùa hạ hay cảnh quan ven sông Cái, đình Phú Thạnh có thể trở thành một điểm dừng chân để du khách hiểu hơn về lịch sử mở đất, đời sống tín ngưỡng và bản sắc văn hóa của vùng quê Mỹ Sơn.

Chiều muộn, nắng xuyên qua những tán cây trước sân đình, phủ lên mái ngói cũ một màu vàng dịu. Dòng xe trên Quốc lộ 27 vẫn nối nhau xuôi ngược, còn đình Phú Thạnh vẫn lặng lẽ đứng đó như một dấu lặng của thời gian. Từ mái đình hơn sáu mươi năm tuổi, câu chuyện về những người mở đất vẫn được kể tiếp bằng khói hương, mùa lễ hội và sự gìn giữ của cộng đồng. Đó cũng là cách một di sản tiếp tục sống cùng quê hương, vừa lưu giữ ký ức quá khứ, vừa góp phần tạo nên những giá trị mới cho hành trình phát triển văn hóa và du lịch của Mỹ Sơn trong tương lai.

THANH HIẾU