Định hình lợi thế cạnh tranh cảng Liên Chiểu

Đại diện dự án cảng Liên Chiểu giới thiệu khái quát dự án đến các nhà đầu tư. (Ảnh: Công Vinh)

Định nghĩa cảng biển hiện đại

Là cửa ngõ ra Thái Bình Dương của tuyến Hành lang kinh tế Đông Tây (EWEC), Đà Nẵng nắm giữ lợi thế địa kinh tế quan trọng để hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm logistics quốc tế của khu vực. Để chuyển hóa lợi thế thành động lực tăng trưởng bền vững, việc xây dựng và phát triển cảng Liên Chiểu là đòi hỏi mang ý nghĩa chiến lược. Với mớn nước sâu tự nhiên, địa hình vịnh kín ít sa bồi và nằm sát tuyến hàng hải quốc tế, cảng Liên Chiểu sở hữu một không gian phát triển ngang tầm quốc tế. Dù vậy, trong bối cảnh hiện nay, lợi thế cạnh tranh của cảng biển không dừng lại ở yếu tố tự nhiên, mà còn được quyết định bởi chiến lược và mô hình phát triển.

Theo quy hoạch phát triển đến năm 2030, cảng nước sâu Liên Chiểu được thiết kế từ 5 đến 8 bến cảng xây dựng mới (gồm 5 đến 8 cầu cảng) với tổng chiều dài là 1.420m-2.820m và 1 bến cảng hàng rời với chiều dài 100m, 3 bến phao chuyên dùng di dời theo tiến trình đầu tư. Trong đó, dự án bến cảng container Liên Chiểu có quy mô gồm 8 bến container với tổng chiều dài cầu cảng 2.750m, có khả năng tiếp nhận tàu trọng tải lên đến 18.000 TEU, công suất thiết kế đạt 5,7 triệu TEU/năm (tương đương khoảng 74 triệu tấn/năm). Sau 3 năm đưa vào vận hành, khai thác giai đoạn 1 dự kiến đạt 4,0 triệu TEU/năm.

Các nhà đầu tư trong chuyến khảo sát thực địa của Tuần lễ Kinh tế, Tài chính và Công nghệ năm 2026 tại dự án cảng Liên Chiểu. (Ảnh: Công Vinh)

Theo báo cáo tổng quan về vận tải biển năm 2025 của Cơ quan Phát triển và thương mại Liên hợp quốc (UNCTAD), quá trình xanh hóa cảng biển không còn là một lựa chọn mà đang trở thành yếu tố “sống còn” để duy trì năng lực cạnh tranh trong mạng lưới logistics toàn cầu, đặc biệt là khung chính sách phát thải ròng bằng không của Tổ chức Hàng hải quốc tế (IMO). Song song đó, việc số hóa hạ tầng cảng đang đẩy nhanh tốc độ luân chuyển hàng hóa và tạo ra những thay đổi lớn về năng lực và hiệu suất cảng, nhất là sự ra đời và phát triển mạnh mẽ của các cảng thông minh.

Tại Đà Nẵng, sự chuyển dịch này đã được thể hiện rõ qua chuyến khảo sát thực địa của các nhà đầu tư trong khuôn khổ Tuần lễ Kinh tế, Tài chính và Công nghệ năm 2026 vừa qua, với sự quan tâm đặc biệt dành cho mô hình “Cảng xanh-Cảng thông minh” tại dự án cảng Liên Chiểu.

Phối cảnh dự án cảng Liên Chiểu. (Ảnh: Công Vinh)

Để hướng tới mô hình “cảng xanh”, dự án cảng Liên Chiểu dựa trên 4 trụ cột cốt lõi: nguồn năng lượng sạch; chuyển đổi sang các dạng nhiên liệu thay thế phát thải thấp thông qua điện mặt trời mái nhà và giải pháp cấp điện bờ cho tàu cập cảng; quản lý chất thải và kiểm soát môi trường; tự động hóa quy trình vận hành và giám sát tiêu thụ năng lượng thông minh qua Internet vạn vật (IoT) nhằm giảm thời gian chờ và phát thải thừa. Nhìn chung, trong bối cảnh của chuyển đổi kép (chuyển đổi số và chuyển đổi xanh), mô hình “thông minh” chính là đòn bẩy kỹ thuật quan trọng giúp cảng Liên Chiểu đáp ứng các tiêu chuẩn “xanh” của hàng hải quốc tế.

Theo ông Nguyễn Văn Tiến, đại diện lãnh đạo khai thác vận hành cảng Liên Chiểu trao đổi với các nhà đầu tư trong chuyến khảo sát thực địa, cảng Liên Chiểu khi đi vào hoạt động sẽ mang đặc trưng của một cảng xanh và thông minh thông qua việc đẩy mạnh chuyển đổi số trong toàn bộ quy trình vận hành và kiểm soát tối đa lượng phát thải môi trường.

Ông Nguyễn Văn Tiến, đại diện lãnh đạo khai thác vận hành cảng Liên Chiểu trao đổi với các nhà đầu tư trong chuyến khảo sát thực địa về mô hình "Cảng xanh-Cảng thông minh".

Ông Tiến cho biết, mô hình cảng thông minh là một trong những tiêu chí quan trọng được Chính phủ và thành phố Đà Nẵng đặt ra để lựa chọn nhà đầu tư. Với việc lấy hệ thống quản lý khai thác Navis N4 làm bộ não điều hành trung tâm, dự án cảng Liên Chiểu khi đi vào vận hành sẽ tự động hóa đồng bộ hệ thống cẩu bờ, bãi container và cổng kết nối, giúp dịch chuyển không gian làm việc của người lao động sang môi trường tốt hơn thông qua việc điều khiển từ xa trong văn phòng. Các công nghệ như: cẩu bờ STS tích hợp công nghệ OCR; nền tảng vạn vật kết nối (Asset Digitization/IoT); giám sát container lạnh tự động (Auto Reefer Monitoring); hệ thống đặt lịch hẹn xe ra vào cảng (Truck Appointment System);... sẽ thiết lập tiêu chuẩn vận hành hiện đại chuẩn quốc tế cho cảng Liên Chiểu.

Theo ông Nguyễn Văn Tiến, cảng Liên Chiểu cũng sẽ phủ sóng mạng 5G toàn khu vực để bảo đảm 100% thiết bị tác nghiệp theo thời gian thực; đồng thời xây dựng hệ sinh thái dữ liệu liên thông trực tiếp giữa các bên. Việc chuyển đổi số đồng bộ này không chỉ tối ưu hóa năng lực giải phóng tàu mà còn tạo nền tảng cắt giảm năng lượng tiêu thụ, hướng tới mục tiêu giảm thiểu tối đa phát thải carbon, đưa Liên Chiểu trở thành mắt xích vận tải hiện đại trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

“Nhờ đó, quy trình vận hành được duy trì thông suốt, xóa bỏ các điểm nghẽn tác nghiệp cũng như tình trạng ùn tắc phương tiện tại cổng cảng. Điều này giúp tối ưu hóa thời gian và cắt giảm đáng kể chi phí logistics cho các doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng”, ông Tiến cho biết.

Đại diện dự án cảng Liên Chiểu giới thiệu khái quát dự án đến các nhà đầu tư. (Ảnh: Công Vinh)

Hình thành năng lực kết nối hàng hải quốc tế

Thực tiễn cho thấy, giá trị lớn nhất của một bến cảng nước sâu nằm ở khả năng tạo động lực lan tỏa, kích thích sự hình thành và phát triển của các khu công nghiệp, khu chế xuất và các trung tâm dịch vụ hậu cần cảng. Do đó, bên cạnh việc mở rộng quy mô hạ tầng, hiệu quả logistics của cảng biển còn được đo lường bằng năng lực kết nối vào mạng lưới vận tải quốc tế. Vấn đề đặt ra cho dự án cảng Liên Chiểu cả trước mắt lẫn lâu dài là chuyển hóa hạ tầng thành năng lực kết nối vận tải quốc tế.

Theo nhiều chuyên gia và doanh nghiệp tại Diễn đàn logistics quốc tế Đà Nẵng 2026, việc đưa dự án cảng Liên Chiểu vào khai thác cùng nhiều dự án hạ tầng chiến lược khác sẽ tạo nền tảng nâng cao năng lực tiếp nhận hàng hóa và tăng cường kết nối với các tuyến vận tải quốc tế. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cũng chỉ rõ, các hãng vận tải quốc tế chỉ mở tuyến vận tải trực tiếp khi có nguồn chân hàng đủ lớn, nhưng các nhà đầu tư, doanh nghiệp chỉ mang hàng đến khi đã có sẵn tuyến vận tải trực tiếp để tối ưu chi phí. Giới chuyên gia cho rằng, để phá vỡ vòng luẩn quẩn “hạ tầng đi trước, hay nguồn hàng có trước”, việc xây dựng bến cảng cần đi kèm với các thiết chế kinh tế đặc thù. Trong đó, Khu thương mại tự do Đà Nẵng được xem là “cú hích” thể chế quyết định nhằm thu hút dòng vốn đầu tư, tạo chân hàng vững chắc và định hình sức hút của cảng Liên Chiểu.

Các diễn giả tại phiên thảo luận của Diễn đàn logistics quốc tế Đà Nẵng 2026. (Ảnh: Công Vinh)

Theo ông Razvan Oprisan, Trưởng bộ phận tích hợp kinh doanh, APM Terminals, khi thiết kế mạng lưới kết nối, các hãng tàu luôn dựa trên những yếu tố thực tế. Yêu cầu tiên quyết là Đà Nẵng phải có nguồn hàng sẵn có, ổn định và đủ lớn để đưa một cảng biển vào hệ thống dịch vụ vận tải quốc tế. Trong nhiều trường hợp, nguồn hàng này cần sự hỗ trợ kết nối từ các khu vực phụ cận.

“Vì vậy, xét theo Hành lang kinh tế Đông-Tây, hay Khu thương mại tự do, những khoản đầu tư cùng nỗ lực mà Chính phủ và chính quyền địa phương đang triển khai đều đang tích cực hỗ trợ tăng cường sản lượng hàng hóa thông qua Đà Nẵng”, ông Razvan Oprisan cho biết.

Tham luận của các chuyên gia tại Diễn đàn logistics quốc tế Đà Nẵng 2026 cho thấy, thời gian tàu thực sự làm hàng tại cầu bến cảng Đà Nẵng chỉ chiếm 44% tổng thời gian lưu cảng, qua đó cho thấy thời gian neo chờ và các hoạt động không trực tiếp tạo ra năng suất còn lớn. Do đó, việc cải thiện hiệu suất cảng không chỉ dừng lại ở hạ tầng phần cứng, mà còn gắn với việc việc tối ưu hóa toàn bộ chuỗi vận hành từ điều phối luồng tàu, lập kế hoạch cầu bến, quản lý bãi, giải phóng hàng cho đến kết nối với hệ thống hậu phương.

Thực tiễn từ các trung tâm hàng hải lớn ở nước ta đã cho thấy vai trò quyết định của nguồn hàng công nghiệp. Đơn cử như tại cảng Hải Phòng, sự xuất hiện của các tập đoàn quy mô như LG hay VinFast đã tạo ra lượng hàng xuất nhập khẩu dồi dào. Hay tại khu vực miền nam, năng lực sản xuất mạnh mẽ của các trung tâm công nghiệp như Đồng Nai chính là chân hàng vững chắc giúp cảng Cát Lái duy trì đà tăng trưởng.

Cảng Tiên Sa, thành phố Đà Nẵng.

Ông Nguyễn Đẳng Song, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Cảng Đà Nẵng cho rằng, bài toán đặt ra là phải ưu tiên thu hút và phát triển các tập đoàn sản xuất quy mô lớn. Khi các doanh nghiệp mỏ neo này tạo ra luồng hàng hóa xuất nhập khẩu dồi dào và ổn định, hệ sinh thái logistics tại Đà Nẵng mới có đủ điều kiện để phát triển nhanh. “Nếu giải quyết được bài toán này, Đà Nẵng sẽ không chỉ là nơi trung chuyển hàng hóa của khu vực miền trung, mà còn có cơ hội trở thành một trong những trung tâm logistics lớn của Hành lang kinh tế Đông-Tây”, ông Nguyễn Đẳng Song cho biết.

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng Phan Thái Bình cho biết, trong hệ sinh thái logistics tích hợp mà Đà Nẵng đang hướng đến, cảng Liên Chiểu sẽ tăng cường năng lực kết nối hàng hải quốc tế; đáp ứng nhu cầu vận chuyển các loại hàng hóa có giá trị cao và yêu cầu thời gian giao nhận nhanh; các trung tâm logistics tích hợp đa phương thức sẽ kết nối đồng bộ đường biển, hàng không, đường sắt, đường bộ và vận tải xuyên biên giới. Đặc biệt, Khu thương mại tự do Đà Nẵng sẽ là một không gian kinh tế mới, gắn kết các hoạt động sản xuất, thương mại, phân phối và logistics giá trị gia tăng; góp phần tạo thêm nguồn hàng và thúc đẩy nhu cầu về các dịch vụ logistics hiện đại.

CÔNG VINH