Đình Đăm và lễ hội bơi Đăm: Giữ mạch di sản từ cộng đồng

Giữa nhịp đô thị hóa diễn ra nhanh ở khu vực ven đô Hà Nội, phường Tây Tựu vẫn lưu giữ được một không gian văn hóa đặc sắc với đình Đăm cổ kính và lễ hội bơi Đăm độc đáo. Sức sống của di sản không chỉ nằm ở giá trị lịch sử, kiến trúc hay nghi lễ, mà còn ở sự gắn bó, gìn giữ của cộng đồng cư dân địa phương qua nhiều thế hệ.

Di tích cổ, ký ức làng quê

Đình Đăm là trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng, văn hóa của người dân địa phương. Theo tư liệu địa phương, đình được khởi dựng từ sớm, đến thời vua Lê Hy Tông được cung phi Nguyễn Thị Tính cho xây dựng lại khang trang hơn.

Đình Đăm được xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia. Ảnh Đ.H

Ngôi đình nằm trên khu đất cao ở tổ dân phố Trung, phường Tây Tựu, mang những nét kiến trúc cổ truyền đặc trưng. Trải qua thời gian, chiến tranh và quá trình đô thị hóa, đình vẫn được người dân gìn giữ như một biểu tượng văn hóa của địa phương.

Đình thờ Thành hoàng Bạch Hạc Tam Giang - vị thần được nhân dân suy tôn là người có công giúp nước, che chở dân làng. Tín ngưỡng ấy được bồi đắp qua nhiều thế hệ, trở thành sợi dây gắn kết giữa đời sống tâm linh với cộng đồng cư dân nơi đây. Năm 1993, đình Đăm được xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia.

Nếu đình Đăm là phần tĩnh của di sản, thì lễ hội bơi Đăm là phần động đầy sức sống. Lễ hội được tổ chức 5 năm một lần, từ ngày 9 đến 11 tháng Ba âm lịch, nhằm tưởng nhớ công đức Thành hoàng làng, đồng thời cầu cho mưa thuận gió hòa, cuộc sống bình yên.

Hội thi cờ người - một trong các trò chơi dân gian đặc sắc tại Lễ hội bơi Đăm. Ảnh ĐH

Điểm đặc sắc của lễ hội là nghi thức “rước Thánh đường bộ, hồi cung bằng đường thủy”, phản ánh dấu ấn văn hóa sông nước của cư dân làng Đăm xưa. Sôi động nhất là phần hội bơi chải diễn ra trong ngày chính hội. Cuộc đua không chỉ tạo không khí lễ hội sôi nổi mà còn thể hiện tinh thần đoàn kết, sức mạnh và sự khéo léo của cộng đồng.

Năm 2018, Lễ hội bơi Đăm đã được ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, khẳng định giá trị độc đáo, sức sống bền bỉ và ý nghĩa đặc biệt của loại hình lễ hội dân gian hiếm có giữa lòng Thủ đô.

Bảo tồn di sản từ cộng đồng

Không chỉ được gìn giữ trong đời sống thường ngày, các di tích và lễ hội ở Tây Tựu còn được duy trì bài bản theo nếp lệ truyền thống. Ông Nguyễn Tương Ký, Trưởng ban Khánh tiết đình Trung Tựu cho biết, đình Đăm được Nhà nước quan tâm tu bổ, tôn tạo khang trang, đồng thời người dân cũng tự giác gìn giữ, bảo vệ.

Cuộc thi bơi chải trên sông Pheo tại lễ hội bơi Đăm. Ảnh ĐH

“Hằng năm, vào dịp mùng 10 tháng Ba âm lịch, tại ba di tích gồm đình Đăm, miếu Tây Tựu và đình Trung Tựu đều tổ chức hội lệ trang nghiêm. Riêng lễ hội bơi Đăm được tổ chức 5 năm một lần. Việc duy trì các nghi lễ, lễ hội không chỉ để tưởng nhớ công đức tiền nhân mà còn tạo không gian sinh hoạt văn hóa, thu hút nhân dân và du khách tham gia, qua đó góp phần giữ gìn và lan tỏa giá trị di sản của địa phương”, ông Ký chia sẻ.

Điều đáng quý là cho đến hôm nay, lễ hội bơi Đăm vẫn được người dân Tây Tựu gìn giữ bằng chính sự tự nguyện và trách nhiệm. Từ các bậc cao niên am hiểu nghi lễ đến lớp thanh niên tham gia luyện tập bơi chải, ai cũng coi việc giữ gìn lễ hội là trách nhiệm chung đối với quê hương.

Không chỉ trong những dịp lễ hội, việc gìn giữ di sản ở Tây Tựu còn được duy trì thường xuyên trong đời sống hằng ngày. Bà Nguyễn Thị Cung, Bí thư chi bộ, Trưởng ban Công tác Mặt trận số 3, tổ dân phố Trung 5, 6 cho biết, người dân địa phương luôn tự hào về các di sản của quê hương và chủ động tham gia bảo vệ, giữ gìn.

“Sáng thứ bảy hằng tuần, các lực lượng như Hội Liên hiệp Phụ nữ, Đoàn Thanh niên, Hội Cựu chiến binh, Ban Công tác Mặt trận cùng nhân dân các tổ dân phố lại cùng nhau tổng vệ sinh môi trường, chỉnh trang khu vực di tích. Bà con cũng có ý thức không lấn chiếm, giữ gìn không gian chung sạch đẹp để di tích và lễ hội luôn được bảo tồn, phát huy giá trị”, bà Cung cho biết.

Người dân địa phương luôn là chủ thể của quá trình bảo tồn và phát huy di sản. Ảnh Hằng Gia

Những việc làm cụ thể, đều đặn ấy cho thấy di sản không chỉ được gìn giữ bằng những quyết định hành chính, mà được bảo vệ từ chính ý thức và hành động của cộng đồng.

Lan tỏa giá trị trong đời sống hôm nay

Theo đồng chí Nguyễn Sỹ Thắng, Phó Chủ tịch UBND phường Tây Tựu, Đảng ủy, UBND phường định hướng bảo tồn gắn với phát huy giá trị hệ thống di tích, lễ hội và không gian văn hóa bản địa. Trong đó, đình Đăm và lễ hội bơi Đăm là điểm nhấn quan trọng để xây dựng sản phẩm văn hóa, quảng bá hình ảnh địa phương.

Năm 2026, phường Tây Tựu tổ chức Lễ hội Đình - Miếu Tây Tựu quy mô cấp phường trong 4 ngày, từ 24 đến 27- 4 (tức từ ngày 8 đến 11 tháng Ba âm lịch). Ngoài phần lễ truyền thống tại các di tích, lễ hội còn có nhiều hoạt động như trưng bày không gian hoa nghệ thuật, văn nghệ, trò chơi dân gian, thi đấu thể thao, quảng bá du lịch. Dự kiến lễ hội sẽ thu hút khoảng 20.000 - 25.000 người dân và du khách tham gia.

Điểm mới trong công tác bảo tồn, quảng bá di sản năm nay là việc tổ chức Cuộc thi “Kể tiếp câu chuyện bản sắc dân tộc, di sản văn hóa trong thời đại công nghệ số”, dành cho người dân, đoàn viên, thanh thiếu nhi và học sinh trên địa bàn. Cuộc thi khuyến khích các cá nhân, tập thể xây dựng sản phẩm video giới thiệu về di tích, lễ hội truyền thống, kết hợp thuyết minh, hình ảnh và ứng dụng công nghệ số. Đồng thời giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về giá trị di sản, phát triển kỹ năng và ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa.

Phường Tây Tựu tổ chức ra quân đảm bảo vệ sinh môi trường khu di tích đình Đăm và sông Pheo. Ảnh: TV

“Việc tổ chức lễ hội và các hoạt động liên quan không chỉ là nhiệm vụ của chính quyền, mà còn huy động sự tham gia của các tổ dân phố, đoàn thể, trường học và người dân. Chính sự vào cuộc ấy cho thấy di sản ở Tây Tựu đang được gìn giữ từ cơ sở, từ cộng đồng và từ chính những người đang sống cùng di sản” đồng chí Nguyễn Sỹ Thắng cho hay.

Giữa nhịp sống hiện đại, đình Đăm và lễ hội bơi Đăm vẫn được người dân Tây Tựu xem là một phần máu thịt của quê hương. Khi người dân còn tự hào, chủ động gìn giữ và lan tỏa, thì mạch chảy di sản ấy sẽ còn tiếp tục được bồi đắp bền lâu, trở thành điểm tựa văn hóa vững chắc trong đời sống hôm nay và mai sau.

Xuân Sinh