Điều trị thành công nhiều ca sốt rét ác tính, bác sĩ Bạch Mai chạy đua đưa Artesunate vượt 1.700 km cứu người

Sốt rét ác tính sau hơn một năm rời vùng dịch tễ

Sau hai ca sốt rét ác tính được điều trị thành công vào cuối tháng 6, đầu tháng 7, những ngày gần đây, Viện Y học nhiệt đới, Bệnh viện Bạch Mai tiếp tục tiếp nhận các trường hợp sốt rét từng sinh sống, làm việc tại châu Phi - khu vực bệnh sốt rét vẫn lưu hành mạnh.

Trong số đó có những trường hợp diễn biến nặng do P. falciparum, loại ký sinh trùng gây bệnh sốt rét nguy hiểm nhất ở người.

Đáng chú ý là nam người bệnh 32 tuổi, quê Thanh Hóa, từng làm việc tại Angola từ tháng 7/2024 đến tháng 7/2025. Sau khi trở về Việt Nam, người bệnh làm việc tại Hà Tĩnh và gần đây chuyển ra đảo Cát Hải, Hải Phòng. Người bệnh không đi nước ngoài trong thời gian gần đây.

Từ ngày 5/8, anh bắt đầu sốt cao, rét run, mệt mỏi, mỗi ngày xuất hiện 2-3 cơn sốt. Tình trạng ngày càng nặng khiến người bệnh phải qua nhiều cơ sở y tế.

TS.BS Đỗ Văn Thành, Phó Viện trưởng và các bác sĩ Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai, Bệnh viện Bạch Mai thăm khám cho nam người bệnh.   Ảnh: Nguyên Hà

Tại Hải Phòng, xét nghiệm và soi ký sinh trùng sốt rét phát hiện P. falciparum với mật độ cao. Người bệnh đã tụt huyết áp, tiểu cầu giảm sâu, được chẩn đoán sốt rét do P. falciparum kèm sốc nhiễm khuẩn. Do không có thuốc điều trị đặc hiệu, người bệnh nhanh chóng được chuyển đến Bệnh viện Bạch Mai.

Khi vào Viện Y học nhiệt đới, mật độ ký sinh trùng sốt rét trong máu rất cao. Người bệnh được xác định mắc sốt rét ác tính do P. falciparum, kèm suy thận, suy gan, cần hồi sức và điều trị đặc hiệu khẩn trương.

Sau quá trình điều trị tích cực, đến ngày 11/8, người bệnh đã giảm sốt, tỉnh táo và tình trạng lâm sàng cải thiện rõ rệt.

Trước đó, Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai cũng điều trị cho một nữ người bệnh 23 tuổi, quê Nghệ An, từng sinh sống và làm việc tại Nigeria.

Sáu ngày trước khi vào viện, người bệnh từng khám tại châu Phi vì sốt cao 38,8-39 độ C, rét run, vã mồ hôi và được chẩn đoán sốt rét do P. falciparum nhưng điều trị chưa đầy đủ.

Ngày 1/8, sau khi trở về Việt Nam, người bệnh đến khám tại Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai với biểu hiện mệt tăng, phù hai chân, tiểu đỏ và được chỉ định nhập viện.

Sau quá trình theo dõi, điều trị, sức khỏe người bệnh hồi phục, ổn định và đã được xuất viện.

Các trường hợp liên tiếp này cho thấy dù sốt rét hiện không còn phổ biến tại nhiều địa phương của Việt Nam, các ca bệnh ngoại lai ở những người từng sinh sống, làm việc tại vùng sốt rét lưu hành vẫn có thể xuất hiện và diễn biến nhanh, nặng nếu không được phát hiện sớm.

Theo báo cáo của đại diện Tổ chức Y tế Thế giới, tại Việt Nam hiện mỗi năm có hơn chục trường hợp mắc sốt rét trong nước, trong khi có hơn 100 ca sốt rét ngoại lai do từng sống và làm việc tại các quốc gia có lưu hành sốt rét, chủ yếu ở châu Phi.

Vượt hơn 1.700 km đưa Artesunate đến người bệnh

Không chỉ điều trị người bệnh tại Hà Nội, những ngày qua, các thầy thuốc Bệnh viện Bạch Mai còn tham gia một cuộc chạy đua đặc biệt với thời gian ở khoảng cách hơn 1.700 km.

Bệnh viện Bệnh nhiệt đới TP.HCM tiếp nhận một trường hợp sốt rét ác tính cần sử dụng Artesunate khẩn cấp. Tuy nhiên, nguồn thuốc tại khu vực phía Nam thời điểm đó đã hết.

Với sốt rét ác tính, thuốc điều trị đặc hiệu không đơn thuần là một lựa chọn điều trị mà thời điểm sử dụng thuốc có thể ảnh hưởng trực tiếp đến diễn biến bệnh và cơ hội sống của người bệnh.

Thông qua kết nối giữa các cơ sở y tế, Bệnh viện Bạch Mai là một trong số ít đơn vị còn nguồn thuốc. Ngay khi nhận được thông tin, bệnh viện đã khẩn trương làm thủ tục, chia sẻ thuốc Artesunate - lô thuốc được WHO trao tặng vừa qua.

Từ Hà Nội, thuốc được chuyển vào TP.HCM ngay trong đêm, vượt quãng đường hơn 1.700 km để kịp thời đến với người bệnh.

Sau khi được tiếp cận thuốc đặc hiệu, kết hợp điều trị tích cực và theo dõi sát, sức khỏe người bệnh tại TP.HCM hiện đã hồi phục tốt, tình trạng ổn định.

Yếu tố dịch tễ cần được lưu ý khi tiếp cận sốt rét

TS.BS Đỗ Văn Thành, Phó Viện trưởng Viện Y học nhiệt đới, Bệnh viện Bạch Mai cho hay, từ những ca bệnh vừa qua, yếu tố dịch tễ cần được đặc biệt lưu ý khi tiếp cận người bệnh sốt chưa rõ nguyên nhân, trong đó có tiền sử cư trú và làm việc tại vùng lưu hành sốt rét.

Trong thực hành lâm sàng, không nên chỉ hỏi người bệnh "gần đây có đi nước ngoài hay không", mà cần khai thác kỹ xem họ đã từng sinh sống, lao động hoặc trở về từ châu Phi hay những vùng đang lưu hành sốt rét hay không.

Trường hợp nam người bệnh 32 tuổi là một ví dụ. Dù đã rời Angola hơn một năm và gần đây không đi nước ngoài, tiền sử từng sinh sống tại vùng lưu hành sốt rét vẫn là dữ kiện có giá trị, giúp định hướng chẩn đoán.

Với những người từng sống hoặc làm việc tại châu Phi và các vùng có sốt rét lưu hành, khi xuất hiện các triệu chứng như sốt, rét run, vã mồ hôi, mệt nhiều hoặc những biểu hiện bất thường, cần chủ động thông báo tiền sử dịch tễ cho bác sĩ và đến cơ sở y tế sớm.

Người bệnh cũng không nên tự điều trị hoặc tự ý dừng thuốc khi vừa hết sốt. Sốt rét cần được chẩn đoán chính xác, điều trị đúng phác đồ và theo dõi đầy đủ.

Tiêu bản ký sinh trùng sốt rét P. falciparum của người bệnh trên phiến kính.  Ảnh: Nguyên Hà

Sốt rét có thể xa lạ, nhưng chưa biến mất

Theo các bác sĩ BV Bạch Mai, những ca bệnh liên tiếp tại Bệnh viện Bạch Mai cùng hành trình đưa Artesunate vượt hơn 1.700 km trong đêm một lần nữa cho thấy: sốt rét có thể đã trở nên xa lạ với nhiều người Việt Nam, nhưng chưa hề biến mất.

Trong bối cảnh giao lưu, đi lại và lao động quốc tế ngày càng gia tăng, việc khai thác đầy đủ tiền sử dịch tễ có ý nghĩa quan trọng trong chẩn đoán những trường hợp sốt chưa rõ nguyên nhân.

Với sốt rét ác tính, cơ hội cứu sống người bệnh đôi khi bắt đầu từ một câu hỏi tưởng như rất đơn giản: người bệnh đã từng sống hoặc làm việc ở đâu?

Từ câu trả lời đó, bác sĩ có thể định hướng đúng chẩn đoán, điều trị đủ sớm và đưa đúng thuốc đến người bệnh - dù khoảng cách là hơn 1.700 km hay xa hơn nữa.

Thái Bình - Nguyên Hà