Điều khiến tên lửa Iskander-M Nga trở thành cơn đau đầu với Patriot Mỹ

Với khả năng cơ động cao, thời gian triển khai ngắn và nhiều biện pháp đối phó hiện đại, Iskander-M được đánh giá là đang tạo ra thách thức ngày càng lớn đối với các mạng lưới phòng không của Ukraine, cũng như các hệ thống do NATO phát triển.

Tên lửa đạn đạo Iskander. (Ảnh: CC)

Được đưa vào biên chế quân đội Nga từ năm 2006 nhằm thay thế tổ hợp OTR-23 Oka thời Liên Xô, Iskander-M là tên lửa đạn đạo tầm ngắn đặt trên xe phóng cơ động. Mỗi xe phóng thường mang theo hai quả tên lửa sẵn sàng khai hỏa và có thể rời vị trí chỉ vài phút sau khi phóng nhằm tránh bị phản kích.

Theo Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), Iskander-M có tầm bắn khoảng 500 km, mang đầu đạn từ 480 đến 700 kg và sử dụng động cơ nhiên liệu rắn. Ngoài đầu đạn thông thường, hệ thống này cũng có khả năng mang đầu đạn hạt nhân, khiến nó trở thành một trong những phương tiện răn đe chiến thuật quan trọng của Nga.

Được thiết kế để vượt qua lá chắn phòng không

Điểm khác biệt lớn nhất của Iskander-M nằm ở khả năng xuyên thủng hệ thống phòng thủ. Thay vì bay theo quỹ đạo đạn đạo thông thường, Iskander-M tiếp cận mục tiêu theo quỹ đạo thấp hơn và liên tục thực hiện các động tác cơ động ở tốc độ rất cao. Trong quá trình bay, tên lửa có thể thay đổi hướng đột ngột nhằm gây khó khăn cho các hệ thống đánh chặn.

Bên cạnh đó, Iskander-M còn được cho là có khả năng phóng mồi nhử, sử dụng các biện pháp đối phó điện tử và giảm tín hiệu phản xạ radar để tăng khả năng sống sót trước các hệ thống phòng không hiện đại.

Những đặc điểm này được cho là nhằm đối phó với các hệ thống như Patriot, THAAD, Aegis cùng nhiều tổ hợp phòng thủ tên lửa tiên tiến khác của phương Tây.

Chiến trường Ukraine trở thành nơi hoàn thiện Iskander-M

Cuộc xung đột tại Ukraine không chỉ là nơi Nga sử dụng Iskander-M với cường độ lớn mà còn trở thành môi trường để liên tục nâng cấp hệ thống này.

Theo các chuyên gia của Viện Nghiên cứu Quân sự Hoàng gia Anh (RUSI), thay vì xuất hiện một phiên bản hoàn toàn mới, Iskander-M nhiều khả năng đã được cải tiến từng bước thông qua việc cập nhật phần mềm, nâng cấp hệ thống dẫn đường và tối ưu thuật toán điều khiển dựa trên kinh nghiệm thực chiến. Điều này giúp tên lửa thích nghi nhanh hơn với các biện pháp phòng thủ mới xuất hiện trên chiến trường.

Một xu hướng đáng chú ý khác là Iskander-M ngày càng được sử dụng trong các đòn tấn công hiệp đồng cùng máy bay không người lái.

Nga triển khai trước số lượng lớn UAV giá rẻ để buộc đối phương phải kích hoạt hệ thống phòng không và tiêu hao tên lửa đánh chặn. Khi mạng lưới phòng thủ đã bị phân tán hoặc bão hòa, các tên lửa đạn đạo như Iskander-M sẽ được phóng vào những mục tiêu có giá trị cao.

Chiến thuật này giúp tăng đáng kể xác suất xuyên thủng phòng không mà không cần phụ thuộc hoàn toàn vào khả năng của từng loại vũ khí riêng lẻ.

Một phần trong hệ sinh thái tấn công của Nga

Theo nhiều chuyên gia quân sự, Iskander-M không hoạt động độc lập mà là một mắt xích trong hệ thống tấn công nhiều lớp của Nga.

Bên cạnh Iskander-M còn có các tên lửa hành trình Kalibr, Kh-101, tên lửa siêu vượt âm Kinzhal và số lượng lớn UAV cảm tử kiểu Shahed được Nga sản xuất trong nước.

Việc kết hợp nhiều loại vũ khí với đặc điểm và quỹ đạo bay khác nhau khiến hệ thống phòng không đối phương phải xử lý đồng thời nhiều mối đe dọa, từ đó làm tăng nguy cơ bị quá tải.

Trong bối cảnh nguồn tên lửa đánh chặn của Ukraine ngày càng hạn chế, các đơn vị phòng không buộc phải lựa chọn mục tiêu ưu tiên để sử dụng những quả Patriot hoặc các tên lửa đánh chặn có giá trị cao.

Ngay cả khi từng loại tên lửa riêng lẻ không hoàn hảo, các đòn tấn công đồng loạt vẫn có thể tạo áp lực rất lớn lên toàn bộ mạng lưới phòng thủ.

Không chỉ đóng vai trò trong cuộc xung đột tại Ukraine, Iskander-M còn được xem là mối đe dọa đối với nhiều quốc gia NATO ở châu Âu.

Với tầm bắn khoảng 500 km, nếu được triển khai tại vùng Kaliningrad, hệ thống này có thể vươn tới nhiều khu vực của Ba Lan, Litva, Latvia, Estonia, phần lớn Phần Lan và thậm chí một phần lãnh thổ Đức.

Khả năng mang đầu đạn hạt nhân càng làm tăng giá trị răn đe của Iskander-M trong các kịch bản xung đột giữa Nga và NATO.

Nhiều chuyên gia nhận định cuộc đối đầu giữa tên lửa tấn công và hệ thống phòng thủ vẫn là quá trình cạnh tranh liên tục. Mỗi khi các hệ thống phòng không được nâng cấp, các loại tên lửa cũng được cải tiến để tìm cách vượt qua chúng. Ngược lại, các tổ hợp đánh chặn lại tiếp tục phát triển cảm biến, phần mềm và thuật toán mới nhằm nâng cao khả năng phòng thủ.

Xuân Minh