Điều gì xảy ra khi mạng lưới các 'ông lớn' phân phối ô tô ngày càng khuếch trương mở rộng?

Những vụ sáp nhập hàng chục triệu USD

Trong giai đoạn từ năm 2018-2025, thị trường ô tô đã diễn ra một số vụ mua bán và sáp nhập tiêu biểu tại các hệ thống phân phối và bán lẻ ô tô, với giá trị hàng chục triệu USD.

Trong 2 năm 2019-2020, Haxaco đã tăng tỷ lệ sở hữu tại các công ty con vận hành đại lý Mercedes-Benz tại TP.HCM, qua đó củng cố vị thế doanh nghiệp phân phối xe ô tô thương hiệu Mercedes-Benz lớn nhất tại Việt Nam.

Năm 2023, Tasco (HUT) đã phát hành cổ phiếu hoán đổi để sở hữu 100% SVC Holdings (cổ đông chi phối Savico), qua đó gián tiếp nắm quyền kiểm soát Savico – hệ thống phân phối ô tô lớn tại Việt Nam. Với thương vụ này, Tasco đã hình thành hệ sinh thái phân phối ô tô quy mô lớn, mở rộng mạng lưới đại lý đa thương hiệu trên toàn quốc.

Không dừng lại ở đó, năm 2024, Tasco Auto đã mua 100% vốn Sweden Auto – doanh nghiệp nhập khẩu và phân phối chính hãng thương hiệu xe Volvo tại thị trường Việt Nam, qua đó Mở rộng danh mục thương hiệu và tăng cường hiện diện trong phân khúc xe cao cấp.

Năm 2025, Savico (SVC) đã đầu tư khoảng 720 tỉ đồng để sở hữu 70,6% vốn tại Tasco RT – doanh nghiệp hoạt động bán lẻ ô tô và dịch vụ liên quan. Với thương vụ này, Savico tăng cường liên kết trong hệ sinh thái phân phối và dịch vụ ô tô của nhóm Tasco – Savico.

Ngoài ra, trong 2 năm 2024-2025, Tasco Auto đã thực hiện việc tăng tỷ lệ sở hữu tại công ty con, công ty liên kết vận hành các đại lý phân phối/bán lẻ ô tô thuộc nhiều thương hiệu như Toyota, Ford, Mitsubishi, Volvo… Thông qua thương vụ này, Tasco Auto đã hình thành mạng lưới hơn 100 showroom và tăng mức độ tích hợp trong chuỗi giá trị phân phối ô tô.

‘Ông lớn’ nào đang chiếm ưu thế?

Các thương vụ nêu trên cho thấy xu hướng tập trung kinh tế thông qua mua lại quyền kiểm soát trong hệ thống phân phối ô tô ngày càng rõ nét tại Việt Nam. Qua đó, doanh nghiệp nhận chuyển nhượng có thể nhanh chóng mở rộng mạng lưới đại lý, danh mục thương hiệu phân phối và phạm vi địa lý hoạt động, đồng thời tận dụng cơ sở hạ tầng và tệp khách hàng hiện hữu của doanh nghiệp mục tiêu (doanh nghiệp được mua lại).

Theo khảo sát, nghiên cứu của Cơ quan Điều tra vụ việc cạnh tranh (CQĐTVVCT) thuộc Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, hiện tại, nhóm Tasco Auto - Savico Group đang có hệ thống phân phối với khoảng từ 100-110 showroom phân phối khoảng 15 thương hiệu ô tô như Toyota, Ford, Mitsubishi, Volvo, Lynk & Co… Đây là hệ sinh thái phân phối ô tô lớn nhất Việt Nam hiện nay, chiếm từ 13-14% thị phần bán lẻ ô tô, với việc tích hợp các dịch vụ tài chính, bảo hiểm và hậu mãi.

Showroom của Thaco Auto

Hệ thống có số showroom nhiều thứ hai là THACO Auto, theo mô hình tích hợp giữa sản xuất – lắp ráp, phân phối, với khoảng từ 90 –100 showroom phân phối và bán lẻ khoảng 10 thương hiệu như Kia, Mazda, Peugeot, BMW, Mini… Hệ thống THACO Auto đang chiếm khoảng 30% thị phần bao gồm sản xuất và phân phối.

Hệ thống đại lý chuyên thương hiệu Mercedes-Benz của Haxaco Group có khoảng 8-10 showroom, là doanh nghiệp thuần về phân phối, chiếm khoảng từ 35-40% doanh số Mercedes-Benz tại Việt Nam.

Trong khi đó, Sài Gòn Ford có khoảng 40 đại lý trên toàn hệ thống và chỉ phân phối một thương hiệu ô tô Ford, hoạt động theo mô hình đại lý độc lập, đang chiếm khoảng 10% thị phần.

City Auto (CTF) là một hệ thống đại lý đa thương hiệu như Ford, Hyundai, Volkswagen…, hiện có từ 10-12 showroom và chiếm khoảng 3-4% thị phần. Các đại lý phân phối này chủ yếu tập trung ở TP.HCM, Bình Dương…

Có thể dẫn tới những hệ lụy?

Các thương vụ mua bán và sáp nhập mang lại những lợi ích nhất định về hiệu quả kinh tế theo quy mô và tối ưu hóa hoạt động phân phối cho doanh nghiệp nhận sáp nhập. Thông qua các giao dịch này, doanh nghiệp có thể nhanh chóng tiếp cận quyền phân phối chính hãng, cơ sở hạ tầng đạt chuẩn, đội ngũ nhân sự có kinh nghiệm và tệp khách hàng sẵn có của doanh nghiệp mục tiêu.

Tuy nhiên, hoạt động tập trung kinh tế thông qua các thương vụ cũng cho thấy có thể tác động đến sự cạnh tranh và quyền lợi người tiêu dùng. Cụ thể, theo CQĐTVVCT, xu hướng phát triển các hệ thống đại lý đa thương hiệu và đa địa bàn cho thấy sự chuyển dịch nhất định trong cấu trúc thị trường phân phối ô tô từ mô hình nhiều đại lý độc lập sang sự xuất hiện của các doanh nghiệp phân phối sở hữu và vận hành nhiều đại lý thuộc các thương hiệu khác nhau tại nhiều địa phương.

Tasco Auto đã mua lại doanh nghiệp phân phối xe Volvo tại Việt Nam.

Có 2 tác động quan trọng được CQĐTVVCT chỉ ra. Thứ nhất là tác động theo chiều ngang (nguy cơ gia tăng mức độ tập trung tại thị trường địa phương), có thể phát sinh khi các đại lý cùng thương hiệu hoặc cùng phân khúc sản phẩm thực hiện sáp nhập tại cùng một địa bàn. Trong điều kiện sự lựa chọn thay thế giữa các thương hiệu không hoàn toàn tương đương, sự gia tăng mức độ tập trung này có thể ảnh hưởng đến cạnh tranh giữa các đại lý, thể hiện ở mức độ ưu đãi, điều kiện giao dịch hoặc chất lượng dịch vụ đi kèm. Đồng thời, cạnh tranh nội bộ giữa các đại lý cùng thương hiệu – vốn là một yếu tố tạo áp lực về giá và dịch vụ – có thể giảm xuống khi số lượng đại lý độc lập thu hẹp.

Thứ hai là tác động theo chiều dọc (khả năng ảnh hưởng đến cạnh tranh trong chuỗi giá trị) có thể phát sinh khi một doanh nghiệp tham gia đồng thời ở nhiều khâu trong chuỗi giá trị, như phân phối bán lẻ, dịch vụ hậu mãi hoặc các dịch vụ liên quan như tài chính và bảo hiểm. Trong lĩnh vực ô tô, việc phân phối thường gắn với quyền ủy quyền theo thương hiệu, do đó mối liên kết giữa các khâu trong chuỗi có thể ảnh hưởng đến điều kiện cạnh tranh trên thị trường. Trong một số trường hợp, việc tích hợp các hoạt động kinh doanh có thể làm thay đổi khả năng tiếp cận nguồn cung hoặc khách hàng của các doanh nghiệp khác.

Cụ thể là liên quan đến khả năng tiếp cận đầu vào. Khi việc cung cấp xe, phụ tùng hoặc hỗ trợ kỹ thuật phụ thuộc vào các mối quan hệ trong chuỗi phân phối, các doanh nghiệp độc lập có thể gặp khó khăn nhất định trong việc duy trì hoạt động hoặc mở rộng kinh doanh. Liên quan đến khả năng tiếp cận đầu ra, khi doanh nghiệp kết hợp hoạt động bán xe với các dịch vụ đi kèm như tài chính hoặc bảo hiểm, việc cung cấp các gói sản phẩm tích hợp có thể ảnh hưởng đến lựa chọn của khách hàng và khả năng cạnh tranh của các nhà cung cấp dịch vụ khác trên thị trường.

Thẩm Hồng Thụy