Điện mặt trời mái nhà: Từ mỗi gia đình đến trang trại, doanh nghiệp cùng tiết kiệm năng lượng

Từ nhà ở đến trang trại: Điện mặt trời mang lại lợi ích thiết thực

Với các hộ gia đình, lợi ích dễ nhận thấy nhất của điện mặt trời mái nhà là giảm lượng điện phải mua từ lưới điện. Khi hệ thống được thiết kế phù hợp với nhu cầu sử dụng, nguồn điện tạo ra vào ban ngày có thể được sử dụng trực tiếp cho các thiết bị trong gia đình, từ điều hòa, tủ lạnh, máy bơm đến các thiết bị điện khác.

Thực tế sử dụng của hộ gia đình bà Trần Thị Phương, phố Đoàn Thị Điểm, phường Hạc Thành (Thanh Hóa) cho thấy điện mặt trời không chỉ tạo ra lợi ích về kinh tế mà còn đem lại sự chủ động, thoải mái hơn trong sử dụng điện.

Theo bà Phương, sau khi sử dụng hệ thống, lượng điện mua từ lưới chỉ còn khoảng 10% tổng sản lượng điện tiêu thụ. Việc không phải quá "chắt chiu" trong sử dụng điện cũng tạo tâm lý thoải mái hơn cho gia đình.

Gia đình bà Trần Thị Phương ngụ tại phố Đoàn Thị Điểm, Phường Hạc Thành chi phí hơn 130 triệu lắp đặt hệ thống điện năng lượng mặt trời. Sau hơn 1 tháng sử dụng, gia chủ cho biết, không phải quá "chắt chiu" trong sử dụng điện, tạo tâm lý thoải mái hơn cho gia đình.

“Thông qua ứng dụng của nhà cung cấp, người sử dụng còn có thể theo dõi lượng điện tiết kiệm và quy đổi thành lượng than giảm sử dụng, số cây xanh tương đương hoặc lượng khí thải được cắt giảm. Đây là yếu tố giúp người dân nhìn thấy rõ hơn giá trị môi trường mà một hệ thống điện mặt trời mang lại, bên cạnh khoản tiền điện được tiết kiệm”, bà Phương nhận xét.

Không chỉ các hộ gia đình, các trang trại cũng là nhóm có nhiều điều kiện để phát huy hiệu quả của điện mặt trời mái nhà. Tại khu trang trại thôn Miễu Nhị, xã Hoa Lộc, tỉnh Thanh Hóa, gia đình ông Nguyễn Hoài Châu đang nuôi khoảng 1 vạn con gà thịt. Với quy mô này, hệ thống quạt thông gió, quạt hút, làm mát, máy bơm nước và chiếu sáng phải hoạt động thường xuyên, nhất là trong những thời điểm nắng nóng.

Trang trại khoảng 10.000 con gà của ông Nguyễn Hoài Châu ở xã Hoa Lộc (Thanh Hóa) vừa được lắp đặt hệ thống điện năng lượng mặt trời

Điện vì thế trở thành một trong những khoản chi phí đáng kể trong quá trình chăn nuôi. Để chủ động thêm nguồn điện và giảm chi phí vận hành, ông Châu đã đầu tư hơn 200 triệu đồng lắp đặt hệ thống điện mặt trời áp mái công suất 30 kW.

"Trong chăn nuôi gà nói riêng và phát triển kinh tế trang trại nói chung, việc lắp đặt hệ thống điện năng lượng mặt trời để phục vụ sản xuất là điều cần thiết. Sử dụng nguồn năng lượng tái tạo với chi phí hợp lý sẽ giúp giảm giá thành sản phẩm, tăng tính cạnh tranh trên thị trường", ông Châu chia sẻ.

Theo ông Châu, các tấm pin vừa tạo điện, vừa có thể trở thành mái che, trong khi hoạt động chăn nuôi hoặc các mô hình sản xuất khác vẫn có thể được duy trì bên dưới.

Điểm đáng chú ý của mô hình này là điện mặt trời được tạo ra ngay tại nơi sử dụng. Nguồn điện sau khi qua bộ biến tần được hòa vào hệ thống điện của trang trại và sử dụng tương tự điện lưới. Các thiết bị phục vụ chăn nuôi vì vậy vẫn hoạt động bình thường.

Một lợi thế khác là hệ thống pin có thể tận dụng chính diện tích mái chuồng trại, không cần dành thêm quỹ đất. Các tấm pin vừa tạo điện, vừa có thể trở thành mái che, trong khi hoạt động chăn nuôi hoặc các mô hình sản xuất khác vẫn có thể được duy trì bên dưới.

Doanh nghiệp chuyển điện mặt trời thành bài toán kinh tế

Nếu ở hộ gia đình, điện mặt trời giúp giảm tiền điện sinh hoạt thì tại doanh nghiệp, nhà máy, khách sạn hay cơ sở kinh doanh, giá trị kinh tế của nguồn năng lượng này còn rõ nét hơn bởi đây là những nơi có nhu cầu sử dụng điện lớn và thường xuyên.

Không chỉ các hộ gia đình, trang trại, gia trại, các doanh nghiệp, cơ sở kinh doanh lớn ở Thanh Hóa cũng đã đầu tư lắp đặt hệ thống điện năng lượng mặt trời. 

Theo ông Hoàng Anh Tuấn, Giám đốc Công ty CP Việt Hùng Power, trước đây nhiều doanh nghiệp còn e ngại điện mặt trời mái nhà do chi phí đầu tư, hiệu quả thực tế, độ ổn định và thời gian thu hồi vốn. Tuy nhiên, khi ngày càng nhiều hệ thống được đưa vào vận hành và hiệu quả được chứng minh, cách nhìn của doanh nghiệp đã thay đổi.

“Điện mặt trời hiện không còn đơn thuần được xem là giải pháp bảo vệ môi trường mà đang trở thành một giải pháp kinh tế trong vận hành doanh nghiệp. Đặc biệt, những đơn vị sử dụng nhiều điện vào ban ngày có thể giảm trực tiếp lượng điện mua từ lưới, qua đó tiết giảm chi phí vận hành và nâng cao khả năng cạnh tranh”, ông Tuấn phân tích.

Theo ông Hoàng Anh Tuấn, Giám đốc Việt Hùng Power, việc khảo sát biểu đồ phụ tải, thời điểm tiêu thụ điện, diện tích và kết cấu mái, hệ thống điện hiện hữu, máy biến áp, tủ điện, thiết bị bảo vệ... là những bước quan trọng trước khi doanh nghiệp quyết định đầu tư.

Tuy nhiên, theo ông Tuấn, không nên bắt đầu bài toán bằng câu hỏi doanh nghiệp có thể lắp bao nhiêu kWp, mà cần xác định chính xác "dấu vân tay năng lượng" của từng cơ sở. Mỗi doanh nghiệp có một đặc điểm sử dụng điện khác nhau: có nơi phụ tải tập trung vào ban ngày, có nơi vận hành theo ca, có nơi phụ tải biến động theo mùa hoặc theo dây chuyền sản xuất.

Do đó, hệ thống hiệu quả không phải là hệ thống có công suất lớn nhất mà là hệ thống được thiết kế phù hợp nhất với nhu cầu sử dụng. Việc khảo sát biểu đồ phụ tải, thời điểm tiêu thụ điện, diện tích và kết cấu mái, hệ thống điện hiện hữu, máy biến áp, tủ điện, thiết bị bảo vệ... là những bước quan trọng trước khi quyết định đầu tư.

Theo các chuyên gia, với những dự án có điều kiện phù hợp, thời gian hoàn vốn hiện nay thường khoảng 4-6 năm

Về hiệu quả kinh tế, theo ông Tuấn, không thể đưa ra một con số tiết kiệm chung cho mọi doanh nghiệp. Mức giảm chi phí phụ thuộc vào quy mô hệ thống, điều kiện bức xạ, thời gian sử dụng điện, biểu đồ phụ tải và loại giá điện mà doanh nghiệp áp dụng.

Với những dự án có điều kiện phù hợp, thời gian hoàn vốn hiện nay thường khoảng 4-6 năm. Sau thời gian này, hệ thống tiếp tục tạo ra điện trong nhiều năm, do đó cần đánh giá hiệu quả trên toàn bộ vòng đời, thường từ 20 năm trở lên.

Khách sạn Nga Sơn (Thanh Hóa) đầu tư lắp đặt hệ thống điện năng lượng mặt trời với chi phí gần 1 tỷ đồng

Thực tế từ Khách sạn Nga Sơn (Thanh Hóa), Việt Hùng Power  đã khảo sát phụ tải thực tế, tận dụng diện tích mái phù hợp để lắp đặt 130 tấm pin. Hệ thống được tích hợp phần mềm theo dõi trên điện thoại, cho phép khách hàng trực tiếp kiểm tra sản lượng điện tạo ra, lượng điện tiêu thụ và số tiền tiết kiệm. Dữ liệu được hệ thống tự động thu thập, cập nhật, giúp chủ cơ sở có thêm công cụ quản lý năng lượng.

Ông Hoàng Anh Tuấn nhận định, xu hướng sắp tới không chỉ dừng ở việc lắp đặt điện mặt trời mà sẽ hướng tới quản trị tổng thể nguồn năng lượng, kết hợp điện mặt trời với lưu trữ, quản lý phụ tải và các giải pháp điều khiển thông minh để nâng cao hiệu quả kinh tế.

Các cơ sở sản xuất kinh doanh ở Thanh Hóa ngày càng quan tâm nhiều hơn đến điện mặt trời

Với Thanh Hóa, dư địa phát triển điện năng lượng mặt trời còn rất lớn. Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, tỉnh được phân bổ phát triển 373 MW điện mặt trời mái nhà vào năm 2030 và 441 MW vào năm 2035. Thanh Hóa có diện tích tự nhiên lớn, nhiều khu công nghiệp, khu kinh tế, cụm công nghiệp cùng hệ thống cơ quan hành chính, trường học, bệnh viện và hàng trăm nghìn công trình dân dụng có mái nhà phù hợp. Đây là nền tảng quan trọng để mở rộng điện mặt trời mái nhà, đưa nguồn năng lượng tái tạo đến gần hơn với từng hộ dân và từng cơ sở sản xuất.

Cùng với đó, việc hoàn thiện cơ chế, chính sách cũng có ý nghĩa quan trọng. Nghị định 243/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 26/6/2026 đã mở rộng cơ chế mua bán điện dư; trong những trường hợp đủ điều kiện, sản lượng điện dư mua bán theo thỏa thuận thông thường có thể tới 50% sản lượng phát, đồng thời một số trường hợp có thể được áp dụng tỷ lệ cao hơn đến hết năm 2030 nếu lưới điện đáp ứng điều kiện tiếp nhận và vận hành an toàn.

Quang Duy