Diễn đàn tháng 9: Mùa tựu trường, mùa 'lo âu'

Các khoản thu chi đầu năm học mới luôn là nỗi lo đối với những gia đình có thu nhập không ổn định. Ảnh minh họa: AI

Trăm nỗi lo đầu năm học mới

Chị Nguyễn Thị Duyên (42 tuổi, phường Xuân Phương, Hà Nội) là một lao động tự do. Công việc hằng ngày của chị là nhận dọn dẹp vệ sinh theo giờ. Lúc đông khách chị làm không hết việc nhưng có khi vài ngày không có ai gọi nên nguồn thu nhập thường không ổn định.

Chị Duyên có 2 con đang theo học tại Trường THCS Xuân Phương. Thời điểm cận kề năm học mới, chị thường phải tính toán kỹ lưỡng để cân đối những khoản thu chi. "Tiền học của con không phải khoản duy nhất. Còn sách vở, bút, đồng phục, giày dép, các khoản đóng góp đầu năm... Mỗi thứ một ít nhưng cộng lại thành một khoản không nhỏ", chị Duyên chia sẻ.

Hai vợ chồng đều làm nghề tự do, thu nhập không đều nên chị thường xuyên lo lắng "không biết tháng tới có đủ tiền hay không". Năm học trước, có những thời điểm chị phải nhận thêm việc vào buổi tối. Những ngày con chuẩn bị khai giảng, thay vì cùng con chuẩn bị sách vở, kiểm tra lại đồ dùng học tập, chị lại tranh thủ đi làm. "Con háo hức vì sắp gặp lại bạn bè, còn mẹ chỉ nghĩ xem tháng này kiếm được bao nhiêu, thiếu khoản nào thì phải xoay ở đâu", chị chia sẻ.

Với những gia đình có thu nhập bấp bênh như chị Duyên, năm học mới là một "bài kiểm tra" về khả năng cân đối tài chính của cả gia đình. Áp lực ấy càng hiện rõ khi trẻ bắt đầu lớn với những khoản chi ngày càng "phình" ra. Nếu ở những lớp đầu cấp, phụ huynh chủ yếu phải lo sách vở, đồng phục, đồ dùng học tập thì lên các lớp cao hơn, nhu cầu học tập, ngoại khóa, công nghệ, các lớp bổ trợ cũng có thể tăng.

Ảnh minh họa: AI

"Điều những người làm nghề tự do như tôi sợ nhất là tâm lý so sánh của con. Mình không muốn con thấy bạn có cái này, cái kia mà mình không có. Càng không muốn vì điều kiện của bố mẹ mà con cảm thấy mình thua kém bạn bè", chị Duyên tâm sự.

Không giống như chị Duyên, chị Đinh Thu Lan (37 tuổi, trú tại phường Phú Diễn) là viên chức làm việc tại UBND phường, có công việc, thu nhập ổn định mỗi tháng. So với lao động tự do, chị Lan không phải lo chuyện hôm nay có việc hay không, tháng này thu nhập có giảm mạnh hay không. Thế nhưng, mỗi khi năm học mới bắt đầu, chị vẫn có một danh sách dài những điều phải lo. "Tiền thì có thể chủ động hơn, nhưng thời gian mới là vấn đề", chị Lan nói.

Buổi sáng chị đi làm, buổi chiều thường phải hoàn thành công việc, họp hoặc xử lý hồ sơ. Trong khi đó, con bắt đầu năm học mới cũng kéo theo hàng loạt thay đổi về thời gian biểu. Con cần mẹ đưa đón, cần kiểm tra sách vở, cần chuẩn bị đồ dùng học tập, cần trao đổi với giáo viên. Khi con bước vào cấp học mới, câu chuyện còn phức tạp hơn bởi yêu cầu học tập tăng lên.

Chị Lan từng có những ngày vừa về đến nhà đã phải mở máy tính làm tiếp công việc. Con ngồi bên cạnh hỏi chuyện trường lớp nhưng mẹ chỉ có thể trả lời qua loa. "Có những lúc mình ngồi ngay cạnh con mà đầu óc vẫn nghĩ về công việc. Sau đó lại thấy có lỗi vì cảm giác mình chưa thực sự ở bên con", chị chia sẻ.

Điều đáng nói là áp lực của những bà mẹ như chị Lan, ngoài việc chi tiêu cho năm học mới còn đến từ kỳ vọng vừa phải làm tốt công việc, vừa là người mẹ tận tâm. Năm học mới, vì vậy, còn đồng nghĩa với việc sắp xếp thế nào để thích ứng với một nhịp sống mới.

Năm học mới không áp lực

Cô giáo Nguyễn Thị Vân (Trường THCS Đỗ Ngọc Du, Hà Nội) cho rằng, điều quan trọng nhất là cha mẹ cần phân biệt giữa "lo cho con" và "lo thay cho con". Cha mẹ có trách nhiệm chuẩn bị những điều kiện cần thiết, nhưng không nhất thiết phải đáp ứng mọi mong muốn của trẻ. Một năm học mới không cần bắt đầu bằng việc mua tất cả đồ dùng mới nếu những vật dụng cũ vẫn còn sử dụng tốt.

"Đặc biệt, cha mẹ không nên biến việc chuẩn bị năm học mới thành một cuộc chạy đua với các gia đình khác. Một chiếc ba lô mới không khiến một đứa trẻ học tốt hơn. Một bộ đồ dùng đắt tiền cũng không quyết định kết quả học tập. Điều trẻ cần hơn cả là cảm giác được bố mẹ tin tưởng và đồng hành", cô Vân chia sẻ.

Cô giáo Nguyễn Thị Vân (Trường THCS Đỗ Ngọc Du, Hà Nội)

Cũng theo nữ giáo viên này, để giảm áp lực mỗi dịp năm học mới, trước hết cha mẹ cần lập kế hoạch sớm, thay vì chờ đến sát ngày khai giảng mới bắt đầu mua sắm và tính toán. Với những gia đình có thu nhập hạn chế, việc chia nhỏ các khoản chi trong vài tuần hoặc vài tháng sẽ giúp giảm áp lực tài chính. Có thể kiểm kê những gì con còn sử dụng được từ năm học trước, thống nhất với con những thứ thực sự cần mua và những thứ có thể chờ.

Quan trọng hơn, cha mẹ nên để trẻ tham gia vào quá trình chuẩn bị. "Con cần gì cho năm học mới?"; "Những đồ dùng nào con đã có?"; "Con muốn tự sắp xếp góc học tập như thế nào?"... những câu hỏi tưởng nhỏ nhưng giúp trẻ cảm nhận mình là một phần của hành trình mới.

Với những gia đình có điều kiện kinh tế ổn định, cô Vân cho rằng cần chú ý nhiều hơn đến áp lực kỳ vọng. Không ít cha mẹ vô tình biến năm học mới thành thời điểm đặt ra hàng loạt mục tiêu đó là phải đạt học sinh giỏi, phải tăng điểm, phải học thêm môn này, môn kia, phải tham gia hoạt động nọ, hoạt động kia…

Kỳ vọng của cha mẹ nếu vượt quá khả năng và nhu cầu thực tế của trẻ có thể khiến năm học trở thành một chuỗi ngày chạy theo thành tích. Thay vì ngay lập tức đăng ký hàng loạt lớp học thêm, có thể dành những tuần đầu tiên để quan sát xem trẻ thực sự gặp khó khăn ở đâu. Thay vì chỉ chuẩn bị sách vở, đồng phục, cha mẹ cũng cần chuẩn bị cho con một thứ quan trọng hơn đó là tâm thế để con tự tin bước vào năm học mới. 

Nguyễn Hải Phong