Diễn đàn Pháp luật ASEAN 2026: Mở ra cơ hội hợp tác và phát triển trong khu vực

Quang cảnh diễn đàn. Ảnh: Như Nguyệt.

Ngày 18/8, Bộ Tư pháp tổ chức Diễn đàn Pháp luật ASEAN năm 2026 với chủ đề “Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong công tác xây dựng và thi hành pháp luật trong kỷ nguyên số”.

BỐN ĐỊNH HƯỚNG HỢP TÁC LỚN

Phát biểu tại Phiên khai mạc, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhấn mạnh thế giới đang trải qua một giai đoạn chuyển đổi có tính bước ngoặt. Sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn đang mở ra những chân trời mới, đồng thời nới rộng khoảng cách giữa các nước đi đầu với các nước chậm chuyển đổi.

Trước bối cảnh đó, chúng ta đang phải đối mặt với một nghịch lý lớn của thời đại, đó là rủi ro gia tăng hơn, nhưng dư địa bứt phá cũng mở rộng hơn.

Thời gian qua, Việt Nam đã đạt được một số kết quả bước đầu. Quốc hội đã thông qua Luật Trí tuệ nhân tạo, đưa Việt Nam trở thành một trong những quốc gia đầu tiên có đạo luật riêng về lĩnh vực này. Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án phát triển Cổng Pháp luật quốc gia giai đoạn 2026 - 2030, thiết lập nền tảng truy cập thống nhất về dữ liệu pháp luật.

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu phát biểu tại diễn đàn. Ảnh: Như Nguyệt.

Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo Bộ Tư pháp đẩy mạnh hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu pháp luật quốc gia và các công cụ để ứng dụng trí tuệ nhân tạo có chuẩn mực, phù hợp với khung kiến trúc số quốc gia.

Với những kết quả đó, Việt Nam đang chuyển mạnh từ tư duy lập pháp “quản trị” sang “thích ứng” và kiến tạo phát triển; đảm bảo tính linh hoạt của hệ thống pháp luật để khai thác tối đa các tiềm năng của công nghệ mới nhưng đồng thời giữ vững các nguyên tắc, giá trị cốt lõi và đảm bảo các yếu tố về an ninh, an toàn hệ thống.

Khẳng định Việt Nam nhất quán coi trọng vai trò trung tâm của ASEAN trong tiến trình hợp tác pháp luật số của khu vực, Phó Thủ tướng cho rằng các nguyên tắc, tiêu chuẩn, quy chuẩn về ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong lĩnh vực pháp luật và tư pháp cần được hình thành trước hết trong ASEAN, do ASEAN dẫn dắt, trên cơ sở đồng thuận và tôn trọng chủ quyền của mỗi quốc gia thành viên.

Bên cạnh đó, ASEAN có dân số trẻ, tốc độ chuyển đổi số thuộc nhóm nhanh nhất thế giới và sự đa dạng về hệ thống pháp luật - chính sự đa dạng đó, nếu được kết nối, sẽ trở thành phòng thí nghiệm chính sách phong phú bậc nhất toàn cầu. 

Các đại biểu tham dự diễn đàn. Ảnh: Như Nguyệt.

Phó Thủ tướng kêu gọi các quốc gia thành viên ASEAN, các đối tác phát triển và tổ chức quốc tế cùng chung tay triển khai 4 định hướng hợp tác lớn.

Thứ nhất, hợp tác phát triển bộ nguyên tắc chung về ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật trên cơ sở kế thừa Hướng dẫn của ASEAN về quản trị và đạo đức trí tuệ nhân tạo.

Thứ hai, chia sẻ tiêu chuẩn, quy chuẩn dữ liệu pháp luật và kinh nghiệm số hóa, rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, tiến tới tra cứu, đối chiếu pháp luật giữa các nước ASEAN thuận lợi hơn, qua đó giảm chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp.

Thứ ba, hợp tác phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực tư pháp và pháp luật, đảm bảo vừa am hiểu pháp luật, vừa nắm vững công nghệ; hỗ trợ nhau về hạ tầng dữ liệu và chuyển giao công nghệ, ưu tiên thành viên còn khó khăn. Qua đó, từng bước thu hẹp khoảng cách năng lực số giữa các quốc gia thành viên, để không quốc gia nào và không ai bị bỏ lại phía sau.

Thứ tư, duy trì các cơ chế đối thoại, tăng cường hợp tác chia sẻ kinh nghiệm, kết nối mạng lưới chuyên gia trong lĩnh vực tư pháp và pháp luật.

TĂNG CƯỜNG HỢP TÁC QUỐC TẾ, CHIA SẺ KINH NGHIỆM

Tại Diễn đàn, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết ở Việt Nam, xây dựng và hoàn thiện thể chế luôn được xác định là một trong những đột phá chiến lược để phát triển đất nước.

Đối với ngành Tư pháp, chuyển đổi số không chỉ là việc số hóa quy trình xây dựng văn bản quy pháp luật, xây dựng các cơ sở dữ liệu pháp luật, mà quan trọng hơn là đổi mới phương thức xây dựng pháp luật, nâng cao hiệu lực tổ chức thi hành pháp luật và tăng cường khả năng phục vụ người dân, doanh nghiệp bằng các công cụ công nghệ hiện đại.

Trong quá trình đó, AI đang mở ra những triển vọng rất đáng chú ý nhưng cũng đem lại một số thách thức chung mà Việt Nam và nhiều quốc gia đang phải đối mặt.

Đó là những vấn đề về bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng, trách nhiệm giải trình của các hệ thống AI, tính minh bạch của thuật toán... AI không có biên giới, điều đó đòi hỏi các cơ quan pháp luật và tư pháp phải tăng cường hợp tác quốc tế, chia sẻ kinh nghiệm và cùng xây dựng những cách tiếp cận có khả năng tương thích, tôn trọng sự khác biệt nhưng vẫn hướng tới các giá trị chung.

Diễn đàn diễn ra trong hai ngày 18-19/8. Ảnh: Như Nguyệt.

Bộ Tư pháp Việt Nam cam kết mạnh mẽ trong việc kiến tạo một môi trường pháp lý cởi mở, an toàn và đồng bộ, sẵn sàng đồng hành cùng các bộ, ngành, cơ quan pháp luật và tư pháp của các nước ASEAN, Ban Thư ký ASEAN, các tổ chức quốc tế, cộng đồng doanh nghiệp và giới học thuật để tăng cường trao đổi kinh nghiệm, thúc đẩy hợp tác chuyên môn, chia sẻ tri thức và cùng nghiên cứu, đề xuất các giải pháp pháp lý phù hợp với sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo.

Tại Phiên toàn thể, các đại biểu đã tập trung thảo luận các nội dung: Ứng dụng AI trong xây dựng và hoàn thiện pháp luật ở Việt Nam: thực trạng, thách thức và triển vọng; Ứng dụng AI trong phát triển Cổng thông tin pháp luật quốc gia: Nâng cao khả năng tiếp cận, tra cứu và hỗ trợ thi hành pháp luật trong kỷ nguyên số; Khung pháp luật và chính sách của các quốc gia ASEAN về chuyển đổi số và ứng dụng AI trong xây dựng và thi hành pháp luật; Kinh nghiệm ứng dụng AI trong hỗ trợ người dân và doanh nghiệp tiếp cận pháp luật…

Như Nguyệt