Diễn đàn Pháp luật ASEAN 2026: Hướng tới hệ sinh thái pháp lý số hiện đại, lấy con người làm trung tâm

AI ngày càng trở thành công cụ quan trọng trong xây dựng và thi hành pháp luật

Sau gần hai ngày làm việc khẩn trương, nghiêm túc và hiệu quả, Diễn đàn Pháp luật ASEAN 2026 với chủ đề “Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong xây dựng pháp luật và tổ chức thi hành pháp luật trong kỷ nguyên số” đã hoàn thành toàn bộ chương trình đề ra.

 Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh phát biểu bế mạc diễn đàn.

Phát biểu bế mạc, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh thay mặt Lãnh đạo Bộ Tư pháp Việt Nam và Ban Tổ chức Diễn đàn trân trọng cảm ơn các đoàn đại biểu đến từ các quốc gia thành viên ASEAN, các đối tác phát triển, tổ chức quốc tế, cơ quan, tổ chức của Việt Nam cùng các chuyên gia và đại biểu trong, ngoài nước đã tham dự, chia sẻ kinh nghiệm và đóng góp nhiều ý kiến tâm huyết, có giá trị.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh, trong suốt chương trình làm việc, Diễn đàn đã tạo dựng một nền tảng đối thoại cởi mở, đa chiều và thực chất về những vấn đề đang đặt ra đối với lĩnh vực pháp luật và tư pháp trong bối cảnh AI phát triển mạnh mẽ.

Các phiên toàn thể mang đến cái nhìn toàn diện về ứng dụng AI trong xây dựng pháp luật và tổ chức thi hành pháp luật, từ thực tiễn của Việt Nam, kinh nghiệm của các quốc gia ASEAN đến những bài học từ Liên minh châu Âu và các tổ chức quốc tế.

Đáng chú ý, các đại biểu đã chia sẻ nhiều kinh nghiệm về ứng dụng AI trong nghiên cứu pháp luật, xây dựng chính sách, phát triển cơ sở dữ liệu pháp luật quốc gia, hỗ trợ người dân và doanh nghiệp tiếp cận pháp luật, cũng như các mô hình thực tiễn trong xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật.

 Quang cảnh bế mạc diễn đàn.

Những trao đổi này cho thấy AI đang từng bước trở thành một công cụ quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng quản trị nhà nước và hiệu quả hoạt động của hệ thống tư pháp.

Bên cạnh đó, các phiên thảo luận chuyên đề mở rộng góc nhìn đối với nhiều vấn đề mới mang tính chiến lược như: Chủ quyền AI quốc gia, quản trị AI trong khu vực ASEAN, trọng tài trong kỷ nguyên số, cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm trong phát triển và ứng dụng AI, cũng như những cơ hội, thách thức của AI đối với quản trị quốc gia thông minh.

Các chuyên gia đến từ ASEAN, ERIA, Liên minh châu Âu, UNCITRAL, OECD và các đối tác quốc tế cùng trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, qua đó khẳng định không có một mô hình quản trị AI chung phù hợp với mọi quốc gia. Tuy nhiên, các quốc gia đều có chung nhận thức rằng việc phát triển và ứng dụng AI cần được đặt trên nền tảng của pháp quyền, tính minh bạch, trách nhiệm giải trình, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và hướng tới phát triển bền vững.

Tăng cường hợp tác pháp luật, tư pháp trong ASEAN

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh nhấn mạnh, từ những trao đổi và kết quả đạt được, có thể khẳng định Diễn đàn Pháp luật ASEAN 2026 đã góp phần làm sâu sắc hơn hợp tác ASEAN trong lĩnh vực pháp luật và tư pháp, đồng thời mở ra những hướng tiếp cận mới đối với chuyển đổi số và thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong xây dựng, tổ chức thi hành pháp luật.

Với sự tham gia của các cơ quan pháp luật, tư pháp, chuyên gia, tổ chức quốc tế và đối tác phát triển, Diễn đàn không chỉ tạo dựng không gian trao đổi chính sách, chia sẻ kinh nghiệm thiết thực mà còn góp phần tăng cường sự hiểu biết và kết nối giữa các quốc gia thành viên ASEAN trước những vấn đề pháp lý mới đặt ra trong kỷ nguyên số.

 Quang cảnh diễn đàn.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh, những kết quả này đóng góp thiết thực vào việc thúc đẩy các mục tiêu và định hướng của Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, hướng tới một Cộng đồng ASEAN tự cường, đổi mới sáng tạo, lấy người dân làm trung tâm và phát triển bền vững.

Từ các nội dung được trao đổi tại Diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh chỉ ra một số thông điệp quan trọng.

Trước hết, AI không chỉ là đối tượng điều chỉnh của pháp luật mà còn đang trở thành công cụ hỗ trợ ngày càng hiệu quả trong toàn bộ quá trình xây dựng, hoàn thiện và tổ chức thi hành pháp luật.

Cùng với đó, trước tốc độ phát triển nhanh chóng của công nghệ, các quốc gia cần chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy quản trị; xây dựng các khuôn khổ pháp lý linh hoạt, thích ứng, dựa trên quản trị rủi ro, đồng thời vẫn tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo.

Trong một khu vực đa dạng như ASEAN, việc chia sẻ kinh nghiệm, tăng cường đối thoại chính sách, phát triển nguồn nhân lực pháp lý số và thúc đẩy hợp tác giữa các cơ quan tư pháp, cơ sở nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ và tổ chức quốc tế có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây là cơ sở góp phần thu hẹp khoảng cách phát triển và nâng cao năng lực quản trị AI của mỗi quốc gia.

Đặc biệt, sự phát triển của AI phải luôn hướng tới phục vụ con người. Công nghệ cần trở thành công cụ giúp nâng cao khả năng tiếp cận công lý, chất lượng dịch vụ công pháp lý, hiệu quả quản trị nhà nước và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội một cách bao trùm, bền vững.

 Các đại biểu tham dự diễn đàn.

Chuyển thông điệp chung thành hành động cụ thể

Về định hướng thời gian tới, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh cho rằng, các quốc gia ASEAN cần tiếp tục phát huy kết quả của Diễn đàn, cụ thể hóa những thông điệp và nhận thức chung thành các ưu tiên hợp tác, hành động thiết thực thông qua các cơ chế của ASEAN, đồng thời tăng cường hợp tác với các đối tác quốc tế.

Trong đó, cần đặc biệt quan tâm thúc đẩy xây dựng và hoàn thiện các khuôn khổ pháp lý phù hợp tại khu vực, bảo đảm AI được phát triển và ứng dụng an toàn, an ninh, có trách nhiệm, minh bạch và lấy con người làm trung tâm.

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh cho biết, Việt Nam đang bước vào kỷ nguyên vươn mình, trong đó chuyển đổi số đóng vai trò quan trọng. Việt Nam luôn coi trọng và sẽ tiếp tục tích cực thúc đẩy hợp tác pháp luật và tư pháp trong ASEAN cũng như với các đối tác quốc tế.

Bộ Tư pháp Việt Nam cam kết là một đối tác chủ động, tích cực và đầy trách nhiệm trong cộng đồng ASEAN và với các tổ chức quốc tế; đồng thời kỳ vọng Diễn đàn Pháp luật ASEAN 2026 sẽ trở thành tiền đề cho một mạng lưới hợp tác pháp luật số sâu rộng.

“Những sáng kiến ngày hôm nay cần sớm được chuyển hóa thành các khuôn khổ hợp tác, hành động cụ thể tại khu vực”, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh nhấn mạnh, đồng thời bày tỏ mong muốn tiếp tục sát cánh cùng Ban Thư ký ASEAN, các nước thành viên và các đối tác toàn cầu như ERIA, Liên minh châu Âu, OECD, UNCITRAL để cùng kiến tạo một hệ sinh thái pháp lý hiện đại, vì một Cộng đồng ASEAN tự cường, sáng tạo và thịnh vượng.

Hồng Nguyên