Địa ngục tâm lý trên chấm 11 m tại World Cup

Tại World Cup 2026, điều thay đổi không phải là áp lực mà là cách các đội bóng chuẩn bị cho thời khắc quyết định này. Đức và Hà Lan đều đã phải dừng bước cay đắng sau các loạt sút luân lưu trước Paraguay và Morocco.

Trong khi đó, Bỉ giành chiến thắng lội ngược dòng ngoạn mục nhờ bàn thắng trên chấm phạt đền ở cuối hiệp phụ trước Senegal.

Những kết quả đó cho thấy luân lưu không còn đơn thuần là yếu tố may rủi mà đã trở thành một phần quan trọng trong chiến lược thi đấu.

Ngày 2/7, Cristiano Ronaldo của Bồ Đào Nha ghi bàn thắng đầu tiên từ chấm phạt đền trong trận đấu với Croatia. Ảnh: Reuters/Kevin Sousa.

Luân lưu là kỹ năng có thể rèn luyện

Giáo sư Geir Jordet, chuyên gia tâm lý học thể thao của Trường Khoa học Thể thao Na Uy và là tác giả cuốn "Pressure" về tâm lý học phạt đền, cho rằng đã đến lúc phải từ bỏ quan niệm "đá luân lưu là trò may rủi".

Theo ông, trong hành trình chinh phục World Cup, khả năng phải bước vào loạt sút luân lưu là điều khó tránh khỏi. Vì vậy, việc không chuẩn bị kỹ lưỡng cho kịch bản này là điều khó có thể chấp nhận.

Ông Jordet cũng cảnh báo mỗi kỳ World Cup vẫn sẽ có những cầu thủ trẻ bị cả sự nghiệp gắn liền với một cú sút hỏng. Đó là cú sốc tâm lý rất lớn nếu không được chuẩn bị từ trước.

Trong "Pressure", Jordet đã tập hợp video của tất cả 718 quả sút luân lưu ở World Cup, Euro và Champions League kể từ khi sút luân lưu được phép vào năm 1970 cho đến năm 2023.

Nghiên cứu cho thấy 53% số cầu thủ đá hỏng đều có những phản ứng giống nhau: cúi đầu, ôm mặt, ngã xuống sân hoặc né tránh ánh mắt đồng đội sau khi thực hiện cú sút.

Theo ông, điều này cho thấy yếu tố tâm lý đóng vai trò rất lớn trong thành công hay thất bại của một quả phạt đền.

Đội tuyển Anh là ví dụ tiêu biểu cho nỗi đau này. "Câu chuyện về đội tuyển Anh thật hấp dẫn", Jordet nói. "Họ đã thua 6 trong 7 loạt sút luân lưu trong những năm 90 và đầu những năm 2000. Khi đó, ở Anh gần như ai cũng có chung một suy nghĩ rằng đội tuyển luôn tiến sâu tại các giải đấu, sở hữu rất nhiều tài năng, nhưng cuối cùng lại gục ngã trên chấm luân lưu".

Sau nhiều năm liên tục thất bại ở các loạt luân lưu tại những giải đấu lớn, Liên đoàn Bóng đá Anh đã xây dựng chương trình huấn luyện chuyên biệt, kết hợp giữa kỹ thuật, mô phỏng áp lực thi đấu và rèn luyện tâm lý.

Dưới thời HLV Thomas Tuchel, đội tuyển Anh vẫn duy trì phương pháp này. Theo HLV Thomas Tuchel, sút luân lưu không phải là vấn đề may rủi mà là kết quả của việc thực hiện đúng kỹ thuật và rèn luyện thường xuyên.

Nhà cầm quân người Đức cho biết: "Liên đoàn Bóng đá Anh đã có một chương trình huấn luyện riêng và chúng tôi áp dụng rất nghiêm túc. Đây là kỹ năng đặc biệt quan trọng ở các trận đấu loại trực tiếp, vì vậy không thể xem nhẹ".

HLV Luis de la Fuente của Tây Ban Nha cũng đồng tình. "Đá phạt đền không phải là chuyện diễn ra ngẫu nhiên. Cũng như chúng tôi có những cầu thủ chuyên thực hiện các quả đá phạt hay phạt góc, đội bóng cũng có những người chuyên đá luân lưu. Không phải ai cũng phù hợp để thực hiện một quả phạt đền.

Bên cạnh yếu tố kỹ thuật, chúng tôi cũng phải đặc biệt chú trọng đến khía cạnh tâm lý. Với một số cầu thủ, việc bước lên chấm 11 m là thử thách rất lớn, trong khi những người khác lại luôn sẵn sàng nhận trách nhiệm và háo hức thực hiện cú sút", HLV Tây Ban Nha cho biết.

Sút luân lưu thường được xem là cuộc chiến tâm lý giữa cầu thủ và thủ môn. Ảnh: Reuters/Issei Kato.

Cuộc chiến tâm lý giữa cầu thủ và thủ môn

Theo Giáo sư Geir Jordet, áp lực của loạt luân lưu bắt đầu ngay từ khi cầu thủ bước từ giữa sân tới chấm 11 m. Biểu cảm gương mặt, tốc độ di chuyển, cách hít thở hay phản ứng sau tiếng còi của trọng tài đều có thể phản ánh trạng thái tâm lý.

Chuyên gia này cho hay nhiều cầu thủ thường chỉ muốn kết thúc thật nhanh áp lực của loạt sút luân lưu.

Ông cho biết: "Khoảnh khắc mang tính quyết định là khi trọng tài thổi còi. Một số cầu thủ coi tiếng còi này như tín hiệu xuất phát. Những người phản ứng quá nhanh sau tiếng còi thường không phải là dấu hiệu tích cực, bởi điều đó có thể cho thấy họ đang bị cảm xúc chi phối nhiều hơn là tập trung vào nhiệm vụ cần thực hiện".

Dẫu vậy vẫn có những ngoại lệ, điển hình như Kylian Mbappe. Jordet nói rằng tiền đạo người Pháp là "một trong những người sút phạt đền nhanh nhất thế giới" nhưng vẫn đạt hiệu quả cao bởi tốc độ là một phần không thể thiếu trong phong cách thi đấu quen thuộc của anh.

Tiền vệ Youri Tielemans, người thực hiện cú sút với đà chạy ngắn trong trận gặp Senegal, cho rằng sự chuẩn bị kỹ lưỡng quan trọng không kém bản lĩnh khi đứng trước chấm 11 m.

Anh chia sẻ: "Chúng tôi đã tập luyện rất nhiều trong vài ngày trước trận đấu. Khi bước lên thực hiện cú sút, điều quan trọng là phải giữ sự tự tin và tin tưởng vào khả năng của chính mình".

Không chỉ cầu thủ, các thủ môn cũng bước vào cuộc cách mạng trên chấm luân lưu. Thay vì chỉ phán đoán theo cảm tính, họ được hỗ trợ bởi dữ liệu phân tích, nghiên cứu thói quen sút của từng đối thủ và kỹ thuật đánh lừa tâm lý.

Thủ thành Yassine Bounou của Morocco được Jordet đánh giá là một trong những chuyên gia tốt nhất ở nội dung này. Anh thường sử dụng những động tác giả rất tinh tế để khiến đối phương phán đoán sai hướng đổ người.

HLV Carlo Ancelotti của Brazil cũng đặc biệt coi trọng những loạt sút luân lưu. Trên sân tập, ông thường chia đội hình thành hai nhóm để mô phỏng một loạt sút luân lưu hoàn chỉnh. Các cầu thủ đứng chờ ở giữa sân, lần lượt bước đến chấm 11 m và thực hiện đầy đủ quy trình như trong một trận đấu chính thức, trong khi Ancelotti quan sát kỹ ngôn ngữ cơ thể cũng như thói quen của từng người.

Tuy nhiên, theo giáo sư Geir Jordet, dù các đội tuyển đã đầu tư rất nhiều vào tập luyện, phân tích dữ liệu và chuẩn bị tâm lý, bóng đá vẫn không thể loại bỏ hoàn toàn tính khắc nghiệt của những loạt sút luân lưu. Và ở mỗi kỳ World Cup, rất có thể sẽ lại có những cầu thủ trẻ phải đối diện với khoảnh khắc định đoạt sự nghiệp chỉ bằng một cú sút từ cự ly 11 mét.

Mai Phương

Theo Reuters