Đi trước tội phạm một bước: Lá chắn từ Công an cơ sở

Không để tội phạm đi trước một bước

Việc hợp nhất ba địa phương Vĩnh Phúc, Phú Thọ và Hòa Bình thành tỉnh Phú Thọ không chỉ mở ra không gian phát triển mới với quy mô dân số, diện tích và hoạt động kinh tế - xã hội lớn hơn, mà còn đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác bảo đảm an ninh, trật tự. Khi dòng người, dòng hàng hóa và các hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh ngày càng sôi động, những yếu tố tiềm ẩn phát sinh tội phạm cũng trở nên đa dạng, phức tạp hơn, đòi hỏi lực lượng Công an phải thay đổi cách tiếp cận, không chỉ xử lý hậu quả mà phải chủ động nhận diện nguy cơ từ sớm.

Theo Thượng tá Nguyễn Duy Hưng - Phó trưởng Phòng Cảnh sát hình sự Công an tỉnh Phú Thọ, thực tiễn đấu tranh thời gian qua cho thấy trên địa bàn nổi lên nhiều loại tội phạm xâm phạm trật tự xã hội như cố ý gây thương tích, trộm cắp tài sản, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, gây rối trật tự công cộng… đáng chú ý, tình trạng thanh, thiếu niên tụ tập mang theo hung khí để giải quyết mâu thuẫn vẫn diễn biến phức tạp; bên cạnh đó là hoạt động của các đối tượng hình sự núp bóng doanh nghiệp, tín dụng đen và tội phạm ma túy với phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi.

Phó Trưởng Phòng Cảnh sát hình sự Công an tỉnh Phú Thọ Nguyễn Duy Hưng cho biết: Qua công tác đấu tranh thời gian qua cho thấy, nổi lên hiện nay là các loại tội phạm xâm phạm trật tự xã hội như cố ý gây thương tích, trộm cắp tài sản, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, gây rối trật tự công cộng; cùng với đó là hoạt động của các đối tượng hình sự núp bóng doanh nghiệp, tín dụng đen và tội phạm ma túy. Mặc dù mỗi loại tội phạm có phương thức, thủ đoạn khác nhau nhưng trên thực tế có mối liên hệ, tác động qua lại khá chặt chẽ.

Theo Thượng tá Nguyễn Duy Hưng, ma túy là một trong những nguyên nhân làm phát sinh nhiều hành vi phạm tội khi làm suy giảm khả năng nhận thức, kiểm soát hành vi của người sử dụng. Trong khi đó, tín dụng đen đẩy không ít người vào áp lực tài chính, trở thành “mảnh đất” để các đối tượng hình sự lợi dụng hoặc lôi kéo tham gia các hoạt động phạm pháp. Đối với thanh, thiếu niên, sự thiếu quan tâm của gia đình, tác động tiêu cực từ mạng xã hội, việc tụ tập sử dụng chất kích thích hoặc tham gia các hội nhóm xấu là những yếu tố làm gia tăng nguy cơ vi phạm pháp luật.

Thượng tá Nguyễn Duy Hưng - Phó trưởng Phòng Cảnh sát hình sự Công an tỉnh Phú Thọ trả lời phỏng vấn về giải pháp hiệu quả đấu tranh với tội phạm trong tình hình mới.

Thực tế đó cho thấy, nếu chỉ tập trung điều tra, khám phá từng vụ án sau khi xảy ra thì sẽ rất khó tạo ra sự chuyển biến bền vững trong công tác bảo đảm an ninh, trật tự. Muốn kéo giảm tội phạm một cách thực chất phải đồng thời triệt tiêu các nguyên nhân, điều kiện làm phát sinh tội phạm ngay từ đầu, từ mỗi địa bàn, mỗi nhóm đối tượng có nguy cơ và từ từng mâu thuẫn nhỏ trong đời sống xã hội.

Đó cũng là lý do Công an tỉnh Phú Thọ xác định chuyển mạnh từ tư duy “đấu tranh, xử lý” sang tư duy chủ động phòng ngừa, nhận diện nguy cơ, coi đây là giải pháp đột phá trong công tác phòng, chống tội phạm.

Phó Trưởng Phòng Cảnh sát hình sự Nguyễn Duy Hưng nhấn mạnh: Giải pháp mang tính đột phá là chuyển mạnh tư duy từ tập trung đấu tranh, xử lý tội phạm sau khi xảy ra sang chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa; từ quản lý theo vụ việc sang nhận diện nguy cơ, nhận diện đối tượng, địa bàn và nhóm hành vi tiềm ẩn nguy cơ phát sinh tội phạm để có biện pháp can thiệp, ngăn chặn kịp thời. Đây cũng là định hướng xuyên suốt của lãnh đạo Bộ Công an trong công tác phòng, chống tội phạm hiện nay.

Từ định hướng đó, Công an tỉnh Phú Thọ đã triển khai đồng bộ các giải pháp, phát huy vai trò nòng cốt của lực lượng Cảnh sát hình sự và Công an cấp xã trong nắm chắc địa bàn, quản lý đối tượng, nhận diện nguy cơ ngay từ cơ sở. Đây cũng chính là nền tảng để xây dựng thế trận phòng ngừa chủ động, tạo chuyển biến từ “phản ứng với tội phạm” sang “đi trước tội phạm một bước”.

Chặn nguy cơ từ cơ sở, không để mâu thuẫn nhỏ thành trọng án

Chuyển từ tư duy “xử lý sau khi tội phạm xảy ra” sang chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa chỉ có thể phát huy hiệu quả khi lực lượng Công an thực sự bám sát địa bàn, nắm chắc từng hộ dân, từng nhóm đối tượng và từng diễn biến phát sinh trong đời sống xã hội. Với quan điểm đó, Công an tỉnh Phú Thọ xác định Công an cấp xã là “tai mắt”, là lực lượng tuyến đầu trong nhận diện nguy cơ, giải quyết mâu thuẫn và ngăn chặn tội phạm ngay từ khi còn manh nha.

Thượng tá Nguyễn Duy Hưng - Phó Trưởng Phòng Cảnh sát hình sự Công an tỉnh Phú Thọ cho biết, thực hiện chỉ đạo của Bộ Công an về chuyển mạnh từ tư duy xử lý sang phòng ngừa, Công an tỉnh đã chỉ đạo lực lượng Cảnh sát hình sự và Công an cấp xã tăng cường nắm chắc tình hình địa bàn, rà soát, quản lý chặt các đối tượng có tiền án, tiền sự, thanh thiếu niên có biểu hiện vi phạm pháp luật, các ổ nhóm hình sự, các cơ sở kinh doanh có điều kiện về an ninh, trật tự và những địa bàn, lĩnh vực tiềm ẩn phức tạp. Đồng thời, chủ động phát hiện, giải quyết kịp thời các mâu thuẫn trong Nhân dân, không để tích tụ thành các vụ án nghiêm trọng.

Cùng với đó, lực lượng Công an tăng cường tuần tra, kiểm soát tại các tuyến, địa bàn trọng điểm; kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi tụ tập gây rối trật tự công cộng, mang theo hung khí để giải quyết mâu thuẫn và các hành vi vi phạm pháp luật khác. Song song với công tác nghiệp vụ, Công an tỉnh chú trọng phát huy sức mạnh của cả hệ thống chính trị, phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương, nhà trường, các tổ chức đoàn thể và gia đình trong quản lý, giáo dục, cảm hóa người có nguy cơ vi phạm pháp luật, xây dựng thế trận an ninh nhân dân vững chắc ngay từ cơ sở.

Theo Phó Trưởng Phòng Cảnh sát hình sự Nguyễn Duy Hưng, phòng ngừa xã hội là giải pháp mang ý nghĩa căn cơ và bền vững nhất. Nếu đấu tranh, trấn áp là xử lý hậu quả thì phòng ngừa xã hội hướng tới loại bỏ nguyên nhân và điều kiện phát sinh tội phạm, qua đó kéo giảm vi phạm pháp luật ngay từ “gốc”. Trong bối cảnh hiện nay, Công an cấp xã giữ vai trò đặc biệt quan trọng bởi đây là lực lượng gần dân, sát dân, nắm chắc địa bàn, trực tiếp tiếp nhận thông tin, quản lý cư trú, quản lý đối tượng và hòa giải các mâu thuẫn phát sinh trong cộng đồng.

Thực tiễn đã chứng minh, khi Công an cơ sở làm tốt công tác nắm tình hình, nhiều vụ việc có thể được phát hiện và ngăn chặn trước khi trở thành những vụ án nghiêm trọng.

Điển hình, khoảng 21 giờ 15 phút ngày 23/6/2026, trong quá trình tuần tra bảo đảm an ninh, trật tự trên tuyến tỉnh lộ 323i thuộc khu Vân Cương 2, xã Đoan Hùng, tổ công tác Công an xã Đoan Hùng đã phát hiện Hà Thiện Nhân - đối tượng thuộc diện quản lý thanh, thiếu niên hư - mang theo một dao quắm dài khoảng một mét để đi giải quyết mâu thuẫn với nhóm thanh niên khác. Tổ công tác đã nhanh chóng khống chế, thu giữ hung khí, đưa các đối tượng về trụ sở làm việc, qua đó ngăn chặn nguy cơ xảy ra một vụ án đặc biệt nghiêm trọng.

Theo lãnh đạo Phòng Cảnh sát hình sự, vụ việc trên là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của việc chuyển mạnh từ tư duy xử lý sang chủ động nhận diện nguy cơ, phòng ngừa từ sớm, từ xa và ngay từ cơ sở. Nếu lực lượng Công an không thường xuyên tuần tra, không quản lý chặt các đối tượng có nguy cơ thì chỉ một mâu thuẫn nhỏ cũng có thể dẫn tới hậu quả đặc biệt nghiêm trọng.

Tinh thần ấy đang được cụ thể hóa tại các địa bàn cơ sở bằng nhiều mô hình thiết thực.

Thiếu tá Hoàng Phi Hải - Phó Trưởng Công an phường Việt Trì trao đổi thông tin với PV Báo Pháp luật Việt Nam.

Tại phường Phúc Yên, Phú Thọ, Việt Trì nhiều mô hình bảo đảm an ninh, trật tự như Tổ liên gia an toàn về phòng cháy, chữa cháy, Tổ bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở, Quản lý thanh thiếu niên có nguy cơ vi phạm pháp luật, tuyên truyền phòng ngừa tội phạm gắn với ứng dụng VNeID… đang phát huy hiệu quả trong việc kết nối người dân với lực lượng Công an, giúp tiếp nhận và xử lý thông tin nhanh chóng, kịp thời.

Theo Trung tá Nguyễn Ngọc Linh - Phó Trưởng Công an phường Phúc Yên, nhóm cần tập trung phòng ngừa hiện nay là thanh, thiếu niên bỏ học hoặc thiếu sự quản lý của gia đình; người thường xuyên sử dụng mạng xã hội dễ trở thành nạn nhân của các hình thức lừa đảo hoặc bị lôi kéo vào các hành vi vi phạm pháp luật; người cao tuổi, phụ nữ và các trường hợp chấp hành xong án phạt tù, người nghiện ma túy… đây đều là những nhóm đối tượng cần được quản lý, hỗ trợ và đồng hành để phòng ngừa vi phạm ngay từ đầu.

Trung tá Nguyễn Ngọc Linh - Phó Trưởng Công an phường Phúc Yên: Muốn ngăn chặn tội phạm từ sớm phải bắt đầu từ khu dân cư và sự đồng hành của người dân.

Trong khi đó, tại phường Việt Trì, Công an phường duy trì hiệu quả mô hình “Camera an ninh” với 55 mắt camera tại các tuyến đường và khu dân cư trọng điểm; mô hình “Phòng, chống xâm hại trẻ em” tại 13 trường học; mô hình “Tổ công nhân vì môi trường xanh - Tự quản về an ninh, trật tự”, qua đó phát huy vai trò của chính người dân trong phát hiện, cung cấp thông tin phục vụ công tác bảo đảm an ninh, trật tự.

Theo Thiếu tá Hoàng Phi Hải - Phó Trưởng Công an phường Việt Trì, nhóm cần quan tâm nhất vẫn là thanh, thiếu niên, trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, người có tiền án, tiền sự và người chấp hành xong án phạt tù trở về địa phương. Để quản lý hiệu quả các nhóm này, không thể chỉ dựa vào lực lượng Công an mà cần sự phối hợp đồng bộ giữa gia đình, nhà trường, chính quyền và các tổ chức đoàn thể.

Có thể thấy, từ chủ trương của Công an tỉnh đến những mô hình cụ thể tại từng xã, phường đều hướng tới một mục tiêu chung: phát hiện sớm nguy cơ, hóa giải mâu thuẫn từ khi còn nhỏ, không để hình thành “điểm nóng”, không để tội phạm có cơ hội phát sinh. Đó cũng chính là cách xây dựng thế trận an ninh nhân dân vững chắc ngay từ mỗi khu dân cư, mỗi tổ dân phố và từng địa bàn cơ sở, tạo nền tảng để giữ vững cuộc sống bình yên của Nhân dân.

Xây dựng thế trận an ninh nhân dân từ mỗi khu dân cư

Thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm cho thấy, dù lực lượng Công an giữ vai trò nòng cốt nhưng sẽ khó tạo được chuyển biến bền vững nếu thiếu sự đồng hành của chính quyền địa phương, các tổ chức chính trị - xã hội và đặc biệt là sự tham gia chủ động của mỗi người dân. Trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương hai cấp chính thức đi vào hoạt động, yêu cầu đặt ra đối với Công an cấp xã không chỉ là thực thi pháp luật mà còn phải trở thành trung tâm kết nối các nguồn lực xã hội để xây dựng thế trận an ninh nhân dân vững chắc ngay từ cơ sở.

Theo Thiếu tá Tống Ngọc Xuân - Phó Trưởng Công an phường Phú Thọ, muốn giữ vững bình yên lâu dài, lực lượng Công an phải đổi mới mạnh mẽ tư duy quản trị địa bàn, chuyển từ quản lý sang phục vụ Nhân dân, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm; từ bị động xử lý sang chủ động phòng ngừa; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số, khai thác hiệu quả cơ sở dữ liệu dân cư, hệ thống camera an ninh và các nền tảng công nghệ phục vụ quản lý địa bàn, cải cách thủ tục hành chính và đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Thiếu tá Tống Ngọc Xuân - Phó Trưởng Công an phường Phú Thọ chia sẻ về vai trò của Công an cơ sở trong chủ động phòng ngừa, ngăn chặn tội phạm từ sớm, từ xa.

Cùng với đó là yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ Công an cấp xã bản lĩnh chính trị vững vàng, tinh thông pháp luật và nghiệp vụ, gần dân, trọng dân, thành thạo công nghệ số, liêm chính và trách nhiệm. Đây không chỉ là yêu cầu đối với mỗi cán bộ, chiến sĩ mà còn là nền tảng để xây dựng hình ảnh người Công an “bản lĩnh, nhân văn, vì Nhân dân phục vụ” trong giai đoạn phát triển mới.

Từ thực tiễn địa bàn, Trung tá Nguyễn Ngọc Linh - Phó Trưởng Công an phường Phúc Yên cũng cho rằng, tội phạm luôn là mối nguy trực tiếp nhưng sự thờ ơ của cộng đồng trước các dấu hiệu vi phạm pháp luật mới là nguy cơ lớn hơn về lâu dài. Nhiều vụ trộm cắp, lừa đảo, bạo lực, gây rối trật tự công cộng hay tội phạm ma túy đều xuất hiện những dấu hiệu ban đầu. Nếu người dân còn tâm lý “không phải việc của mình”, ngại tố giác hoặc e ngại va chạm thì các hành vi vi phạm sẽ có điều kiện phát triển, thậm chí hình thành những điểm nóng về an ninh, trật tự.

Tinh thần ấy cũng được cụ thể hóa thông qua phong trào thi đua đặc biệt “Ba nhất” với ba nội dung “Kỷ luật nhất - Trung thành nhất - Gần dân nhất” đang được Công an phường Việt Trì triển khai. Theo Thiếu tá Hoàng Phi Hải – Phó trưởng Công an phường, kỷ luật là nền tảng tạo nên sức mạnh tập thể; trung thành là bản lĩnh chính trị của người chiến sĩ Công an nhân dân; còn gần dân chính là phương châm hành động xuyên suốt để lắng nghe, phục vụ và bảo vệ Nhân dân ngày càng tốt hơn.

Đối với lực lượng Cảnh sát hình sự Công an tỉnh Phú Thọ, mục tiêu cuối cùng của mọi giải pháp vẫn là xây dựng thế trận phòng ngừa ngay từ cơ sở. Mỗi tin báo của người dân, mỗi mâu thuẫn được hòa giải kịp thời, mỗi thanh thiếu niên được quản lý, giáo dục đúng hướng hay mỗi mô hình tự quản hoạt động hiệu quả đều góp phần ngăn chặn tội phạm từ khi còn manh nha, giảm áp lực cho công tác đấu tranh, xử lý sau này.

Giữ vững an ninh, trật tự trong giai đoạn phát triển mới không còn được đo bằng số vụ án được điều tra, khám phá hay số đối tượng bị xử lý, mà còn được đánh giá bằng khả năng nhận diện sớm nguy cơ, chủ động hóa giải mâu thuẫn và phòng ngừa tội phạm ngay từ cơ sở. Đó là sự chuyển dịch từ tư duy “chống tội phạm” sang “quản trị an ninh”, trong đó Công an cấp xã là lực lượng tuyến đầu, người dân là chủ thể của thế trận an ninh nhân dân và chuyển đổi số trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực.

Thực tiễn ở Phú Thọ cho thấy, khi Công an thực sự gần dân, sát dân, bám chắc địa bàn; khi chính quyền, nhà trường, gia đình và các tổ chức xã hội cùng chung tay; khi mỗi người dân không thờ ơ trước những dấu hiệu bất thường, thì nhiều vụ việc đã được ngăn chặn ngay từ lúc còn manh nha, không để phát sinh thành những vụ án nghiêm trọng.

Trong bối cảnh tỉnh Phú Thọ mới đang mở ra không gian phát triển rộng lớn với nhiều thời cơ và kỳ vọng, việc xây dựng thế trận an ninh nhân dân vững chắc từ mỗi khu dân cư, mỗi tổ dân phố và mỗi người dân sẽ tiếp tục là nền tảng quan trọng để giữ vững cuộc sống bình yên, tạo môi trường an toàn, ổn định cho phát triển kinh tế - xã hội. Đó cũng là minh chứng rõ nét cho quan điểm xuyên suốt của lực lượng Công an nhân dân: phòng ngừa từ sớm, từ xa, từ cơ sở chính là giải pháp căn cơ, bền vững nhất để giữ bình yên cho Nhân dân và tạo động lực cho sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Trần Sơn