Di sản và làn gió mới với kinh tế đêm Thủ đô

Nhiều năm trước, "du khách đi đâu, làm gì khi đêm xuống?" vẫn luôn là câu hỏi đau đầu với ngành du lịch Hà Nội.

Không còn lặng lẽ khi đêm xuống

Khung giờ vàng từ 18 giờ tối đến rạng sáng được các chuyên gia trong ngành đánh giá là thời điểm hái ra tiền của các đô thị du lịch lớn trên thế giới.

Xác định được điều này, Hà Nội đã đưa các di sản văn hóa vào hoạt động ngay cả khi đêm xuống để khai thác mỏ vàng kinh tế ban đêm.

Tại Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám, tour đêm giúp du khách không chỉ dừng ở việc đi bộ ngắm nhìn những tấm bia tiến sĩ hay những gian thờ trầm mặc, mà được dẫn dắt vào một hành trình tương tác đa giác quan.

Đặc biệt, tại đây còn có show trình chiếu 3D Mapping tại sân Nhà Thái Học. Toàn bộ lịch sử trường đại học đầu tiên của Việt Nam, tinh thần tôn sư trọng đạo và khát vọng khoa cử của các sĩ tử xưa được vẽ lại một cách siêu thực bằng những luồng sáng sắc nét chiếu thẳng lên kiến trúc cổ kính.

Tour đêm Văn Miếu- Quốc Tử Giám thu hút đông đảo du khách tham quan.

Trái ngược với sự bay bổng của ánh sáng tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, tour đêm "Đêm thiêng liêng" tại Di tích Nhà tù Hỏa Lò lại mang đến một trải nghiệm xúc động cho du khách. Việc kết hợp giữa âm thanh, ánh sáng đã tạo ra tiếng gông cùm, tiếng khóa sắt kết hợp với công nghệ thuyết minh tự động đưa du khách trở về những năm tháng “địa ngục trần gian”...

Những câu chuyện về tinh thần bất khuất của các chiến sĩ cách mạng, những màn tra tấn dã man hay các cuộc vượt ngục kịch tính không còn nằm trên những trang sách giáo khoa khô khan, mà được tái hiện bằng các hoạt cảnh chân thực do chính các cán bộ, diễn viên thể hiện. Hỏa Lò đã thành công khi biến một địa chỉ đỏ mang tính giáo dục chính trị thành một điểm đến văn hóa đầy sức hút, luôn trong tình trạng “cháy vé” trước cả tháng trời, đặc biệt là với thế hệ trẻ.

Kiến tạo bản sắc cho kinh tế đêm

Sự bùng nổ của tour đêm Văn Miếu - Quốc Tử Giám và Hỏa Lò đã chứng minh một công thức mới cho du lịch Thủ đô. Đó là di sản không chỉ để bảo tồn mà hoàn toàn có thể tự nuôi sống mình và tạo ra giá trị gia tăng nếu được đặt vào một hệ sinh thái sáng tạo đúng nghĩa.

Nhìn nhận về sự dịch chuyển này dưới góc độ lập pháp và phát triển văn hóa, PGS.TS Văn hóa Bùi Hoài Sơncho rằng kinh tế đêm của Hà Nội muốn thành công và khác biệt thì bắt buộc phải mang những giá trị đặc sắc riêng, phản ánh được cái hồn cốt mang tính thương hiệu của mảnh đất kinh kỳ. Việc tập trung phát triển một mô hình kinh tế đêm hào hoa và thanh lịch đúng như phong vị của người Tràng An là cách mà Hà Nội đang hướng đến nhờ khai thác sâu vào chiều dài, chiều dày của dòng chảy truyền thống.

Trải nghiệm viết thư pháp tại Văn Miếu -Quốc Tử Giám.

PGS.TS Văn hóa Bùi Hoài Sơn cũng đánh giá việc Văn Miếu - Quốc Tử Giám đưa công nghệ ánh sáng vào di tích chính là sự đối thoại đầy tính nhân văn giữa văn hóa và công nghệ. Việc mở rộng khung giờ tham quan giúp tăng doanh thu từ du lịch, góp phần vào sự phát triển kinh tế của thành phố và cải thiện chất lượng sống của cộng đồng. Sự thành công của Văn Miếu - Quốc Tử Giám chắc chắn sẽ truyền cảm hứng mạnh mẽ cho các di tích lịch sử khác cùng chuyển mình.

Rõ ràng, mô hình kinh tế đêm dựa trên nền tảng di sản đã đưa Hà Nội thoát khỏi lối mòn của những "chợ đêm bán đồ lưu niệm Trung Quốc" hay những "phố nhậu ồn ã". Nó mang lại một giá trị thưởng thức cao cấp hơn, chọn lọc hơn và tạo ra một tệp khách hàng văn minh, những người sẵn sàng chi trả mức giá cao hơn gấp nhiều lần vé tham quan ban ngày để đổi lấy một trải nghiệm tinh thần vô giá.

Khơi thông cơ chế

Dù đạt được những thành công nhất định, hành trình phát triển kinh tế đêm của Hà Nội vẫn gặp không ít rào cản do thiếu một hành lang pháp lý đồng bộ. Tuy nhiên, nút thắt này đang được tháo gỡ.

Cụ thể là mới đây, UBND TP Hà Nội đã ban hành Kế hoạch cụ thể nhằm triển khai Nghị quyết của HĐND thành phố quy định về phát triển kinh tế ban đêm trên địa bàn. Đây được xem là một bước ngoặt thể chế mang tính lịch sử, chuyển từ trạng thái khuyến khích chung chung sang hành động thực tiễn có lộ trình, có phân công trách nhiệm rõ ràng cho từng sở, ngành và địa phương.

Theo kế hoạch mới này, Hà Nội không phát triển kinh tế đêm một cách tự phát, manh mún mà tập trung quy hoạch bài bản theo các mô hình không gian sáng tạo, tổ hợp giải trí đêm và các khu vực động lực thương mại - du lịch. Trong đó, việc hỗ trợ và nhân rộng các sản phẩm văn hóa - di tích cốt lõi như Văn Miếu- Quốc Tử Giám hay Nhà tù Hỏa Lò sẽ nhận được những bệ đỡ vững chắc về mặt chính sách: từ việc nới lỏng khung giờ hoạt động dịch vụ, hỗ trợ hạ tầng giao thông kết nối ban đêm (như xe buýt điện, xe hai tầng kết nối di sản), cho đến các cơ chế ưu đãi đầu tư công nghệ trình diễn ánh sáng, nghệ thuật số.

Một trong những điểm nổi bật là Hà Nội xác định phát triển và vận hành hiệu quả mô hình phát triển 4 khu kinh tế đêm trọng điểm với những chính sách hỗ trợ vượt trội gồm:

Khu vực kinh tế đêm văn hóa - di sản (khu vực Hoàn Kiếm, Cửa Nam, Ba Đình, Sơn Tây, Sóc Sơn, khu nhiều tiềm năng di sản văn hóa).

Khu vực kinh tế đêm giải trí - hiện đại (khu vực Tây Hồ - Tây Hồ Tây, Mỹ Đình, Đông Anh…).

Khu vực kinh tế đêm sáng tạo gắn với công nghiệp văn hóa (các không gian sáng tạo, rạp hát, rạp chiếu phim, bảo tàng…).

Khu kinh tế đêm nghỉ dưỡng - trải nghiệm văn hóa khu vực ngoại thành, làng nghề (khu vực Bát Tràng, Ba Vì, Hương Sơn,…).

Hà Nội cũng xác định phát triển, hình thành các tuyến kinh tế đêm với những sản phẩm, sự kiện ban đêm mang tính biểu tượng của Hà Nội, gắn với các giá trị di sản văn hóa, nghệ thuật, ẩm thực và không gian đô thị đặc trưng của Thủ đô như tuyến trải nghiệm Thăng Long - Tứ trấn, các tuyến phố ẩm thực: Tống Duy Tân; Tạ Hiện…

Thành phố sẽ tổ chức và vận hành hiệu quả các Trung tâm công nghiệp văn hóa, không gian sáng tạo văn hóa sáng tạo phát triển kinh tế đêm như: Khu vực Đồng Xuân - Bắc Qua; phường Cửa Nam; Tây Hồ; Đông Anh; Khu phát triển thương mại và văn hóa Bảo tàng sinh thái làng cổ Bát Tràng; Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam…

Theo các chuyên gia, việc thành phố Hà Nội ban hành kế hoạch triển khai Nghị quyết của HĐND chính là cơ hội vàng để kết nối các điểm di sản riêng lẻ thành một "bản đồ đêm" hoàn chỉnh. Khi liên kết được Văn Miếu-Quốc Tử Giám, Nhà tù Hỏa Lò, Hoàng thành Thăng Long cùng không gian đi bộ Hồ Gươm…, Hà Nội sẽ tạo nên một “tour du lịch đêm khép kín” lý tưởng. Khách du lịch sau khi tìm hiểu về lịch sử tại Nhà tù Hỏa Lò, có thể thưởng thức nghệ thuật ánh sáng tại Văn Miếu-Quốc Tử Giám, rồi trải nghiệm mua sắm, ẩm thực Tràng An trong đêm một cách an toàn và tiện lợi.

Ông Phạm Hải Quỳnh, Viện trưởng Phát triển du lịch châu Á, cho rằng khi được quy hoạch và quản lý tốt, kinh tế đêm có thể mang lại lợi ích khổng lồ về mặt kinh tế, xã hội và bảo tồn môi trường. Quyết định ban hành kế hoạch triển khai Nghị quyết về kinh tế đêm của UBND TP Hà Nội chính là lời giải cho rào cản lớn nhất bấy lâu nay đó là việc loay hoay quản lý hoạt động ban đêm bằng tư duy ban ngày.

Với kế hoạch hành động chi tiết này, các rào cản về an ninh trật tự, xử lý tiếng ồn, vệ sinh môi trường hay quản lý giấy phép kinh doanh ngoài giờ hành chính sẽ được xác định rõ ràng bằng quy định pháp lý. Điều này không chỉ tạo hành lang an toàn cho doanh nghiệp tự tin rót vốn đầu tư các show diễn triệu đô như tại Văn Miếu-Quốc Tử Giám, mà còn giúp du khách yên tâm trải nghiệm các dịch vụ đêm của Thủ đô.

Tùng Lâm